'Xitayning uzun yolluq téléfon liniye mulazimitini eslige keltürgenliki yalghan'

Xitayning Uyghur aptonum rayonluq hökümiti, 20 ‏- yanwar künidin étibaren, 6 aydin buyan tosup qoyghan xelq'ara uzun yolluq téléfon liniyisini eslige keltüridighanliqini bildürgen idi, biz Uyghur aptonum rayonidiki, hökümet idarisi, doxturxana, uniwérsitét we hetta 24 sa'et mulazimet qildighan 114 shuningdek ürümchi a'ile zorawanliqi we ayallar qanun menpe'etini qoghdash merkizige téléfon urup ehwal igileshke tirishtuq.
Muxbirimiz eqide
2010-01-21
Share
Telefon-urush-305.jpg Téléfon
RFA Archive

Yuqirqi orunlargha urulghan téléfon liniyisi baghlan'ghan bolsimu, lékin téléfon échilmidi.

Xitay hökümiti, 20 ‏- yanwar küni yérim kéchidin kéyin, xelq'araliq uzun yolluq téléfon liniyisining mulazimitini eslige keltüridighanliqini jakarlighan idi. Biz télifon mulazimitining eslige kélish ehwalini igilesh üchün, aldi bilen téléfon mulazimet merkizi hésablan'ghan 114 ke, aptonom rayonluq xelq hükümiti axbarat ishxani'isigha, aptonom rayonluq 2 ‏- xelq doxturxanisigha, shinjang uniwérsitétigha hetta 24 sa'et mulazimet qilidighan ürümchi a'ile zorawanliqi we ayallar qanun menpe'etini qoghdash merkizige téléfon urduq.

114 ‏- Nomurluq téléfon mulazimet shirkiti we hökümet idarisini öz ichige alghan, doxturxana, uniwérsitét qatarliq jaylargha urulghan téléfon awazida, hökümet 5 ‏- iyuldin kéyin bir tutash toxtitishni qarar qilip késip tashlighan waqitiki awazdin perqliq özgirish bar bolup, urulghan barliq téléfonlardin ulan'ghan téléfon awazi chélindi.

Ötken yili 5 ‏- iyul küni, ürümchide yüz bergen naraziliq herikiti hökümet teripidin qoralliq basturulghandin kéyin, hökümet "muqimliq "ni bahane qilip, éntirnét tor békiti, qol téléfon we xelq'ara uzun yol téléfon liniyisi qatarliqlarni pütünley késip tashlidi. Buning bilen wetini ichidiki Uyghurlarning tashqi dunya bilen bolghan alaqisi asasen üzülüp qalghan idi.

Xitay hökümitining ezeldin béri uchur wastilirini qattiq kontrol qilip kéliwatqanliqini bildürgen dunya Uyghur qurultiyi, xitayning bu qilmishini qattiq eyiblesh bilen birge, xitayning xelq'ara jama'et aldida, Uyghurlarning heq - hoquqini qanchilik derijide depsende qiliwatqanliqini yene bir qétim ispatlidi déyishti.

Dunya Uyghur qurultiyi tetqiqat merkizining re'isi ümid agahi ependi, xitay hökümitining téléfon we éntérnét wastilirini qamal qilish usulini ishqa sélish arqiliq héchqandaq meqsetke érishelmeydighanliqini özlirining barliq charilerni ishqa sélip, 5 ‏- iyul weqeside xitayning ziyankeshlikige uchrap türmige kirip ketken, yoshurun öltürüwitilgen, yoqap ketken Uyghurlar heqqide sürüshtürüsh élip baridighanliqini bildürdi.

Amérikidiki jorji meysin uniwérsitétining éliktronluq uchur téxnika profésisor doktori jang tyenlyang ependi radi'omizning xitay bölüm muxbirigha, xitay hökümitining uchur we téléfon alaqisini késip tashlishi, rayondiki her millet xelqining turmushigha éghir qéyinchiliq peyda qilipla qalmay, hökümetning 5 ‏- iyul weqesini basturush herikitini yoshurushtek qilmishini ashkarilap qoydi dégen.

Proféssor jang tyenlyang ependi sözide yene mundaq dégen" :xitay hökümitining barliq uchur wastilirini qamal qilishidin shuni éniq köriwilishqa boliduki, hökümet Uyghurlarni qandaq basturghanliqini xelq'araning bilip qélishidin endishe qildi, undaq bolmaydiken, néme üchün téléfon 20 ‏- yanwar künidin bashlap resmiy mulazimet bashlaydu dep qoyup, emeliyette uni heqiqiy ijra qilmaydu. Hazirqi ehwaldin qarighanda, téléfon peqet shinjangdin sirtqa mangidu, sirttin urulghan téléfon yenila baghlanmaydu, nöwette tashqi dunyaning Uyghurlarning ehwalini igilishi yenila éghir qiyinchiliqqa uchrimaqta."

Xitay hökümiti 5 ‏- iyul ürümchi weqeside 197 kishining ölgenlikini, 1600 kishining yarilan'ghanliqini bildürdi. Xitay sot mehkimisi ürümchi weqesi munasiwiti bilen hazirgha qeder nurghun Uyghurgha ölüm jazasi we qamaq ijra qilghan bolup, xitay dunya boyiche siyasiy mehbuslargha ölüm jazasi ijra qilidighan birdin bir dölet hésablinidu.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Anonymous says:
Jan 21, 2010 01:44 PM

Bilishimche, ular sirttin kiridighan emes, "Sirtqa uridighan téléfon liniyisini achtuq",- dédighu deymen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet