Xitay merkizi téléwiziye istansisining qirghizistandiki rus tili qanili talash - tartish qozghidi

Xitay merkizi téléwiziye istansisining rus tili qanili yéqinda qirghizistanda resmiy programma tarqitishqa bashlidi. Analizchilar bu qirghizistanda xitayning teshwiqat tesir küchi kéngiyiwatqanliqining ipadisi, dep qarimaqta.
Muxbirimiz erkin
2009-11-02
Share
Xu-Baqiyef-Kygyz-305.jpg Süret, xitay prézidénti xu jintawning qirghizistanni ziyaret qilghandiki körünüshliridin biri.
AFP Photo

Xitay merkizi téléwiziye istansisining rus qanili qirghizistanda talash - tartish qozghap, bezilerning qollishigha érishse, yene bezilerni bi'aram qilishqa bashlighan.

Qirghizistan ottura asiya ellirining ichide xitayning tesir küchi eng körünerlik singgen dölettur. Xitayning bu dölettiki tesir küchi hazirgha qeder soda - iqtisad we bixeterlik jehetlerde öz ipadisini tépip kelgen idi. Lékin xitay yéqindin buyan idiye we medeniyet jehettiki tesir da'irisni kéngeytishke kirishken.

Analizchilar, xitay merkizi téléwiziye istansisining yéqinda rus tilida resmiy programma tarqitishqa bashlighanliqi xitayning qirghizistanda idiye we medeniyet jehettiki tesir küchini kücheytishke bashlighanliqining ipadisi, dep qarashmaqta. Türkiye paytexti enqerediki hajitepe uniwérsitétining dotsénti, türkiye istratégiyilik pikir - chüshenchiler tetqiqat ornining mutexessisi doktor erkin ekrem, téléwiziye qanili xitayning rayonda medeniyet tesir da'irisini kéngeytishke xizmet qilidighanliqini bildürdi.

Xitay merkizi téléwiziye istansisining rus tili qanili qirghizistanda oxshimighan inkas qozghighan. B b s ning xewirige qarighanda, bu programma bezilerning qarshi élishigha érishken bolsa, yene beziler buninggha gumani pozitsiye tutqan. Bu programmini qarshi alghanlarning köp qisimi hökümettiki yuqiri derijilik emeldarlar we yaki hökümet bilen yéqin munasiwettiki tetqiqatchilardur.

Qirghizistan dölet xewpsizlik komitétining mes'uli niyazof, xitay téléwiziye qanilining qirghizistanda programma tarqitishi qirghizistan dölet menpe'eti bilen toqunushmaydighanliqini ilgiri sürgen. U, b b s gha bergen bu heqqidiki bayanatida, bu bu mesilige siyasi nuqtinezerni chiqish qilmay, iqtisadi mesile süpitide mu'amile qilishni tekitligen bolup, téléwiziyining élan sen'et sodisi ikenlikini, mezkur téléwiziye qanili xitay mallirini tonushturup, zor payda tépishi mumkinlikini ilgiri sürgen.

Lékin qirghizistandiki bezi siyasiy partiye-guruhlar xitay axbarat wastilirining qirghizistanda kéngiyitiwatqanliqigha segek bolushni agahlandurüp, xitay merkizi téléwiziye istansisining qirghizistanda programma tarqitishigha qarshi chiqqan.

B b s gha bu ehwalni "yaxshi ish emes" dep tekitligen qirghizistan erkinlik partiyisining re'isi topchubék turghan'eliyéf amérikining sabiq dölet xewpsizlik meslihetchisi bérzhizhiniskiyning sözini neqil keltürüp, 21" ‏- esir uchur dewri. Uchurning tarqilishini kim igilise, dunyani shu kontrol qilidu. Shübhisizki xitay bilen rusiyining impiriyalistik gherizi bar. Qirghizistan'gha kélidighan xewp istibdat yaki yérim istibdat döletlerdin kélidu" dégen.

Hajitepe uniwérsitétidiki erkin ekrem bolsa, qirghizistan dölet bixeterlik komitétining mes'uli niyazofning chüshendürüshige qétilmaydighanliqini bildürdi.

Xitay metbu'atlirining qirghizistan'gha singip kirishke aktip heriket qiliwatqanliqi yéngi weqe emes. Xitay qirghizlar bilen bolghan axbarat sahesidiki hemkarliqini ikki yilning aldidila bashliwetken. Xitay - qirghizistan arisidiki kélishimge asasen, "shinjang télérwiziye istansisi" qirghizistan döletlik téléwiziye istansisigha bezi programmilarni ishlep bérish wezipisini üstige alghan idi.

Doktor erkin ekrem, xitayning qirghizistan we ottura asiya bilen bolghan munasiwitide alahide oylishidighan ikki nuqta barliqini, buning biri énirgiye, yene biri sherqiy türkistan mesilisi ikenlikini eskertti.

Xitay merkizi téléwziye istansisining rus tili programmisi qirghizistan puqralirida qandaq inkas qozghawatidu ? qirghiz xelqi xitay téléwiziye programmisini körüwatamdu?

B b s ning bu heqtiki xewiride, "qirghizistan xelqining eng yaqturmaydighan teripi xitayning siyasiti, qirghiz xelqi eng yirginidighan nerse siyasiy teshwiqattur" deydu.

B b s ottura asiya bölümining tehriri robinson xanim bolsa "qirghiz xelqi qip-yalingach siyasi teshwiqatni anglimasliqi mumkin. Junggo bir partiye istibdatliqidiki dölet, qirghizistan bolsa iqtisadiy we siyasi jehetlerde tashqirigha échiliwatqan eldur. Shunga xitayning tesiri yenila kishilerni endishige salidu," dégen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet