Хитайниң 9 телевизийә истансиси канадада программа тарқитиш һоқуқиға еришти


2007-01-05
Share

Канада радио-телевизийә комитети хитай һөкүмити тәрипидин сәддичин қаналлири, дәп аталған 9 телевизийә истансисиниң канадада программа тарқитиш илтимасини тәстиқлиғанлиқини елан қилди.

Канададики хитай һөкүмитигә майил бир қисим хитай тәшкилатлири бу вәқәни тәбрикләшкә киришкән болса, хитай һөкүмитигә қарши аммиви тәшкилатлар наразилиқ паалийәтлири елип бармақта вә улар сәддичин қаналлирини хитай һөкүмитиниң тәшвиқат зувани, дәп қарап, канаданиң хитай һөкүмитигә нисбәтән кәң қорсақлиқидин ағринмақта.

Хитайниң тәлипи узун тәкшүрүштин өткүзүлгән

2005-Йили 5-айда бейҗиң телевизийә истансиси, шаңхәй телевизийә истансиси, гуаңдоң телевизийә истансиси қатарлиқ сәддичин қаналлири, дәп аталған хитайниң 9 телевизийә истансиси канада радио телевизийә комитетиниң симлиқ телевизийәләрни башқуруш идарисидин программа тарқитишни илтимас қилғаниди. 2005-Йили 12-айниң 16-күни канада радио телевизийә комитети ухтуруш чиқирип, бу телевизийә истансисилириниң канадада программа тарқитишиға йол қоюш вә қоймаслиқ һәққидә 1-айниң 16-күнигичә амминиң пикрини қобул қилидиғанлиқини уқтурғаниди. Лекин бу мәзгилдә хитай телевизийә истансилириниң программа тарқитишини қоллиғучилар вә униңға қарши турғучиларниң пикри наһайити қизғин болғанлиқи вә қарши турғучиларниң пикирлирлири мәлум салмақни игилигәнлики үчүн, бу орган пикир елиш муддитини узартқанниди. Әмма 2006-йили 12-айниң 22-күни канада радио телевизийә комитетиниң симлиқ телевизийини башқуруш идариси хитай қаналлириниң канадада программа тарқитиш илтимасини тәстиқлиғанлиқини елан қилди. Лекин улар хитай телевизийә истансилириниң программа тарқитишиға йол қуюлушидики сәвәпләрни ашкарилимиди.

Бир қисим хитайлар мәмнун, йәнә бир қисимлири әндишә ичидә

Канададики бир қисим хитайлар, һөкүмәт башқурушидики сәддичин қаналлириниң компартийиниң идеологийисини тарқитишидин әндишә қилса, йәнә бәзиләр буни рәт қилмақта. Канададики хитай көчмәнлири мулазимәт орниниң мәсули җоң шиң әпәнди канадалиқларниң бу қаналларниң коммунистик идеологийини тарқитишидин әндишә қилишиниң артуқчә икәнликини билдүрүп: "әгәр хитай һөкүмити сәддичин қаналлири арқилиқ, чәтәлләрдики хитайларни қаймуқтурмақчи, дейилсә, бу артуқчә әндишидин ибарәт. Бу қаналлар мәдәнийәт вә учурни асаси тема қилиду. Уларда идеологийә болмайду.. Һазир хитайчә сотсиялизм қуруш тәкитлиниватқан хитайда нурғун мәсилиләр җүмлидин идеологийиму ташқи дуняға маслишиватиду, дәйду.

Хитай ахбарат әркинликини дәпсәндә қиливатқан дөләт

Канададики йеңи таң телевизийисиниң мәсули ваң шавҗу хитайдики телевзийә истансилириниң һөкүмәт тәрипидин қурулғанлиқини, уларниң канада вә ғәрб дунясидики мустәқил ахбарат вастилириға пүтүнләй охшимайдиғанлиқини билдүрүп "бу сәддичин қаналлирини телевизийә истансиси дегәндин көрә компартийиниң зувани, дегән түзүк. Бу нуқта хитай һөкүмитиниң һөҗҗәтлиридә вә уларниң әмәлдарлириниң сөзлиридә тәкрар-тәкрар оттуриға қоюлмақта. Буларниң мәқсити қандақту аммини учур билән тәминләш әмәс, әксинчә хоҗайинлириға хизмәт қилиштур", дәйду.

Ваң шавҗуниң қаришичә, бу қаналлар канададики хитайларниң меңисини ююш, контрол қилиш вә уларни парчилаш ролини ойнайдикән.

Хитай һөкүмити қайси хәлққә йәни тибәтликләр, уйғурлар яки фалунгуңчиларға зәрбә беришкә урунғанда, бу қаналлар ялған хәвәр тарқитиш, өчмәнликни қутритишқа охшаш усуллар арқилиқ тәшвиқатчилиқ вәзиписини ашуриду", дәйду.

Канададики фалуңоңчиларниң баянатчиси болған җөсүп чипкар бу қаналларниң хитайдики тарихидин, уларниң компартийиниң идеологийисини тарқитш вәзиписини орунлап кәлгәнликини көрүшкә болидиғанлиқини илгири сүрүп "бу қаналлар канадада йүз бәргән вәқәләрни канада тәливизиләрдин алмастин, бәлки хитай мәркизи хәлқ телевизийә истансисиниң программилиридин алиду. Канададики тамашибинлар хитай һөкүмити тәрипидин пәдәзлинип қураштурулған аталмиш канада программилирини көрүшкә мәҗбур болиду, бу қаналларниң канадада программа тарқитишиға йол қойғанлиқ коммунистик идеологийиниң канададики хитайларни зәһәрлишигә йол қойғанлиқтур", дәйду.

Хитай телевизийәлири канаданиң ахбарат қануниға бойсунушқа мәҗбур болиду

Канададики коммунист хитайға қарши бирләшмә иттипақниң баянатчиси шән әйлин болса хитай һөкүмитиниң башқурушидики сәддичин қаналлири өчмәнликни қутритидиған программиларни беришкә адәтләнгән болсиму, әмма уларниң канадада программа тарқитиш һоқуқиға еришкәндин кейин, канада қанунлириға бойсунушқа мәҗбур болидиғанлиқини әскәртип "бу қаналлар узунға созулған илтимас сунуш җәрянида әһвалниң җиддийликини тониди. Улар йәнә давамлиқ өчмәнликни қутритидиған телевизийә программилирини беришкә урунса, канададин қоғлап чиқирилиду", дәйду.

Ахбарат вастилириниң тәрәпсиз болишиға алаһидә әһмийәт беридиған канаданиң, ахбарат әркинлики вә сөз мәтбуат әркинликини аяқ асти қиливатқан хитайниң, йәнә келип униң һөкүмәт телевизийә қаналлириниң канадада программа тарқитишиға йол қоюши канадалиқларни хәлила гаңгиритип қойған мәсилә болди.

Хитайниң бу 9 телевизийә истансисиниң программилирини тарқитиш вәзиписини канададики симлиқ телевизийә ширкити болған Rogers үстигә алған. (Камил турсун)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт