Хитай түркийидә мал ишләп чиқириш базиси қурмақчи


2007.09.06

"Һөрийәт" гезитиниң 8-айниң 5-күнидики санида "хитай түркийидә ишләп чиқириш базиси қурмақчи" темисида бир хәвәр елан қилинди. Хәвәрдә түркийиниң хитай билән болған иқтисадий мунасивитидә истратегийә җәһәттин түптин өзгириш елип барғанлиқи, түрк карханичилири хитай маллириниң сүпәтсиз икәнликини тәнқид қилип кәлгән болсиму, бу малларниң бундин кейин түркийидә ишләп чиқирилидиғанлиқи йезилған.

Күршат түзмән хитайға бармақчи

Хәвәрдә йезилишичә, хитай түркийиниң истанбул, әнқәрә, измир вә мәрсин қатарлиқ 4 чоң шәһридә мәбләғ селиш базиси қурушқа қарар қилған болуп, түркийә ташқи сода идариси мәсуллириниң дейишичә бу қарар хитайда рәсми елан қилинған икән. Хитайлар бу мәқсәт билән өткән яз икки қетим түркийигә зиярәт елип барған.

Түркийиниң ташқи тиҗарәткә мәсул дөләт министири күршат түзмән бу җүмә күни йәни 9-айниң 8 - күни хитайда ечилидиған хәлқара мәбләғ селиш вә тиҗарәт йәрмәнкисигә қатнишиш үчүн хитайға баридиған болуп, у бу қетимқи зиярити җәрянида хитай министирлири билән түркийиниң 4 шәһиридә қурулмақчи болған хитай маллирини ишләп чиқириш базилири һәққидә әтраплиқ музакирә елип баридикән.

Бу базини ечиш әмәлийәткә уйғунму ?

Йеқинқи йиллардин буян хитай маллириниң кишиләрниң саламәтликигә зиян бериватқанлиқи һәққидики хәвәрләрниң дуняда йейилиши түркийидә хитай маллириниң етибариға қаттиқ тәсир йәткүзгән иди. Түркийидә хитай маллири дегән вақтиңизда кишиләрниң каллисиға дәрһал сүпәтсиз, әрзан, саламәтликкә зиянлиқ мәһсулатлар кәлмәктә. Униң үстигә түркийигә хитай маллириниң көпләп кириши, түркийиниң болса хитайға мал саталмаслиқи түркийиниң иқтисадиға қаттиқ зиян салмақта.

Түркийә ташқи сода идарисиниң тор бетидики мәлуматларға қариғанда, 2006- йили түркийә хитайдин 9 милярд 600 милйон долларлиқ мал импорт қилған болуп, әмма түркийә болса хитайға пәқәтла 693 милйон долларлиқ мал саталиған. Түркийә хитай билән болған тиҗарәт мунасивәтлиридә давамлиқ һалда зиян тартип кәлмәктә. Бундақ бир вәзийәттә хитайниң түркийиниң 4 чоң шәһиридә хитай маллирини ишләп чиқиридиған база қуруш пилани әмәлийәткә уйғунму?

Хитайлар икки дөләт оттурсидики тиҗарәт тәңпуңсизлиқини түгитиш үчүн он нәччә йилдин буян түркийә һөкүмитигә һәрхил вәдиләрни берип кәлгән болсиму, бу әмәлгә ашмай кәлмәктә. Ундақта бу базини қуруш қарари икки дөләт оттурисидики тиҗарәт тәңпуңсизлиқини азайтиш үчүн пайдилиқму? бәзи мутәхәссисләр хитай һөкүмитиниң түркийиниң уйғур мәсилисигә болған һесдашлиқини тосуш үчүн бу хил вәдиләрни бериш арқилиқ вақит өткүзүватқанлиқини илгири сүрмәктә. ( Әркин тарим)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.