Xitayda besh orun birliship sergerdan balilarning DNA ewrishkisini yighmaqchi

Xitay jama'et xewpsizlik ministirliqi yéqinda pütün memliket boyiche, bala we ayallarni aldap sétishqa da'ir jinayetchilerge qattiq zerbe bérish heqqide uqturush chiqarghan.
Muxbirimiz gülchéhre
2009.08.11

Oqturushta körsitilishiche, xitay jama'et xewpsizlik, xelq ishlar, maliye, sehiye we turalghu we sheher -  yéza qurush ministirliqliri hem ularning jaylardiki tarmaq idariliri hemkarliship 2009  -  awghusttin bashlap memliket boyiche sergerdan we aldan'ghan, sétilghan ösmür balilar hem ayallarni tekshürüp éniqlash hemde ularning DNA qan ewrishkilirini yighip, sanliq melumat ambiri qurushqa heriketlinidiken.

Xitay da'iriliri gerche yillardin buyan bu xildiki bala hem ayallarning hoquqini qoghdap, qutquzushqa da'ir xizmetlerni qanat yaydurup kéliwatqanliqini teshwiq qilip kelgen bolsimu, xewerde körsitishiche, bu qétimqisi xitayda eng köp organlarning qatnishi bilen küchlük tedbirler qollinip keng da'iride élip bérilidighan heriket iken.

 Xitay jama'et xewpsizlik ministirliqi tarqatqan uqturushta, mezkur heriketning meqsiti" sheher ‏ -  bazarlardiki éqip yürgen sergerdan, bash panahsiz bala hem ayallarni qutquzush we yash ösmürlerni jinayetke mejburlashqa zerbe bérish " dep körsitilgen.

 Munasiwetlik xewerlerde, xitayda yéqinqi yillardin buyan yash ösmürlerning jinayet sadir qilish, bala hem ayallarni aldap sétishqa da'ir weqeler barghanche éghirlap bériwatqan bolup, bolupmu, bala hem ösmürlerning türlük jinayet guruhliri teripidin diwanilik we oghri ‏ -  yanchuqchiliqqa mejburlinishidek ehwal bekmu éghir iken. Buning bilen özini qoghdash iqtidarigha ige bolmighan bu xildiki ziyankeshlikke uchrighan balilar, mal ornida sétilish, aldinish,ten jazasigha uchrash, xorlinish, ziyankeshlikke uchrap jismaniy hem rohiy jehettin qesten méyipqa aylandurulush, hetta öltürülüsh, basqunchiliqqa uchrashqa oxshash qismetlerge duchar boluwatqan bolup, xitay jem'iyitidiki éghir mesilige aylan'ghan.

Xitay da'iriliri bu qétimqi memliket boyiche bala hem ayallarni sétish, aldashqa da'ir jinayet hem jinayetchilerge bir tutash zerbe bérish hem bu jeryanda ziyankeshlikke uchrighan bala hem ayallarni éniqlap qutquzush herikitide, qaysi organ bayqighan bolsa, shu organ, shu jayda bir terep qilish, her qaysi organlar öz da'irisidiki xizmetlerni mukemmel estayidil ishlesh, jem'iyetni seperwer qilip, kochilardiki yalghuz, ige ‏ -  chaqisiz, sergerdan balilarni éniqlash, yighip qutquzush, ewrishke yighish hem sanliq melumat turghuzushtek xizmetlerni ching tutup, tertiplik, mukemmel ishlesh, da'irilerning herikitige maslashmighanlargha qarita qattiq wasitilerni qollinip qanun boyiche bir terep qilishqa oxshash charilerni qollinip közligen nishan'gha yetmekchi iken.

Xitay da'irilirining bu qétim bashlighan ösmür balilarning jinayet ötküzüshini kontrol qilish hem aldan'ghan sétilghan ayal we balilarni éniqlash hem qutquzush herikitide bezi zörür bolghan jiddiy hem mejburlash wasitilirini qollinidighanliqi hemde chétilidighan organlarning köplüki qatarliq terepler xitay közetküchilerde " bu xitay hökümitining 60 yilliq toyini ötküzüsh aldidiki jem'iyette élip bériwatqan chong kölemlik tazilash herikitining bir qisimi" dégen qarashlarni otturigha chiqardi.

Bu heqte xitay télégraf gézitining xewiride, xitay ijtima'iy penler akadémiyisi jem'iyet tetqiqatchisi proféssor li yingshéngning sözini neqil élishiche" xitayda besh organ birleshken mundaq chong tiptiki heriketning tunji qétim élip bérilishi, bolupmu diwaniliq qiliwatqan sergerdanlar bilen jinayet yoligha mejburlan'ghan yash ösmürlerge nisbeten mexsus qanuniy wasitiler bilen mejburiy xaraktérlik bashqurush usuli qollinilishi tunji qétimliqi hésablinidu."

Uyghurlarning qarishiche,xitayda gerche bala hem ayallarning hoquq menpe'etining muwapiq qoghdalmasliqi, ularning aldinip, sétilip, her xil jinayet guruhlirining qoraligha aylandurulishi pütkül memliketke taralghan, yiltizi chongqur, tesiri zor bolghan ijtima'iy mesile bolsimu, Uyghurlargha nisbeten bir milliy mesilidur.

Xitay ölkiliridiki Uyghur sergerdan bala hem ayallar mesilisige köngül bölüp kéliwatqan bezi Uyghur közetchilerning qarishiche, xitay ölkiliridiki sergerdan Uyghur bala hem ayallargha nisbeten, xitay qollanmaqchi bolghan bu qétimliq qattiq zerbe bérish herikiti qandaqtur bir qutquzush herikiti bolmastin, belki xitay hökümitining bahanide xitay ölkiliridiki we Uyghur élining sheher ‏ - nahiyiliridiki Uyghurlarni qaytidin kontrol qilish hem tazilashtin dérek béridiken.

Dunya Uyghur qurultiyi mu'awin bash katipi, kanadada yashawatqan tuyghunjan ependi, xitayning bu herikiti  - 5 iyul ürümchi weqesidin kéyinki Uyghurlar üstidin élip bériwatqan chong tazilash herikitining bir qismi bolushi mumkin dégen gumanini otturigha qoydi.

Dunya Uyghur qurultéyi tetqiqat merkizi bashliqi ümid agahi ependi, xitayning bu herikiti Uyghurlar üchün yaxshiliqtin dérek bermeydu dep qaraydighanliqini bildürdi.

Xitay tinchliq toridiki munasiwetlik uchurlargha qarighanda 2008 - yilining özidila Uyghur élidiki jama'et xewpsizlik tarmaqliri balilarni aldap xitay ölkilirigige apirip satqan hemde bala yanchuqchilar guruhlirini qurup jinayet sadir qilghan 8 chong jinayet guruhini pash qilghan, 177 ademni qolgha alghan, bu jinayet guruhliri teripidin xitay ölkilirige aldap kétilip türlük ziyankeshliklerge uchrap qutquzuwélin'ghan balilar 746 neper iken, aldinqi üch yilda Uyghur élidin xitaygha aldap kétilgen Uyghur balilarning sani 3059 iken.

Uyghur balilirining jinayet guruhliri teripidin aldash, sétish yolliri bilen xitay ölkiliride türlük jinayi heriketlerge mejburlinishi yéqinqi 10 yildin buyan künsayin éghirlashqan bir mesile bolghan bolsimu, hazirghiche munasiwetlik da'iriler xitay ölkiliride hoquq menpe'etliri éghir dexli teruzgha uchrap kéliwatqan bu Uyghur balilarning sani hem ehwali heqqide héchqandaq melumat tarqatmighan shundaqla adem bédiklirige zerbe bérish heriketliri héchqanche ünüm körsetmigen idi.

Ürümchidiki bezi mutexessislerning bildürüshiche, ürümchining özide Uyghur élining jenu‏ -  shimalidin kélip türlük waqitliq ishlar bilen jan béqiwatqan Uyghurlarning sani 500 ming etrapida iken.

Sina torida bérilgen bir uchurda körsitilishiche, nöwette xitayning her qaysi chong sheherliride éqip yürgen, diwanichiliq, oghri, yanchuqchiliqqa mejburlinip türlük xorluq ichide yashawatqan Uyghur ösmür balilarning sani  50 mingdin ashidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.