Хитай һөкүмити һәқиқәтән хәлқиниң диний етиқад әркинликини капаләткә игә қилдиму?

Шинҗаң уйғур аптоном районлуқ хәлқ һөкүмити асасий қанун вә қанунға асасән " шинҗаң уйғур аптонум райони диний паалийәт сорунлириниң вақитлиқ бәлгүлимиси" қатарлиқ йеңи бәлгүлимиләрни түзүп елан қилған болуп, бәлгүлимә бойичә динға етиқад қилидиған амминиң өзлири етиқад қилидиған динниң қаидиси, мурасимлири бойичә елип барған нормал диний паалийәтлири, қанун тәрипидин қоғдалди дейилгән.
Мухбиримиз әқидә
2009-02-24
Share
Uyg-balilar-Namaz-305.jpg Сүрәттә, қәшқәрниң һейтгаһ мәсчити сиртида намаз оқуватқан уйғур балилар.
AFP Photo

Ислам диниға етиқад қилидиған уйғур мусулманлириниң диний қаидиләр асасида елип бериватқан нормал диний паалийәтлири һәқиқәтән қанун тәрипидин қоғдуливатамду?

Хәлқниң диний етиқад әркинлики җәһәттики һоқуқи толуқ һөрмәтләнгәнлики вә қоғдалғанлиқи тилға елинған тәңри тағ торидики " нормал диний паалийәтләр қанунниң қоғдишиға еришти" " диний затларниң қуран қатарлиқ диний оқушлуқларға игә болуши капаләтләндүрүлди" дегән мақалиларда җоңхуа хәлқ җумһурйити қурулғандин буян мәркизи һөкүмәтниң җоңгуниң әмәлийитини чиқиш қилип диний етиқад әркинлики сияситини түзүп чиққанлиқи вә әмәлий тәрәққият давамида үзлүксиз мүкәммәлләштүргәнлики баян қилинған һәмдә шинҗаңдики аз санлиқ милләт аммисиниң көп қисминиң динға етиқад қилидиғанлиқи мәсилән уйғур, қазақ, хуйзу қатарлиқ милләтләрниң ислам диниға, моңғул, шивә, дағур қатарлиқ милләтләр будда диниға етиқад қилидиғанлиқи тәкитләнгән.

Мақалида йәнә "җоңху хәлқ җумһурйити асаси қануни" да пуқраларниң динға етиқад қилиш әркинлики бар, йәни пуқралар динға етиқад қилиш қилмаслиқ қайси хил динға етиқад қилиш әркинликиму бар" дәп бәлгиләнгәнлики оттуриға қоюлған.

Шинҗаңда һәр милләт хәлқиниң диний етиқад әркинлики һоқуқи толуқ һөрмәтләнгәнлики, һәр милләт аммиси өзи етиқад қилидиған динни таллашқа тамамән һоқуқлуқ һичқандақ адәм диний етиқади сәвәблик кәмситилишкә яки адаләтсиз муамилигә учримайдиғанлиқи алаһидә гәвдиләнгән мәзкүр мақалида йәнә, шинҗаңда һазир диний паалийәт сорунидин 24 миңи бар, буниң ичидә 23 миң 900 ислам динидикиләрниң мәсчити, диний хадимлардин 29 миңи бар, буниң ичидә 26 миңи ислам дини хадимлири һесаблиниду " дийилгән.

Мақалида, шинҗаңда мәхсус диний ишларни башқуридиған аппарат йәни милләт - диний ишлар идариси тәсис қилинғанлиқи тилға елинип, бу орунниң асаслиқ мәсулийити пуқраларниң диний етиқад әркинлики җәһәттики һоқуқини қанун бойичә қоғдаш, диний тәшкилатларниң қануний һоқуқ - мәнпәәтини қанун бойичә қоғдаш, диний хадимларниң диний паалийәт сорунлирида нормал диний тәлим - тәрбийә елип беришини қанун бойичә қоғдаш қатарлиқ вәзипиләрни орундаштин ибарәт икәнлики мүәййәнләштүрүлгән.

Бирақ хитай һөкүмитиниң юқирида һәрқайси милләтләр болупму уйғурларниң диний етиқад һоқуқиниң һәқиқи йосунда һөрмәткә вә қоғдулушқа капаләтлик қилиниватқанлиқи һәққидики қаршлириға нисбәтән пүтүнләй қарши пикирини билдүргән, америкидики уйғур зиялилиридин гүлнигар ханим қарашлирини билдүрди.

‏Мақалиниң һәҗ қилиш бәлгүлимиси һәққидә тохталған қисмида 2004 - йили мәркизи һөкүмәт елан қилған " диний ишлар бәлгилимиси" дә ислам диниға етиқад қилидиған пуқраларниң чәтәлгә һәҗгә чиқишини тәшкилләшкә мәмликәтлик ислам дини тәшкилати мәсул болиду - - - дәп бәлгүләнгәнлики, ислам диниға етиқад қилидиған амминиң түп мәнпәәтини қоғдаш үчүн шинҗаңда һәҗгә тарқақ бериш паалийити қанун бойичә чәклинип, тәшкиллик һәҗгә бериш сиясити қәтй иҗра қилинғанлиқи һәмдә һәр йили зор миқтарда адәм күчи, маддий күч, малийә күчи аҗритилип хизмәт өмики тәшкиллинип, һәҗгә баридиған амма қизғин, әтраплиқ мулазимәттин бәһримән қилинғанлиқи тилға елиниш билән биргә, йеқинди йиллардин бери җоңгу ислам дини җәмийити тәшкиллигән һәҗ өмикиниң көлими барғансери кеңийип, адәм сани йилдин йилға көпәйгәнлики вә 1990 ‏ - йилидин һазирғичә шинҗаңдин тәшкиллик һалда һәҗгә барған кишиләрниң сани 20 миңға йетип, 2006 ‏ - йилила шинҗаң һәҗ өмикиниң даириси 2500 кишигә йәткүзүлгәнлики тәкитләнгән.

Һәҗ қилиш паалийәтлириниң болупму өз алдиға әркин һәҗ қилғучиларниң қанунсиз диний паалийәт билән шуғулланғучилар дәп әйиплинишидики түп сәвәпләрни көрсүтүп бәргән гүлнигар ханим йәнә мундақ дәйду.

Мақалида йәнә, һөкүмәт диний китап вә диний тәшвиқат матираяллирини һәр хил тилларға тәрҗимә қилишқа алаһидә әһмийәт бериватқанлиқи баян қилинип, " қуран кәрим шинҗаңда" қатарлиқ бир түркүм ислам диний қамус вә диний оқушлуқларниң уйғур, қазақ, хәнзу қатарлиқ көп хил йезиққа тәрҗимә қилинип нәшир қилинип хәлиқниң қолиға тарқитилип берилгәнлики, булардин сирт будда дини, хиристан дини қатарлиқ башқа динниң қамуслириниңму тәрҗимә қилинип тарқитилғанлиқи, уйғурчә, хитайчә " җоңгу мусулманлири " җорнили тәсиси қилинғандин башқа, динға етиқад қилидиған аммиға қолай шараит яритиш үчүн һәрқайси җайларда йәнә мәхсус диний китап вә матирялларни сетиш нуқтиси қурғанлиқи баян қилинған болуп, буниңға қарита өзиниң пикирини оттуриға қойған гулнигар ханим мундақ дәйду.

Мәркизи германийәниң муних шәһиридики дуня уйғур қурултийиниң, хәлқарада елип бериватқан сиясий давасиниң әң муһим нуқтиси, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан диний етиқад әркинликини дәпсәндә қилиш сияситини паш қилиштин ибарәт.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт