Xitayda erzdarlar emgek bilen özgertish tüzümini bikar qilishni telep qildi

"Emgek bilen özgertish" ilgiri sotsiyalistik tüzümdiki döletlerde qollinilghan tüzüm bolup, sherqiy yawropada sotsiyalizm tüzümi aghdurulghandin buyan, hazir peqet xitay, shimaliy koréye qatarliq az bir qisim döletlerde yürgüzülüp kéliwatmaqta.
Muxbirimiz mihriban
2010-02-19
Share
Wu-xongda-ependi-lawgey-305.jpg Amérikidiki "junggo lawgey fondi jemiyiti" ning mesuli xarriy wu yaki wu xongda ependi muzéy échilish murasimida.
RFA Photo

Sotning hökümisizla her qaysi yerlik saqchi da'iriliri teripidin jinayet gumandari süpitide tutup turulghan puqralarni, mejburiy emgek bilen özgertish jazasi bilen jazalaydighan bu tüzüm, yolgha qoyulghandin buyan xelq'ara insan heqliri teshkilatliri teripidin " qanunsiz qilmish" dep eyiblinip kélinmekte idi.

"Emgek bilen özgertish tüzümi" 1949 - yili xitayda kommunistik hakimiyet ornitilghandin bashlapla yolgha qoyulushqa bashlan'ghan bolup, 2002 - yili 6 - ayning 1 - künidin bashlap qayta tüzitish kirgüzülüp, "jama'et xewpsizlik idarilirining emgek bilen özgertish nizamnamisi" süpitide her qaysi yerlik saqchi idariliride qollinishqa bashlighan idi. Xitayda puqralarning démokratiye telep qilish sadaliri kücheygendin buyan xitay puqralirimu, hazirqi kommunist hökümettin jinayet gumandarliri dep tutup turulghanlarni sot hökümisizla, " emgek bilen özgertish jazasi" béridighan bu tüzümni emeldin qaldurushni telep qilmaqta.

Bügün amérika awazi radi'o istansisining xewer qilishiche, tünügün 18 - féwral küni shangxeydiki 20 nechche erzdar xitay xelq qurultiyigha imzaliq xet yézip, xitayda yolgha qoyulup kéliwatqan "emgek bilen özgertish tüzümi" ni bikar qilishni telep qilghan. Imzaliq xet yollighuchilarning biri bolghan sün goping ependi amérika awazi radi'o istansisining ziyaritini qobul qilghinida bu imzaliq xette otturigha qoyulghan telepler heqqide toxtilip mundaq dégen.

"Biz tünügün imzaliq xetni xitay memliketlik xelq qurultiyigha zakaz xet qilip séliwettuq, ular chaghandin kéyinla bu xetni tapshuruwalidu. Hazirche bu xette biz otturigha qoyghan telepler toghriliq xelq qurultiyining bizge jawab qayturidighan yaki xétimizni jawabsiz qalduridighanliqini bilmeymiz. Heqiqetenmu emgek bilen özgertish tüzümi arqiliq bir ademni kishilik erkinlikidin mehrum qilish, hazirqi xitay hökümitining özi belgiligen qanun tüzümgimu xilap, chünki sotning hökümisizla melum bir bashliqning testiqi bilenla bir ademni emgek bilen özgertish jazasi bilen jazalash hökümetning özi chiqarghan " döletni qanun arqiliq idare qilish" deydighan belgilimisige xilap bir qilmish."

Xewerlerdin ashkarilinishiche, xitaydiki bu xil emgek bilen özgertish tüzümi peqet xitay ölkiliridila emes, Uyghur élidimu oxshashla mewjut, hetta téximu rehimsizlik bilen ijra qilinmaqta iken. Amérikida turushluq "emgek bilen özgertish fondi jem'iyiti" ning bashliqi wu xungda ependi Uyghur élidiki emgek bilen özgertish ponkitlirining zor köpchilikining asasen ishlepchiqirish qurulush armiyisi orunlashqan rayonlargha jaylashqanliqini bayan qildi.

"Uyghur élidiki emgek bilen özgertish tüzümi özige xas bir qisim alahidiliklerge ige. Uyghur élide xitayning héchqandaq jayida bolmighan, hetta tibettimu yoq bolghan atalmish ishlepchiqirish qurulush armiyisi dégen bir teshkilat bar. Ular Uyghur élidiki bayliqlarni kontrol qilip turush bilen bir waqitta, emgek bilen özgertish ponkitlirinimu kontrol qilip turmaqta. Uyghur élida mewjut bolup turuwatqan ishlepchiqirish qurulush armiyisi kommunist xitayning mezkur rayondiki Uyghurlarni basturudighan qorali bolup hésablinidu. Ishlepchiqirish qurulush armiyisini bir chong türme dep qarisaqmu bolidu. Hazir Uyghur élidiki ishlepchiqirish qurulush armiyisining kontrolluqi astidiki emgek bilen özgertish türmiliride Uyghur mehbuslarning sanimu barghanséri köpiyiwatqan bolup, bularning köp sandikisi milliy bölgünchiler bolup hésablinidu. Démek hazir bu emgek bilen özgertish türmiliri mezkur jaydiki Uyghurlarni basturudighan bir siyasiy qoralgha aylanmaqta."

Bultur 5 - ayda yekende saqchixanida urup öltürüwétilgen memet tursun tashning qéyin'atisi toxti hoshurmu özining küy'oghli memet tursun tashning délosini adil bir terep qilip bérishni telep qilghini üchün yerken saqchi idarisi teripidin tutup turulup 15 künlük emgek bilen özgertishke sélin'ghanliqini bayan qilghan idi.

Bügün amérika Uyghur jem'iyitining mu'awin re'isi élshat ependi radi'omiz Uyghur bölümining ziyaritini qobul qilip, özining xitayning "emgek bilen özgertish" tüzümige bolghan qarishi hem Uyghur élide bu tüzümning ijra qilinish ehwali heqqidiki qarishini otturigha qoydi.

Élshat ependi yene, nurghunlighan xitay shirketlirining ene shundaq "emgek bilen özgertish orunliri" diki kishilerni ishlitish arqiliq ishlen'gen mehsulatlarni chet'ellerge éksport qiliwatqanliqini, shunga xitay mehsulatlirini sétiwalghuchilarning choqum mehsulat ishlen'gen orunni obdan sürüshtürüshi kéreklikini tekitlidi.

Xitaydiki "emgek bilen özgertish tüzümi" xelq'ara insan heqliri teshkilatliri teripidin üzlüksiz tenqidlinip kéliniwatqan bolup, xitay hökümitining jinayetchilerni hetta téxi jinayiti békitilmigen jinayet gumandarlirini éghir emgekke sélish arqiliq puqralarning kishilik erkinlikini depsende qilidighan bu xil qilmishi gherb démokratik ellirining qattiq qarshiliqigha uchrap kéliwatqan bolup, yéqinqi bir - nechche yildin buyan gherbtiki démokratik döletler xitaydiki emgek bilen özgertish orunlirida ishlen'gen mehsulatlarni bayqut qiliwatqanliqi axbarat xewerliride ashkarilanmaqta.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet