Xitay hökümitining Uyghur déhqan emgek küchlirini xitay ölkilirige yötkishidiki mexpiy we ashkara terepler


2007-03-20
Share

xitaydiki-uyghurlar.jpg
2006 – Yili 24 – öktebir küni Uyghur qiz yigitler béyjingdiki nyujyé meschiti aldida ramizanning axirlashqanliqi munasiwiti bilenötküzulgen bayramda. 2006 – Yili 24 – öktebir küni Uyghur qiz yigitler béyjingdiki nyujyé meschiti aldida ramizanning axirlashqanliqi munasiwiti bilenötküzulgen bayramda. Xitay hökümitining orunlashturushi bilen Uyghur qizliri mejburi hem ixtiyarliqi bilen xitay ölkiliride ishleshke ewetilmekte. AFP

Ilgiriki anglitishimizda melumat berginimizdek, xitay hökümitining déhqanlarning kirimini ashurushtiki istratégiyilik pilani buyiche, xitay ölkilirige türkümlep mangduruluwatqan Uyghur déhqan qizliri, gerche ish tépip kirim qilip, nezer da'iremni achidighan boldum dégendek nurghun arzular bilen xitay ölkilirige kétip barghan bolsimu, Uyghur déhqanlarning inkasigha qarighanda, bu déhqan qizliri barghan zawutlirida sijil éghir emgeklerge orunlashturulup, qattiq tüzüm astida erkinliki boghulup jismaniy hemde rohiy jehetlerdin éghir bésimlargha uchrimaqta iken.

Bügünki programmimizda dawamliq silerge,xitay ölkilirige ketken balilirining ehwalidin endishe qiliwatqan ata -anilarning inkasigha asasen muxbirimiz gülchéhrening xitaydiki Uyghur ishchilarni qobul qilghan zawut hemde Uyghur élidiki mes'ul tarmaqlardin téléfon arqiliq igiligen melumatlirini anglatmaqchimiz .

Uyghur qizlirini ishqa alghan xitay zawutliri néme üchün özini yoshuridu?

Xitay hökümitining Uyghur déhqan emgek küchlirini xitay ölkilirige yötkesh pilani -2002 yili resmiy yolgha qoyulushqa bashlighandin buyan,Uyghur élidin xitay ölkilirige ishchiliqqa élip kétiwatqan yash emgek küchlirining sani yiligha bir milyon'gha baridu.

Uyghur aptonom rayonluq hökümet torining munasiwetlik höjjetliridin ashkarilinishiche, -2006 yilida xitay hökümiti Uyghur élidin jem'iy bir milyon 150ming emgek küchini xitay ölkilirige yötkigen bolup bu yil bu sanni yene bir milyon 200 minggha yetküzmekchi iken.

Uyghur élining her qaysi wilayetlirining tor betliride bériwatqan xewerlerdin melumki, xitay ölkilirige pilanliq halda türküm‏- türkümlep ewetiliwatqan déhqan emgek küchlirining asasliq qismini qeshqer hemde xoten, aqsu qatarliq jaylardin yötkiliwatqan Uyghur yashliri igileydu. Bolupmu ularning arisida toy qilmighan Uyghur qizlirining sani pewqul'adde köp.

Shinjang Uyghur aptonom rayoni metbu'atlirida gerche Uyghur qizlarning asasen xitayning shendung, jyangsu, xébéy, tyenjin qatarliq jayliridiki kiyim-kéchek, oyunchuq zawutlirigha teqsim qilin'ghanliqi xewer qiliniwatqan bolsimu, emma zawutlarning éniq nami yaki toluq adrési metbu'at yüzige chiqip baqmidi. Hetta ata anilarmu qizliri orunlashturulghan zawutlarning adrésini bilmeydiken.

Shu seweblik xitay ölkiliridiki zawutlarda ishlewatqan Uyghur qizlirining özidin biwaste melumat élish mumkinchiliki bolmidi. Emma uchur menbeliri arqiliq yenila yéqinda qeshqer nahiyiliridin bir qanche yüz Uyghur qizni ishchiliqqa qobul qilghan chingdaw shinyong'en kiyim kéchek cheklik shirkitining téléfonigha ige bolduq .

Tuyuqsiz ziyaritimizdin heyran bolghan shirket mes'ulidin biri bizning so'allirimizgha téxi jawab bermey turupla qayturup so'al sorashqa bashlidi:

‏- Siler bizning télifonimizni qandaq bildinglar? ‏- 114 tin soriduq. ‏-Undaq bolsa shirkitimizning ismini qandaq bilisiler? ‏- siler shérkitinglarning namini ashkarilashni xalimamsiler? - he .....Undaq emes, peqet qiziqip qaldim...Qandaq bildikin dep ‏- siler Uyghur élidin kelgen ishchi qizlarni shérketke orunlashturamsiler yaki zawutlarghimu ? ‏- özimiz ishlitimiz, zawutta ishleydu. ‏-Ularning ma'ashini qanche békittinglar? ‏- shirkitimizde emgekke qarap heq bérilidu, köp ishligen köp alidu. ‏-Adette qanche sa'et ishleydu? ‏- bezide adettikidin artuq ishleydu, bezide undaq emes. Bezi mesililerni téléfonda éniq dep bergili bolmaydu, bu ishlar téxi yürüshlishish basquchida. ‏- Bir nersini sorap baqsam, shinjangdin kélidighan ishchilar hemmisi qizlar iken, némishqa oghullarni qobul qilmaysiler? ‏- bu zawuttiki ish türining éhtiyajigha baghliq, bu ikki terepning raziliqi bilen boluwatqan toxtam. ‏-Shinjangdin ishchi élip kélish ikki ölkining hökümet tereptin orunlashturulghan hemkarlishishimu yaki shirketler arisidiki soda hemkarliqimu? ‏- biz hazir téxi buni emeliyleshturup bolalmiduq, tepsiliy nersilerni shinjangning yerlik da'iriliridin soranglar.

Biz qeshqer wilayetlik partkomning déhqan emgek küchlirini xitaygha yötkesh ishlirigha mes'ul orni bilen alaqilashqinimizda, ular bizning qeshqer wilayetlik partkom teshwiqat bölümi bilen alaqilishishimizni körsetti:

"Xitay kadir: meqsidimiz Uyghur déhqanlarning közini échish?...."

‏- Bu qeshqer wilayetlik partkom teshwiqat bölümimu? ‏- shundaq . ‏- Men erkin asiya radi'osidin, men silerning Uyghur déhqan emgek küchlirini xitay ölkilirige yötkesh pilaninglar heqqide ziyaret qilmaqchi idim. ‏- Siler eng yaxshisi yéziq bilen bir alaqe ewetsenglar boptiken. Andin so'aslliringlargha jawab béreleymiz. ‏- Silerning bir mesilidin xewiringlar barmikin sorap baqay dégentim, anglisaq xitay ölkilirige élip kétilgen bezi déhqanlarning qizliri barghan jaylirida xorluqqa uchraptu? nahayiti éghir emgeklerge sélin'ghandin bashqa yene, eslidiki üch ayliq toxtamni bir yilgha özgertishke mejburliniptu? bulardin xewiringlar barmu? ‏- aldida ewetkenlerning hemmisige mes'ul bir yétekchini qoshup ewetken, ularning yerlik ishchilar oyushmisi bilenmu qoyuq alaqisi bar, méning bilishimche, siz éytqandek mesililer mewjut emes. ‏- Bilishimizche, Uyghur qizlar xitay ölkilirige apirilghandin kéyin, ularning erkinliki pütünley boghulghan, ata anilirigha téléfon qilishqimu yol qoymighan? ‏-bundaq bolushi mumkin emes, ularning a'ilisige xet ewetish, téléfon qilish erkinliki bar. ‏- Yene bezi zawutlarda ularning ishlesh waqti hetta on sa'ettinmu éship kétidiken? ‏-yaq, u yerde dölitimizning emgek qanuni buyiche xizmet qilidu, silerning bu uchurlargha qandaq ige bolghanliqinglarni bilmidim, biz hökümet organliri bu heqte héchqandaq inkas anglap baqmiduq, bu hökümet köngül bölüwatqan mesile. Pütünley xeliqning raziliqi bilen boluwatqan ish, mejburiy élip bérilghini yoq. ‏- Undaqta hökümet néme üchün bu Uyghur déhqanlirini shinjang chégrisi ichide xizmetke orunlashturmaydu? ‏- aldi bilen shinjangning menbesi cheklik, adem köp, yer az, déhqanlirimizning kirim menbesi cheklik. Xitay ölkilirige barghanda köprek kirim qilalaydu, közi échilidu, chünki ichkiri ölkilerning tereqqiyati shinjanggha qarighanda yenila perqliq emesmu ? ‏-undaqta néme üchün, eksiche xitay ölkiliridin shunche köp sandiki déhqan ishchilar Uyghur éligha ish izdeshke kélidu? ‏- bu ishchilarning xaraktéri oxshimaydu, ichkiridin kélidighan déhqan ishchilarning medeniyet sapasi bir qeder töwen,ular asasen qurulush hemde néfit qurulushlirida ishleshke kélidu, bizdin xitay ölkilirige ewetilgen ishchilarning sapasi nisbeten bir qeder yuqiri, biz asasliq ularning nezer da'irisining téximu échilishini küzde tutqan. ‏- Bilishimche ewetilgenlerning hemmisi déhqanlarning perzentliri iken, ular xitaychinimu yaxshi bilmise, ichkirilerde qandaq xizmet qilidu? ‏- biz ularni ewetishtin burun xitay tili tereptin terbiyileymiz. ‏- Ras, siler tor bette élan qilghan xewerdin körgen idim, ular til we kespi jehettin qisqa mezgil terbiyilen'gendin bashqa yene, herbiy meshiqqe séliniptu? buning néme ehmiyiti bar? ‏- herbiy meshiqning ehmiyiti néme dégende, asasen ularning tertip‏- intizamchanliqini ashurup, ularning zawut nizamlirigha, ish tüzümlirige angliq ri'aye qilishi üchün. ‏-Men yene bir qétim sorap baqsam, hazirgha qeder siler déhqanlarning yaki élip kétilgen ishchilarning naraziliq inkaslirini anglap baqmidinglarmu? ‏- yaq, ularning xitay ölkilirige bérishi öz ixtiyariliqi bilen bolghan, biz ulargha mexsus yétekchi hemde musulmanche tamaq teyyarlaydighan ashpezlernimu orunlashturduq. ‏- Undaqta, siler hazirghiche türkümlep xitay ölkilirige ewetilgen ishchilarning ehwalini igellep baqdinglarmu . ‏-Bizning teshwiqat bölümi igellep baqmidi . Emma, hökümetning xewiri bar, uning üstige toxtami toshup bolghandin kéyin dawamliq qaytip kéliwatqanlar bar, yerlik hökümetlerning xewiri bar.

Bu kadir "bizning Uyghur déhqan qizlirini xitay ölkilirige ewetishimiz asasen ularning kirimini ashurup nezer da'irisini échishni meqset qilghan deydu, emma qizlirini xitay ölkilirige ewetken bezi Uyghur ata-anilardin igilishimizge qarighanda, -17 -18 yashlardiki emdila ottura mektepni püttürgen qizlar xitay ölkiliridiki zawutlargha barghandin kéyin erkinliki pütünley boghulup sijil orunlashturulghan éghir emgektin charchash, xorluq, bésimdin bashqa héchnimini hés qilalmighan.

Chingdawdiki melum yip igirish zawutigha barghan bir Uyghur qizning téléfonda dadisigha éytishiche, éghir jismaniy emgek hemde xorluqlardin narazi bolup qaytishni telep qilghan qizlar hetta ten jazasigha uchrighan. (Gülchéhre)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet