Хитай һөкүмити йеқилғу вә токниң баһасини өстүргәндин кейин әмди суниң баһасини өстүрмәкчи


2008.02.12

'Көзитиш журнили'ниң бүгүнки санида, хитайниң су мәнбәси мәсилиси һәққидә йезилған бир обзор елан қилинди. Бу обзорни һазир германийидә тәтқиқат билән шуғуллиниватқан бинакарлиқ пәнлири доктори ваң вейло әпәнди язған. Бу мутәхәссис буниңдин бурун сәншя боғузи қурулушиниң лайиһилиниши һәққидә мулаһизиләр елан қилған. Бу мутәхәссис бүгүнки обзорида, алди билән хитай һөкүмитиниң 'җуңго су байлиқи әң кәм дөләт' дегән йәкүниниң әмәлийәткә уйғун әмәсликини көрситиду.

Бултур дөләт кабинти тарқатқан һөҗҗәттә 'җуңго су байлиқи әң кәм дөләт' дегән иди

‏-‏ Су мәнбәси дегән тәбии һөл-йеғиндин шәкилләнгән йәр йүзидики еқинлар вә йәр астидики нәмликниң җуғланмисидин ибарәт, ‏- дәп баян қилиниду 'көзитиш журнили'да елан қилинған бу обзорда, ‏-‏ хитайда хуаң вәнли, җаң гуаңду қатарлиқ профессорлар баян қилған илмий учурларға асасланғанда, хитайниң су мәнбәлири 281 милярд кубметир, су мәнбәлириниң көплики җәһәттә дуня буйичә 6 ‏- орунда туриду. Хитайда киши бешиға 2350 купметирдин су тоғра келиду, бу җәһәттиму дуня буйичә 4 ‏- орунда туриду.Хитай һөкүмитиниң 'җуңго су байлиқи әң кәм дөләт' дегини әмәлийәткә уйғун әмәс.

Бу обзорда баян қилинишичә, дуняда су мәнбәлири әң кәм дәп атилидиған 30 нәччә дөләт бар. Булар кувәйт, сәуди әрәбистани, сүрийә, белгийә, маракәш, мисир, ливан, нигерийә қатарлиқ дөләтләрдин ибарәт. Мушу су мәнбәлири кәм дөләтләрниң ичидә, адәм бешиға тоғра келидиған су миқдари бир қәдәр юқири болған омманниң аран 1200 кубметир. Адәм бешиға тоғра келидиған су миқтари әң аз дейилгән сәуди әрәбистаниниң аран 140 купметир, кувәйтниң вә бәһрәйинниң техи 0.

Мушу 30 нәччә дөләткә селиштурғанда, хитайниң адәм бешиға тоғра келидиған су миқдари он һәссә көп.Хитайниң җуғрапийә орни җәһәттин ейтқандиму, хитайдики гуаңҗу, шаңхәй қатарлиқ көпинчә чоң шәһәрләр һөл -йеғин көп яғидиған бәлвағда. Һөл-йеғин миқдари москва, лондон, берлин, парижлардин көп. Ваһаләнки, хитай дөләт кабинтиниң қизилбашлиқ һөҗҗитидә дейилгән 'җуңго су байлиқи әң кәм дөләт'дегән сөз әмәлийәткә уйғун әмәс. 'Суни наһайити теҗәп сәрп қилғандиму, 2030 ‏- йилиға кәлгәндә җуңгода су мәнбәлири пүтүнләй түгәйду' дегән сөз болса ғәрәзлик ейтилған сөз.

Бу йил мәмликәтлик су ишлар йиғинида суниң баһасини өстүрүш мәсилиси оттуриға қоюлди

Обзорда баян қилинишичә, хитай дөләт кабинти 2007 ‏- йили 12 ‏- айда қизилбашлиқ һөҗҗәт тарқитип, өзиниң учур вастилири арқилиқ 'суни наһайити теҗәп сәрп қилғандиму, 2030 ‏- йилиға кәлгәндә җуңгода су мәнбәлири пүтүнләй түгәйду' дәп тәшвиқ қилишқа башлиғандин кейин,хитай һөкүмити 2008 ‏- йили 1 ‏- айда, хаңҗу шәһиридә таза қар йеғиватқан бир күни, пүтүн мәмликәттики су ишлар назарәтлириниң назирлирини чақирип келип йиғин ечип, йиғинда тәбиий һөл-йеғин азлап, су мәнбәлири йетишмәйватқанлиқини, буниң үчүн су баһасини өстүрүшкә мәҗбур болуватқанлиқини оттуриға қойди.

Обзорда тәһлил қилинишичә, заманимизда хәлқ турмушида нефит, ток, су кәм болса болмайдиған асасий әшя. Хәлқ буниңсиз яшиялмайду. Мушу нефит, ток, су байлиқлирини ачидиған вә униңға игидарчилиқ қилидиған ширкәтләрниң һәммиси дөләт игиликидики ширкәтләр. Бу ширкәтләрниң игиси болған коммунист хитай һөкүмити 'еһтияҗ билән тәминләшниң мунасивитини тәңшәш' дегән нам астида, аввал йеқилғу нефитниң баһасини өстүрди. Кәйнидинла токниң баһасини өстүрди. Әмди нөвәт суниң баһасини өстүрүшкә кәлгәндәк қилиду. Әмди коммунист партийә хәлққә әң керәклик болған суниң баһасини өстүрүш үчүн 'суни наһайити теҗәп сәрп қилғандиму, 2030 ‏- йилиға кәлгәндә җуңгода су мәнбәлири пүтүнләй түгәйду' дегәнни 'илмий йәкүн' дәп баһанә қилиши мумкин.

Йеқилғу, ток вә суниң баһаси өссә униңдин дөләтла бәһриман болиду

Обзорда тәһлил қилинишичә, әгәр коммунист хитай һөкүмити өзиниң бу 'илмий тәрәққият ноқтиий нәзири' гә асасән суниң баһасини өстүрсә, униң билән хәлққә адәттә ичидиған туруба сүйиниң баһаси өсүпла қалмай, бәлки деһқанчилиққа ишлитилидиған суниң баһасиму өсиду, булғанған суни бир тәрәп қилишниң баһасиму өсиду, бу 'баһа өстүрүш'тин дөләт йәни коммунист партийила мәнпәәт алиду, әмма хитай коммунист партийисиниң бу 'илмий тәрәққият ноқтиий нәзири' ниң зәрбисидә хәлқ әң асасий турмуш мәнбәси җәһәттә техиму көп қейинчилиққа дуч келиду, техиму көп әркинликтин мәһрум қалиду. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.