Хитайдики илмий мақалә содиси бир йилда 1 милярд хәлқ пулиға йәтти

5 - январ күни хитайниң хубей өлкисидә нәшр қилинидиған "чаңҗяң гезити" дә, вухән университетниң дотсенти шен яңпо елан қилған, "вухән университетиниң бир илим адими шәмширини илмий мақалә содисини кәсип қиливалғанларға тәңләйду" намлиқ тәкшүрүш доклатида, хитайда бир қисим кишиләрниң башқиларға илмий мақалә йезип бериш арқилиқ қилған тапавитиниң 1 милярд йүән хәлқ пули қиммитигә йәткәнлики ашкариланғандин кейин, бу хәвәр хитай җәмийитини зилзилигә салған.
Мухбиримиз миһрибан
2010-01-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Нурғун кишиләр, хитай җәмийитидә һәммә нәрсиниң сахтиси барлиқини, әлвәттә илим саһәсидиму ялған диплом ясаш, башқиларниң орниға емтиһан бериш, башқиларға мақалә яздуруш қатарлиқ қилмишларниң һазир хитайда һәммә киши билидиған ашкара хәвәрләр болсиму, лекин пәқәт 2009 - йил бир йил ичидила башқиларға илмий мақалә йезип беришни мәхсус кәсип қилғанларниң бу қәдәр әвҗ елип, тапавитиниң 1 милярд йүән хәлқ пулиға йәткәнлики һәққидики хәвәрни аңлиғинида һәйранлиқини ипадилигән.

Нурғун кишиләр бу санниң тоғрилиқидин гуман қилишқан болсиму, әмма вухән университетиниң дотсенти шен яңпо бу санлиқ мәлуматни ениқлашта, өзиниң 3 йил җәрянида башқиларға илмий мақалә йезип беришни кәсип қилғанларни мәхсус тәкшүридиған әтритигә йетәкчилик қилип узун муддәт инчикә тәкшүрүш, санлиқ мәлуматларни топлаш арқилиқ нәтиҗигә еришкәнликини, буниң ишәнчлик мәлумат икәнликини тәкитлигән. Униң дейишичә, 2009 - йиллиқ ситатистикилиқ мәлумат 2007 - йилдикидин нәччә һәссә көпәйгән болуп, улар игилигән санлиқ мәлумат 1 милярд йүән хәлқ пулиға йәткән икән.

Шен яңпониң тәкшүрүш әтритиниң доклатида баян қилинишичә, башқиларға пул берип илмий мақалә яздуридиғанларниң ичидики әң зор қошун әмәлийәттә илгири кишиләр тәрипидин анчә етибарға елинмиған оттура, башланғуч мәктәп оқутқучилири болуп, һазир уларға һәр хил баһалашларда илмий мақалә елан қилиштәк еғир өлчәм қоюлғини үчүн, улар илмий мақалиләрни пулға сетивалғандин сирт йәнә, қанунсиз нәшрият орунлириға һәм шәхсләргә пул төләп буларни нәшр қилдуридикән.

Һазир бу хил илмий мақалиләрни елан қилидиған қанунсиз нәшрият содигәрлири интайин көпийип кәткән болуп, улар дөләт ичидә һечқандақ орунға тизимға алдурмиған, улар мәхсус кишиләрниң һавалиси билән унван елиш вә башқа баһалашлар үчүн қәрәлсиз журналларни нәшр қилип, ашундақ заказ мақалиләрни бесип пул тапидикән. Улар һәр қайси университет һәм тәтқиқат орунлириниң нәшриятлири бир йил ичидә бәлгиләнгән 12 сан журналдин башқа йәнә, апторлардин пул елиш арқилиқ нәшр қилидиған мәхсус сан, қошумчә сан дегәнгә охшаш журналларниму басидиған болуп, буларниң санини һәм бу журналлардин кирим қилған пулини ашу нәшрият органлиридики хадимлар өзлирила билидикән. Һалбуки һәр қайси университетлар болса илмий мақалә содиси елип берилидиған әң чоң сода базарлиридин икән.

Шен яңпониң тәкшүрүш доклатидики санлиқ мәлуматниң растлиқини муәййәнләштүргән бирәйлән, өзиниң узун йиллардин буян оттура, башланғуч мәктәп оқутқучилириға илмий мақалә йезип бериватқанлиқини билдүрүп, "гәрчә бу хил мақалиләрниң баһаси бәк юқири болмисиму, лекин буниңдин киридиған кирим хели яхши," дегән.

Шен яңпо өзиниң 2009 - йили ичидә тәхминән 1 милярд йүәнлик хәлқ пули қиммитидики илмий мақалә содиси болғанлиқи һәққидики санлиқ мәлуматни хуласиләп чиқиш җәряни һәққидә тохтилип мундақ дегән: "хитай маарип министирлиқиниң статистикисиға асасланғанда, 2008 - йили хитайниң дөләт ичидики башланғуч мәктәп оқутқучилириниң сани 10 милйондин ашқан болуп, әгәр бир оқутқучи 100 йүән хәҗләп бир парчә мақалә сетивалди десәк, у чағда бу содиниң миқдари қанчилик болиду? биз буниң ичигә техи университетлардики оқуғучиларни, алий мәктәп вә тәтқиқат орнидикиләрни, идарә ‏ - органларда унван елиш үчүн мақалә сетивеливатқанларниң санини қошмидуқ. Мән бу санни һазир тор йүзидә сетиливатқан мақалиләрниң сетилиш әһвалиға асасән һесаблап чиқтим, биз илмий мақалә содилири болидиған бир қанчә тор бекитигә көзитиш апарати бар юмшақ детални әвәттуқ, буниңдин бу тор бәтлириниң һәр күни зиярәт қилиш миқдариниң тәхминән күнигә йүз адәм қетим икәнликини ениқлидуқ, буларниң ичидин мақалә сетивалидиғанларниң санини ениқлидуқ. Уларниң сода җәряниниң ч ч алақә торида елип берилидиғанлиқини тәкшүргәндин кейин, буни 365 күнгә көпәйтиш арқилиқ дәсләпки йәкүнни чиқардуқ, униңдин башқа, җәмийәттә йәнә инчикә тәкшүрүшләрниму елип бардуқ. Бизниң тәкшүрүшимизгә асасланғанда, бу йәнила әң төвән дәриҗидики санлиқ мәлумат дейишкә болиду, әмәлийәттә бир йил ичидә болидиған илмий мақалә содиси 2~ 3 милярд йүән хәлқ пули қиммитидә болуватиду десәкму мубалиғә болмайду."

Чаңҗяң гезитиниң мухбири ван җйәнхуй өзиниңму хитайдики илмий мақалә көчүрмичилики һәққидә уда бир нәччә айдин буян тәкшүрүш елип берип, бу һәқтә көплигән хәвәрләрни бәргән болсиму, әмма уларниң шен яңпо вә униң кәсипдишиниң йетәкчиликидики доктур һәм магистир аспирантлиқида оқуватқан бир қанчә оқуғучидин тәркип тапқан бу әтрәтниң тәкшүрүш доклатидикидәк бу қәдәр инчикә санлиқ мәлуматларни ениқлап чиқиш имканийитигә еришәлмигәнликтин, өзи ишлигән хәвәрләрниң җәмийәттә бу мақалидәк зилзилә пәйда қилалмиғанлиқини баян қилиш билән биллә, өзиниң шен яңпоға болған қайиллиқини ипадилигән.

Шен яңпониң тәкшүрүш доклати елан қилинғандин кейин, хитай мәтбуатлирида тәнқидниң тиғ учи алди билән оқутқучиларниң унван баһалаш вә йиллиқ баһалишида уларниң хизмәт үнүмини асас қилмастин, илмий мақалә йезишни уларниң нәтиҗисини баһалаштики өлчәм қиливалған маарип идарилири вә мәктәпләргә қаритилған.

Нурғун кишиләр өз қарашлирини билдүрүп хитай илим саһәсидә бу хил сахтилиқларниң ямришиға, әмәлийәттә хитайдики мушу хил шәкилвазлиқ, санни қоғлишип сүпәт билән кари болмаслиқтәк қелипбазлиқ сәвәб болғанлиқини оттуриға қоюшмақта.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Толуқ бәт