‏Уйғур деһқанлири хитай өлкилиригә ишчилиққа елип кетилгән балилириниң һалидин әндишә қилмақта


2007.03.16

Уйғур елиниң һәр қайси вилайәт ‏- област һәмдә наһийилик һөкүмәтлири башқуруватқан тор бәтләрдә елан қилиниватқан хәвәрләрдин мәлумки, нөвәттә уйғур яшлирини хитай өлкилиридики завутларға узитиш юқири долқуни һасил болған.

Деһқанларни "йөләш" тики йеңичә уссул

Уйғур аптоном райони һөкүмәт һөҗҗәтлиридин ашкарилинишичә, хитай һөкүмити уйғур яш деһқан әмгәк күчлирини йөткәш истратегийсини әмәлийләштүрүш үчүн, һәр бир наһийә һәм йезилиқ партком вә һөкүмәтләргә вәзипә чүшүргән, шундақла җайлардин мәхсус бир кадирни яш әмгәк күчлирини хитайға йоллашқа мәсул қилған. Шундақла бу кадирниң қанчилик уйғур яшни хитай өлкилиригә ишчилиққа әвәтиш вәзиписини тамамлиғанлиқини йил ахиридики хизмәт нәтиҗиси сүпитидә баһалашни бекиткән. Буниң билән мәзкур вәзипигә қоюлған уйғур йеза кадирлири өйму ‏- өй кирип деһқанларни балилирини хитай өлкилиригә әвәтишкә көндүрүш үчүн тәшвиқат елип барған, һәтта бәзи кадирлар тәһдит қилиш, мәҗбурлаштинму баш тартмиған.

Қәшқәр йезилирида бу ишқа мәсул кадирлар " бирини сиртқа чиқирип, бир капам ашни теҗәп кирим қилип, бир аилини йөләш" дегән принсип бойичә иш тутуватқан болса, хотәнниң бәзи җайлирида һәтта" икки аилидин үч әмгәк күчини сиртларға йөткәш" дегәндәк принсипларни түзүвелип техиму көп уйғур яшлирини хитай өлкилиригә ишчилиққа маңдуруш үчүн һәрикәт қилмақта икән.

Йезилардин талланған бу уйғур яшлири хитай өлкилиригә меңиштин бурун мәхсус қисқа мәзгиллик хитай тили, қанун -интизам тәрбийилиридин өткәндин башқа, һәрбий мәшиққә қатнаштурулған. Қәшқәрниң йәкән наһийилик һөкүмәт хәвәрлиридин мәлум болушичә, бу йезидин йәттинчи түркүмдә чиңдавға әвәтилмәкчи болған йүздин артуқ қизлар қаттиқ һәрбий мәшиққә селинған.

"Өз мәйли" билән хитайда ишләшкә әвәтилгән қизларниң зари

Игилишимизгә қариғанда, хитай өлкилиридә ечилған завут ‏- карханиларда ишләшкә тохтамлашқан садда деһқан яшлири, һөкүмәтниң уларға төвән болғанда 600 йүән юқири болғанда 1400 йүәнгичә мааш берилидиғанлиқи, әвзәл турмуш һәмдә хизмәт шараитлириға, яхши муамилә һәмдә имтиязларға еришидиғанлиқи һәққидики тәшвиқатлири билән, көңлигә азрақ кирим қилип аилиниң йүкини йениклитиған, ишқа орунлишидиған, тәрәққий қилған шәһәрләрни көридиған болдум дегәндәк арзу арманларни пүкүп, юртидин, ата ‏- анисидин айрилип һәр җәһәттин пәрқлиқ болған хитай өлкилиригә барғанда пәқәт қаттиқ мәҗбурий әмгәк, һәрбийчә қаттиқ түзүм һәтта харлашқа учримақта икән.

Қәшқәрниң йәкән наһийисиниң бәшкәнт йезисидин бир деһқан, чиңдавдики мәлум кийим ‏- кечәк завутиға елип кетилгән қизиниң телефонда йиғлап туруп өзини қайтуруп келиш һәққидә өтүнүп қилған сөзлирини аңлап, мәйли қанчилик зиян тартиштин қәтий нәзәр қизини қайтуруп келишни ойлаватқанлиқини ейтти.

Бу деһқанниң билдүрүшичә, балилириниң һалидин әндишә қиливатқан нурғун ата ‏- анилар өзигә охшаш балилирини қайтуруп келишни ойлаватқан болсиму, сиясий һәмдә иқтисадий бесимлар түпәйли амалсиз қалмақта икән.

Һөкүмәт кадирлириниң җаваби

Биз деһқанларниң хитай өлкилиригә елип кетилгән балилирини қайтуруп келиш һәққидики әрзлиригә мунасивәтлик даириләрниң қандақ муамилидә болуватқанлиқини игиләш үчүн қәшқәрниң йәкән наһийилик һөкүмәт һәмдә бәзи йезилиқ һөкүмәтниң әмгәк күчлирини йөткәш ишханилириға телефон қилған болсақму әмма, инкар қилиш яки қәстән билмәскә селивелиштәк муамилилиригә учридуқ. Биз йәкәнниң бәшкәнт йезисидин яшларни хитай өлкилиригә әвәтишкә мәсул кадиридин хитай өлкилиригә әвәтилгән яшларниң әһвалини сориған болсақму, әмма бу аял кадир, башқичә җаваб бәрди.

Йәкән наһийилик һөкүмәт ишханисидин әмгәк күчлирини сиртларға йөткәш ишлириға мәсул кадирни соридуқ. Гәрчә биз бу кадирниң ейтқини буйичә йәкән наһийилик парткомниң әмгәк күчлирини сиртларға йөткәш ишханисиға телефон қилған болсақму, бу ишханидикиләр болса бизниң америкидин телефон қиливатқинимизни билип, өз кадириниму тонимасқа селивалди.

Уйғур йезилиридин хитай өлкилиригә елип кетиливатқан уйғур яшлириниң әһваллириға қизиқсиңиз, кейинки қетимлиқ аңлитишимизда хитай өлкилиридә уйғур яшлирини ишлитиватқан завут һәмдә уйғур елидики мунасивәтлик юқири дәриҗилик органлардин игилигән мәлуматлиримизға давамлиқ диққәт беришни унутмиғайсиз. (Гүлчеһрә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.