Xitaygha yürgüzülüwatqan émbargo emeldin qalamdu?

Xitay mu'awin bash ministiri li kéchyang 11-yanwar londonda en'gliye hökümet emeldarliri bilen iqtisadi hemkarliq söhbitini bashlighanda, yawropa birlikining xitaygha yürgüzüp kéliwatqan émbargosini yumshitishni telep qilghan.
Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2011-01-13
Share
william-hague-li-keqiang-305.jpg Xitay mu'awin bash ministiri li kéchyang 2011-yili 11-yanwar londonda en'gliye hökümet emeldarliri bilen söhbette boldi.
AFP

"Gérmaniye dolqunliri" radi'osining 12-yanwardiki "xitay yawropa birlikining xitaygha yuqiri téxnika éksport qilish cheklimisini boshashturushni ümid qildi" namliq xewirige asaslan'ghanda, 1989-yili xitay hökümiti tyen'enménde namayishchi oqughuchilarni qanliq basturghandin kéyin, yawropa birliki xitaygha qoral-yaraq émbargosi yürgüzüpla qalmay, aliy téxnikilarni éksport qilishnimu chekligen.

Bu qétim ispaniye, gérmaniye we en'gliyide zor iqtisadi kélishimlerge imza qoyghan xitay mu'awin bash ministiri li kéchyang yétekchilikidiki xitay wekilliri 22 yildin béri xitaygha yürgüzülüp kéliwatqan émbargoning emeldin qaldurulushini ümid qilghan.

Xewerde körsitilishiche, yawropa ellirining qoral-yaraq we aliy téxnikilarning xitaygha éksport qilinishini cheklishidiki seweb yalghuz tyen'enmén weqesila emes, belki eng muhim bolghini, xitayning bu téxnika we qoral-yaraqlargha érishkendin kéyin eqliy mülük hoquqini depsende qilip, bu téxnikilarni oghrilaydighanliqi we ularni bashqa ellerge éksport qilidighanliqidin ibaret iken.

Li kéchyang yétekchilikidiki xitay wekillirining en'gliye sana'et sahesi bilen imzalighan iqtisadi kélishimining qimmiti 47 milyard dollargha yetken. Ispaniye we gérmaniye bilen imzalighan iqtisadi kélishimining qimmitimu 20 milyard dollardin éship ketken. Xitay néme üchün yawropa birlikige eza döletlerni iqtisadiy bohrandin qutuldurup chiqish üchün bunche köp gheyret körsitidu?

Mulahizichilerning qarishiche, xitay éksport tawarlirining eng chong baziri yawropa elliridur. Yeni, xitay eng köp pul tapqan tupraq yawropa bazarliridur. Yawropaning baziri ölse, xitayning tapidighan pulimu kémiyidu. Yawropadiki iqtisadi krizis tüpeyli, xitayning 2010-yili 12-ayda érishishke tégishlik paydisi zor derijide kémeygen we xamchot layihiside otturigha qoyulghan pilan emelge ashmighan. Xitay hökümiti li kéchyangning bu qétimqi ziyariti arqiliq bir chalmida töt paxtek soqush gherizide bolghan.

Bu "töt paxtek" ning biri, yawropa birlikidiki döletlerning iqtisadi krizistin qutulushigha yardem qilip, diplomatiyide üstünlük qazinish. Ikkinchisi, öz dölitining xamchot pilanini emelge ashurush, gherbtin érishidighan paydini kémeytiwetmeslik. Üchinchisi, hazirgha qeder érishelmey kelgen gherbning aliy téxnikilirigha ige bolush. Tötinchisi, qoral-yaraq émbargosini emeldin qaldurush.

"Jenubiy gérmaniye géziti" de 1-ayning 10-küni élan qilin'ghan bir siyasiy mulahizide, xitayning bu meqsetlerge yétish éhtimali barliqi ilgiri sürülgen. Gérmaniye hökümet emeldarlirining xitaygha bolghan émbargoni emeldin qaldurushqa mayillishiwatqanliqini tekitlen'gen. Emma, gérmaniye soda-sana'et sahesi xitayni "ishen'gili bolmaydighan hemrah" qatarida tilgha almaqta. Xitay terepni "téxnika oghrilaydu we teqlid qilip yasaydu, eqliy mülük hoquqigha hörmet qilmaydu", dep eyiblimekte.

D u q bash katipi dolqun eysa ependi, eger xitaygha qaritilghan bu émbargo emeldin qalghan teqdirde, dunya tinchliqi üchün éghir xewp peyda qilidighanliqini hemde xitayning Uyghurlar we tibetliklerni basturush heriketlirining yenimu küchiyidighanliqini tekitlidi.

Xitay ministiri gérmaniyidin ayrilip bir kündin kéyinla, gérmaniye asasi qanunni qoghdash idarisi jiddiy agahlandurush élan qilip, gérmaniye yuqiri qatlam iqtisadiy sahesidikilerni xitayning téxnika oghriliqidin pexes bolushqa chaqirdi. Gérmaniye axbarat agéntliqining 10-yanwardiki xewirige asaslan'ghanda, xitay xakkérlirining iqtisadi sahelerge bolghan jasusluq heriketliri zor derijide ashqan.

Gérmaniye dolqunliri radi'osining 11-yanwardiki xewirige asaslan'ghanda, gérmaniye asasi qanunni qoghdash idarisining mu'awin bashliqi aléksandir ependi, gérmaniye yuqiri qatlam iqtisadiy sahesidikilerni xitaygha barghanda, kompyutéridiki sanliq melumatlarni, iqtisadiy arxiplarni yuyuwétishni we qol téléfonliridiki uchurlarni öchürüwétish heqqide agahlandurghan.

Gérmaniye asasi qanunni qoghdash idarisining bashliqi haynés bolsa, ötken yili xitaygha barghan gérmaniye iqtisadiy sahesidiki emeldarlarning kompyutérliridiki uchurlarning oghrilan'ghanliqini tilgha alghan.

Qandaqla bolmisun, xitay mu'awin bash ministiri li kéchyangning bu qétimqi yawropa ziyaritining xitay üchün ehmiyetlik bir ziyaret bolghanliqi xewerlerde mu'eyyenleshtürülmekte. Biraq, xitaygha yürgüzülüwatqan émbargo emeldin qalamdu-yoq? dégen so'algha jawab bérish hazirche baldurluq qilidiken.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet