"Nazugum" teqdiri zamanimiz Uyghur qizlirida qaytiliniwatamdu?


2007-04-11
Share

Uyghur-qizi-200.jpg
2006 – Yili 13 – öktebir küni bir Uyghur qizi xotendiki bir etleschilik karxanisida. Xitay da'iriliri yéqinqi yillardin béri ishqa orunlashturush bahanisi bilen Uyghur qizlirini xitay ölkilirige özliri xalimighan teqdirdimu mejburi ewetmekte. AFP

Xitayning sotsiyalistik yéngi yéza qurush pilanigha egiship, Uyghur élide barliqqa kelgen, yéza éshincha emgek küchlirini yötkep ishlitishtin ibaret siyaset bilen, nöwette Uyghur élining ishsiz yashliri türkümlep xitay ölkiliridiki zawutlargha yallanma ishchiliqqa yolgha sélinmaqta.

Déhqan qizliri xitay ölkilirige bérishtin qéchip toy qilishqa mejbur bolmaqta

Hazirghiche Uyghur élining uchur wastilirida bérilgen sanliq melumat hemde radi'omiz igiligen uchurlargha asaslan'ghanda, Uyghur élidin xitay ölkilirige yötkiliwatqan éshincha emgek küchlirining zor salmiqini qeshqer, xoten, aqsu hemde qizilsudin ibaret Uyghur élining jenubidiki üch chong wilayet we bir oblasttin yötkiliwatqan Uyghur yashliri igilimekte.

Uyghurlar asasliq nopusni igileydighan qeshqerning her qaysi yéziliridin 2006- yilining axirghiche yötkelgen emgek küchi 400 mingdin ashqan. 2007- Yili kirgendin buyan bu san dawamliq shiddet bilen örlimekte.

Gerche xitay hökümitining teshwiqatlirida éytiliwatqan éshinda emgek küchlirini xitay ölkilirige yötkep ish pursitige érishtürüp, kirim menbesige ige qilishtin ibaret bu pilani, hazirghiche namratliqtin qutulalmighan, ishsizliq weziyiti bir qeder éghir bolghan Uyghur déhqanlirining iqtisadiy kirimini ashurushqa paydiliq bir siyaset bolsimu, emma mes'ul da'irilerning bu pilanni emeliyleshtürüshte qattiq ‏- yumshaq wastilerni ishlitip, yeni deslepte déhqanlarni qayil qilishqa, yaki hasharlirini bikar qilishqa oxshash shertler bilen köndürüshke urun'ghan bolsa, kéyin san toshquzush üchün mejburlash, hetta türlük bésim ishlitish wastilirini qollinishi, déhqanlarning naraziliqini qattiq qozghighan. Shundaqla xitay da'irilirining xitay ölkilirige ewetilidighan emgek küchlirini tallighanda 18 yashtin yuqiri 25 yashtin töwen bolsun, toy qilmighan bolsun dégendek shertlerni qoyishi, déhqanlarda türlük gumanlarni peyda qilip hoshyarliqini ashurghan, shundaqla qizlirini xitay ölkilirige ewetishtin yaltayghan emma ular yenila yerlik kadirlarning bésimigha duch kelgechke, türlük amallar bilen qizlirini qachurushning yolini izdimekte iken.

Qeshqerning peyziwat nahiyisining melum yézisidin bir déhqan boway öz yézisida yüz bériwatqan ishlarning tepsilatini sözlep bérip, yuqiriqi ehwallarning emeliyet ikenlikini ispatlap berdi.

Bir qanche Uyghurche tor betliridimu mezkur mesile nuqtiliq mulahize témisigha aylan'ghan bolup, beziler hetta buni

"Qumush arilap kün chüshti, nazuk bashqa kün chüshti. Chérikler qoghlap chiqti, élip qachar er barmu?

Dégendek bir zaman boliwatidu, eyni waqittiki nuzugum qismetliri zamanimiz Uyghur qizlirida qaytilinarmu ?" dégendek endishilerni ipadiligen yazma-munaziriler boluwatidu.

Yerlik da'iriler, déhqanlarning boyigha yetken qizlirining toyini qilish arqiliq xitay ölkilirige ewetmey qalmasliqi üchün hetta bezi nahiyilerde hökümetning ruxsitisiz toy xéti bermeydighan bolghan.

Yerlik da'irilerning, yuqiri derijilik hökümet chüshürüp bergen sanni toshquzush üchün, wasite tallimay déhqanlarning balilirini xitay ölkilirige ishchiliqqa bérishiqa zorlishi, xelqning yéza‏- nahiye kadirlirigha bolghan ishenchisini téximu suslashturghan bolup, déhqanlar Uyghur yashlirini xitay ölkiliride ishqa orunlashturushqa mes'ul orunlardin hemde kadirlarning istilidin guman qilidiken.

Zamanimiz "nazugum" lirining teqdiri xelq'araning déqqitini tartmaqta

Yéqinda Uyghur aptonom rayonida, jenubiy shinjangdiki üch wilayet hemde bir oblastning déhqan emgek küchlirini yötkep ishqa orunlashturush xizmiti tejiribe almashturush yighini échilghan bolup, qeshqer wilayetlik mehkimining tor bétide buninggha da'ir xewerdin melumat bérilgen. Bu xewerdin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayonining mu'awin re'isi, yeni xitayning Uyghur élidiki déhqan emgek küchlirini rayon sirtigha yötkeshke mes'ul kadiri xu'ang changyu'en, yighinda, xitay hökümitining éshincha emgek küchlirini xitay ölkilirige yötkesh pilanini choqum ishqa ashurush hemde bu jeryanda asasen déhqanlarning ottura mektepni püttürgen perzentlirini obyékta qilip, ularni téxnika hemde xitay tilida terbiyilep yötkep ishlitishni ching tutushni tekitligen.

Gerche xitay da'iriliri her xil teshwiqat wasitilirini ishlitip, Uyghur élidin xitay ölkilirige yötkilip zawutlargha ishchiliqqa orunlashturulghan Uyghur qizlirining barghan jaylarda intayin yaxshi turmush kechüriwatqanliqini, nurghun kirim qilghanliqlirini teshwiq qiliwatqan bolsimu, qeshqer yéziliridin bezi déhqanlarning anglighanlirini éytishigha qarighanda, emeliyette xitay zawutlirigha barghan Uyghur yashliri éghir we uzun muddetlik ish hemde turmush we til qiyinchiliqigha uchrighan. Uningdin bashqa, birge barghan mes'ullarning qéyin ‏- qistaqliri hemde haqaretlirige uchrighan. Bésimlargha chidimay kétishni telep qilghuchilarning ichide hetta jismaniy jehettin xorluqqa uchrighan ehwallarmu bar iken. Gerche biz bu mesililer heqqide xitay ölkilirige ishchiliqqa apirilghan Uyghur qizlirining özliridin biwaste melumat élishqa tirishqan bolsaqmu, emma xitay da'iriliri bu heqtiki uchurlarning tarqilishining aldini élish üchün türlük qamal qilish wastilirini ishletmekte.

Murajet!!

Uyghur qizlirining xitay zawutlirigha mejburiy élip kitiliwatqanliqi hemde barghan jaylarda xorluqqa uchrash mesililiri, nöwette xelq'araliq kishilik hoquq teshkilatliri we ayallarning hoquq menpe'etini qoghdash, shuningdek emgekchilerning hoquqini qoghdash teshkilatliriningmu diqqitini qozghawatqan bir mesile. Radi'o anglighuchilirimizning bizni bu heqte bilidighan uchurlar bilen temin étishini hemde, bu jehette heqsiz téléfon liniyimiz we intérnét arqiliq inkaslar yetküzüshini soraymiz (gulchehre).

E-mail: uygweb@rfa.org

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet