"ئۈچتە ئايرىلالماسلىق" مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى تەربىيىسى ئۇيغۇر ئېلىدە يەنە قايتىلانماقتا


2004-09-24
Share

ئۇيغۇر ئېلىدىكى بەزى ئۇيغۇرلارنىڭ رادىئومىزغا يەتكۈزگەن ئىنكاسلىرىدىن مەلۇمكى، نۆۋەتتە خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر ئېلىنىڭ شەھەر يېزىلىرى، زاۋۇد ،كان ، كارخانا، مەكتەپ قاتارلىق ھەر قايسى ئورۇنلاردا ، ھەر مىللەت خەلقىگە " ئۈچتە ئايرىلالماسلىق" تەشۋېقاتىنى كۈچەيتكەن بولۇپ ، بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ئۇيغۇر ئېلىدە سىياسى ئۈگىنىش دولقۇنى يەنە باشلانغان .

خىتاي كوممۇنىست پارتىيە ھۆكۈمىتى ئىلگىرى ئۇيغۇر ئېلىدە ، " خىتايلار ئاز سانلىق مىللەتلەردىن ئايرىلالمايدۇ، ئاز سانلىق مىللەتلەر خىتايلاردىن ئايرىلالمايدۇ" دىگەن نەزىريىنى تەرغىپ قىلغان ، كېيىن ئۇنىڭ مەزمۇنىغا " ئاز سانلىق مىللەتلەر ئۆز- ئارا ئايرىلالماسلىق" نەزىرىيىسىنى قوشۇپ "ئۈچتە ئايرىلالماسلىق" نەزىرىيىسىنى ، مىللەتلەر ئىتتىپاقلىق تەربىيىسىنىڭ مۇھىم مەزمۇنى سۈپىتىدە تەشۋېق قىلىپ كەلمەكتە .

ئۇيغۇر ئېلىگە قاراتقان تېلىفون زىيارەتلىرىمىزدىن ئاشكارلىنىشىچە، خىتاينىڭ " ئۈچتە ئايرىلالماسلىق" نەزىرىيىسى نۆۋەتتە ئۇيغۇر ئېلىدە مەكتەپ يېشىدىكى بالىلاردىن تارتىپ ياشانغانلارغىچە ھەممە يادا بىلىدىغان بىر نەزىرىيە بولسىمۇ ئەمما ، خىتاي مىللىتى بىلەن ئۇيغۇر ئېلىدىكى يەرلىك مىللەتلەر ئارىسىدىكى ئەمىلىي مۇناسىۋەت بۇ نەزىرىيە بىلەن زىددىيەتلىك بولماقتا ئىكەن .

بۇ ھەقتە قەشقەرنىڭ مەلۇم يېزىسىدىن بىر ئۇيغۇر دېھقان بىلەن سۆھبەتلەشتۇق:

"ئۈچتە ئايرىلالماسلىق"نەزىرىيىسىگە ئۇيغۇر ئېلىدىكى خىتايلار قانداق قارايدۇ، بۇنىڭغا قەشقەر شەھرىدىكى خىتاي ھۆكۈمەت ئورگىنىنىڭ بىر خادىمى ئۆزىنىڭ قاراشلىرىنى ئېيتتى.

ئۇ " ھازىرقى مەزگىلدە دەل شۇنى ئۈگىنىۋاتىمىز ،ھازىر ئۈچتە ئايرىلالماسلىق بولدى. ئاز سانلىق مىللەت رايونى بولغاندىن كېيىن ، بىر- بىرىدىن ئايرىلالمايدۇ ، ئۈگەنمىسەك بولمايدۇ، منىللەتلەر ئىتتىپاقلىقىنى ياخشىلىمىساق تەرەققى قىلالمايمىز " دىدى.

بىز ئۇنىڭدىن ئەگەر بۇ خىل ئىدىيىنى ئۈگەنمىگەندە مىللەتلەر ئىتتىپاق ئۆتەلمەمدۇ ؟ دەپ سورىدۇق .

ئۇ "مىللەتلەر ئىتتىپاق ،لېكىن بۇنىڭ بىلەن تېخىمۇ ياخشى ئىتتىپاق بولىدۇ-دە، بىز ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ تۇرمۇش ئادەتلىرىگە ھۆرمەت قىلىمىز ، تويلاردا، بايراملاردا بىر -بىرىمىزنى يوقلايمىز . بەزى ئۇيغۇرلاردا قالاق ئىدىيىلەر بار ، ئۇلارغا ئىدىيە جەھەتتە تەربىيە قىلمىساق بولمايدۇ ، بۆلگۈنچىلىك قىلىدىغانلار ئاز ساندىكىلەر، كۆپ ساندىكىلەر ئىتتىپاق ئۆتىمىز ."دىدى.

ئۇ بىزنىڭ " ئۇيغۇر قاتارلىق مىللەتلەر بىلەن خىتايلار ئارىسىدا زىددىيەت ھاسىل بولۇشتىكى سەۋەپ نىمە ؟" دىگەن سوئالىمىزغا :

" بۇرۇن بىز ھەممىمىزكۇلىدىن كۆچۈپ كەلگەن بولغاندىن كېيىن يەرلىكلەرنىڭ پىكرى جىق ئىدى . مەسىلەن مېنىڭ ئاتا ئاناممۇ شىنجاڭ چىگرا رايونلارنى ئېچىش ئۈچۈن كەلگەن . ھازىر بارغانچە ياخشى بوپ كەتتى . ھەر يىلى قىشتا مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقىدىن ئىمتىھان بېرىمىز ."دىدى.

بۇ خىتاي خادىمدىن يەنە " ئۇنداقتا ئاز سانلىق مىللەتلەر ئۆزلىرىنىڭ ئارىسىدىمۇ زىددىيەت بارمۇ ؟" دەپ سورىدۇق .

ئۇ " ياق ئۇلار بەك ئىتتىپاق ، ياخشى ئۆتىشىدۇ ." دەپ جاۋاپ بەردى.

ئاخىرىدا ئۇ بىزنىڭ " سىزنىڭچە مىللەتلەرنىڭ ئۆز ئارا ئىتتىپاق ئۆتۈشىدە قايسى ئامىلنى ھەممىدىن مۇھىم دەپ قارايسىز ؟"دىگەن سوئالىمىزغا جاۋابەن ،

" مېنىڭچە ئۆز ئارا تىل ئۈگىنىش ، ئۇلارنىڭ تۇرمۇش ئادەتلىرىگە ھۆرمەت قىلىش ھەممىدىن مۇھىم" دىدى.

خىتاي ھۆكىمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدە "ئۈچتە ئايرىلالماسلىق" نەزىرىيىسىنى ھەر بىر سىياسىي ئۈگىنىشى دولقۇنىدا قايتا - قايتا تەشۋېق قىلىشى ، كۆپ ساندىكى ئۇيغۇرلاردا بىزارلىق پەيدا قىلغان بولۇپ ، بۇ ھەقتە بىز چەتئەلگە يېقىندا كۆچۈپ چىققان بىر ئۇيغۇر ئوقۇتقۇچى بىلەن سۆھبەتتە بولدۇق :

پىكىرلەر (0)

بارلىق پىكىر - بايانلارنى كۆرۈش.

پىكىر قوشۇڭ

رادىئونىڭ ئىشلىتىش شەرتلىرىگە ئاساسەن، پىكىرلىرىڭىز تەكشۈرگۈچىلەر تەرىپىدىن تەستىقلىنىشى ۋە مۇۋاپىق دەرىجىدە تەھرىرلىنىشى تۈپەيلى، تور بەتتە دەرھال پەيدا بولمايدۇ. سىز قالدۇرغان مەزمۇنغا ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى جاۋابكار بولمايدۇ. باشقىلارنىڭ كۆز قارىشى ۋە ھەقىقەتكە ھۆرمەت قىلىشىڭىزنى سورايمىز.

تولۇق بەت