Xitay din'gha bolghan taktikisini özgerttimu?


2008-02-01
Share

2008- Yilliq chaghanliq chay ziyapiti jeryanida xitay re'isi xu jintaw xitaydiki gholluq xristi'an diniy yétekchilirini qobul qilip ular bilen intayin qizghin qol éliship körüshken we bularning uchrashqan neq meydan süriti xitaydiki hökümet axbarati xitay xelq gézitining bash bétige chong qilip bérilgen.

Xitayda din'gha étiqad qilidighan ademler köpeygenséri xitay hökümiti bu mesilige sezgür mu'amile qilishqa bashlidi

Jenubiy qirghaq kündilik xewerler torida bu heqte bérilgen xewerde körsitilishiche, xitay re'isi xu jintawning xitay wetenperwer katolik jem'iyitining bash katipi lyu byennyenni qobul qilishi, xitay rehberlirining xitayning bir até'ist hökümet bolushigha qarimay, künsayin köpiyiwatqan dindin özige teselli izdewatqan ademler topi bilen ep ötüshni xalaydighanliqini ulargha körsitip qoyush üchün ulargha yetküzgen shu xildiki bir qatar signallirining birsi dep körsitilgen.

Xewerde, xitayning din'gha qaratqan taktikisini özgertishi siyasiy byuroning din'gha quchaq achqanliqidin dérek bermeydighanliqini, emma buning xitay kompartiyisining iqtisadni ilgiri sürüsh we inaq jem'iyet berpa qilish arzusini emelge ashurushta din'gha étiqad qilidighan kishiler bilen ep ötüshni xalaydighanliqini körsitidighanliqi otturigha qoyulghan.

Diqqet qilishqa erziydighan yéri, ötken ayda xitay re'isi xu jintaw xitayning dölet siyasitide dinning rolini jari qildurush muhakime yighini orunlashturghan bolup, jenubiy qirghaq kündilik xewerler torida körsitishiche, xo jintaw ikki neper xitay kompartiyisining diniy ishlar mutexessisini teklip qilip, xitay siyasiy sehnisidiki eng nopuzluq, marksizm idiyisi buyiche dinni rezil küchlerge wekillik qilidu dep tonuydighan 25 kishige dini mesile üstide léksiye sözletken.

Xu bu kishilerge qilghan sözide, dinning exlaqi qudritining xitay kompartiyisi üchün paydiliq ikenlikini otturigha qoyup: "biz xitaydiki din'gha ishen'güchiler we diniy zatlarni partiye we hökümet etrapigha yighishqa qarap qedem élishimiz kérek" dégen.

Tyen chilyaw xanim: "ular oyun oynawatidu xalas"

Xitay hökümitining néme üchün mushundaq bir peytte, din'gha bolghan pozitsiyini özgertishni oylap qalghanliqidin shübhilinidighanliqini bildürgen junggo informatsiye merkizidiki siyasiy tehlilchi tyen chilyaw xanim, buni xitayning 2008- yilliq olimpik yétip kélish aldida öz xelqige emes, belki xelq'ara jem'iyetke qarita körsetken oyuni bolushi mumkin dep körsetti.

U mundaq dédi: nurghunlighan teshkilatlar, bu yil yazda xitayda ötküzülidighan olimpik yighinini bayqut qilish üchün herxil pa'aliyetlerni élip barmaqta. Shunga belkim bu xitay hökümitining diniy erkinlikni qoyuwétish jehettiki mayilliqini jakarlash üchün oynighan bir istratégiyisi bolushi mumkin. Bu xuddi bir hösn güzelleshtürüsh opératsiyisige oxshaydighan bolup ré'alliqtin dérek bermeydu."

U yene özining hazirghiche, xitayda diniy siyaset jehette héchqandaq özgirish bolghanliqini bayqimighanliqini, xitayning yenila xristi'an dinigha bolghan buzghunchiliq, islam dinigha we budda dinigha qaritilghan qattiq kontrolni dawamlashturup kéliwatqanliqini, mushundaq bir shara'itta xitayning bu yerde peqet bir oyun oynawatqanliqini körsitip: "ular oyun oynawatidu xalas" dédi.

Antony lam: "xitay hökümiti bu taktikisini dindarlargha qarshi ishletken bolushi mumkin"

Jenubiy qirghan kündilik xewerler torida neqil qilinishiche, xongkonggha jaylashqan muqeddes roh tetqiqat merkizidiki antony lam xitaydiki chérkawlar üstide 10 nechche yil tetqiqat élip barghan bolup, u xitay hökümiti tonushturuwatqan bu taktikining asanla dindarlargha qarshi ishletkili bolidighanliqini körsitip: " bu bir yaxshi ish bolsimu, emma pütün ishlarning yaxshi bolup ketkenlikidin dérek bermeydu" deydu.

Xitayning diniy siyasitidiki bu xil yéngi taktika Uyghur élide qandaq yürgüzülidu? Uyghur élide din'gha bolghan kontrol qilish yéniklidimu?

Atawulla ependi: "xitaylarning diniy siyasitide özgirish bolghini yoq"

Bu so'allirimizgha türkiye marmara uniwérsitéti oqutquchisi ilahiyet penliri doktori atawulla ependi xitayning Uyghur élide héli hem qattiq qol diniy siyasitini dawamlashturup kéliwatqanliqini, Uyghur élide diniy siyaset jehette yéqin kelgüside bir yumshash halitining meydan'gha kélishide ümidning zor emeslikini körsetti.

Atawulla ependi yene, xitayning kishilik hoquqni qoghdaydighan dölet emeslikini, eger shundaq bolghan bolsa, bundaq mesilining meydan'gha chiqmaydighanliqini, gerche xitayning 1986- yili asasiy qanun'gha özgertish kirgüzüp, "her bir puqraning din'gha étiqad qilish erkinliki bar" dep körsetken bolsimu, emma Uyghur élide turushluq xitay hökümitining, melum éhtiyajlar üchün chüshürülgen höjjetlerni qanunning üstige qoyup puqralarning her xil hoquqlirini depsende qilip kéliwatqanliqini otturigha qoydi. (Jüme)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet