Хитайда ечиливатқан икки йиғин һәққидә охшимиған инкаслар


2008.03.06

Бүгүн 3 ‏- айниң 6‏ - күни, хитайда ечиливатқан икки чоң йиғинида, һәр қайси өлкиләр буйичә гуруппа йиғинлири ечилип, униңда хитайниң баш министири вен җабавниң йиғинға бәргән доклати музакирә қилинишқа башлиди. Гәрчә бу икки йиғинға кәлгән вәкилләр мәдһийә оқуватқан болсиму, әмма йиғинниң сиртида болса, хитайдики сабиқ сиясәтчиләр, мулаһизичиләр бу доклат һәққидә хәлқарадики учур вастилирида охшимиған мулаһизә елан қиливатиду.

Бүгүн һәрбий форма кийип хәлқ сарийи тәрәпкә маңған йәттә киши тутуп кетилгән

Әркин асия радиоси мухбири фаңюәннң хәвәр қилишичә, бүгүн әтигәндә, хитай армийисидин кәсп алмашқан 7 киши 3 ‏- айниң 5 ‏- күни әтигәндә, кона һәрбий форма кийип икки чоң йиғин ечиливатқан хәлқ сарийи тәрәпкә маңғанда, сақчилар тәрипидин тутуп маҗалу дәп атилидиған әрзийәтчиләр мәһәллисигә елип кетилгән. Улар өзиниң турмуши бәлгилимә буйичә капаләткә игә қилинмиғанлиқи үчүн икки йиғинға әрз қилмақчи болған икән. Улардин шән чүн исимлик бир киши мухбиримизға янфон арқилиқ язма хәвәр әвәткән.

Униңда баян қилишичә, бу йилқи икки чоң йиғин бурунқидин чоң һәм һәйвәтлик ечилған, тйәнәнмен мәйданиниң әтрапида сақчилар, қораллиқ сақчилар, пуқрачә кийингән сақчилар наһайити көп. Бу йил бейҗиңға әрз қилғили кәлгән адәмму бурунқи йиллардикидин көп. Сақчилар уларни очуқ -ашкара һалда тутуп кетиватиду. Маҗалу дегән җайда бүгүн 100 дин артуқ әрзийәтчи бар, һәр қайси өлкиләрниң сақчилири уларни тутуп қайтуруп кетиватиду. Әмма һәрбийчә кийим кийгән бу кишиләргә һечким игә чиқмиған.

Ишикни ечиветиш, ислаһат елип бериш ' дегән аталғу һазир бир қәдимқи ривайәткә айланди

Бүгүн 'йеңи әср җурнили'да сабиқ партийә мәркизи комитет секритари җав зияңниң катиби бав туң әпәндиниң бу йилқи икки чоң йиғин һәққидә елан қилған обзори елан қилинди. Униңда баян қилинишичә, ху явбаңниң әмәлийәт һәқиқәтни өлчәйдиған бирдин ‏- бир өлчәм' дегән нәзирийисдин пайдилинип дең шавпиң нам қазанди. Әмди дең шавпиң әйни вақитта оттуриға қойған ишикни ечиветиш' дегән аталғу һазир җуңгода бир чоң қәдимқи ривайәткә айланди.

Ишикни ечиветиш, ислаһат елип бериш' дегән аталғу һазир ишикни тақаш, ислаһат елип бармаслиқ, бәлки контроллуқни күчәйтиш, бурунқидин һесаб елишни давамлаштуруш үчүн қоллинидиған аталғуға айланди.

Ху җинтавниң 'демократийә' дегини қәғәзгә сизилған нанниң рәсими

‏Хитайдики мустәқил сиясий мулаһизичи лю шавбо әпәнди өзиниң бейҗиңдики туралғусида йезип интернет арқилиқ америкиға йоллап ' көзитиш җурнили ' да елан қилған 'ху җинтав һакимийити йолға қоюватқини зади қандақ демократийә?' дегән обзорда баян қилинишичә, әмәлийәттә ху җинтав, вен һакимийитиниң 'демократийә', 'сиясий ислаһат' дегән гепи билән әмәлийәттә қилғини охшаш әмәс.

Лю шавбо әпәндиниң қаришичә, гәрчә ху җинтав 'сиясий ислаһатни кишилик һоқуққа капаләтлик қилиштин башлаш керәк' дәватқан болсиму, әмма хитай һөкүмити1998 ‏- йили б д т ниң һоқуқ әһдинамисиға имза қойғандин кейинму, кишилик һоқуққа очуқтин -очуқ хилаплиқ қилидиған, хитайда давамлишиватқан әмгәк билән өзгәртиш түзүми'ни техичә бикар қилмиди.

Лю шавбо әпәндиниң баян қилишичә, сиясий кеңәш, хәлқ қурултейи дегән тәшкилатлардиму, коммунист партийә әзаси вәкил нисбитиниң %70тин көпрәкини игиливалди. Нопус қурулмиси буйичә ейтқанда, хәлқ вәкиллириниң %80 тин артуқини ишчи, деһқанлар игилиши керәк иди, әмма һазир коммунист партийә бу нисбәтни %19 гә чүшүрүп қойди.

Лю шавбо әпәндиниң мулаһизә қилишичә, ху җинтав, вен җябав һөкүмити дәватқан 'демократийә' әмәлийәттә һәргиз иҗра қилинмайдиған нәрсә, бу 'демократийә' пәқәт ху җинтав өзи 'қәғәзгә сизип қойған, әмма йегили болмайдиған нанниң рәсими' динла ибарәт.

Ваң лечуән, нур бәкриләр һазир уйғурлар дуч келиватқан әмәлий мәсилиләрни тилға елиштин өзини қачуруватиду

Хитайниң 'тәңритағ тор бети'дә баян қилинишичә, бүгүн икки чоң йиғининиң шинҗаң гурупписи йиғинида, аптоном районлуқ партком секритари ваң лечуән билән аптоном район рәиси нур бәкриләр мәмликәтлик хәлқ қурултийида оттуриға қоюлған 'һөкүмәт доклати' һәққидә сөз қилған. Ваң лечуән әпәнди бу доклатни 'растчил доклат' десә, нур бәкри әпәнди бу доклатни 'маарип, хәлқ турмуши, давалиниш суғуртиси җәһәтләрдин хәлқниң кирими ашқанлиқидин ибарәт риаллиқни намайән қилди' дәп мәдһийилигән.

Дуня уйғур қурултейиниң баянатчиси дилшат ришитниң көз қариши буниңға охшимайду, униң қаришичә, ваң лечуән билән нур бәкри уйғурлар дуч келиватқан әмәлий мәсилиләрни тилға елиштин өзини қачурған. (Вәли)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.