Rabiye qadir: "Xitay xotende qanliq qirghinchiliq bilen dölet térrorluqi yürgüzmekte"

Xitay da'iriliri 18-iyul xotendiki xitay saqchixanisining hujumgha uchrash weqesini pilanliq élip bérilghan térrorluq hujum dep körsetkendin bashqa, weqe heqqidiki barliq uchurlarni qattiq qamal qildi.
Muxbirimiz gülchéhre
2011-07-19
Share
rabiye-xanim-aliy-kengesh-305.jpg Uyghur milliy herikiti yétekchisi rabiye qadir xanim. 2011-Yili 3-may
RFA

Emma 19-iyul dunya Uyghur qurultiyi xelq'aragha bayanat élan qilip, weqening esli xitay saqchilirining Uyghurlarning tinchliq namayishini qanliq basturushidin kélip chiqqan weqe ikenlikini, az dégende 20 neper Uyghur namayishchining xitay saqchiliri teripidin étip öltürülgenlikini, tutqun qilin'ghanlarning 70 neperge baridighanliqini jakarlidi. Dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye xanim bu heqte istansimizning mexsus ziyaritini qobul qildi.

Xitay hökümitining 18-iyuldin bashlap xotende jiddiy halet yürgüzgendin bashqa, shu küni chuqu bazardiki nawagh saqchi ponkitida yüz bergen weqe heqqide toluq bolmighan bir qisqa xewerdin bashqa, barliq uchur menbelirini qamal qilishi, eksiche chet'el axbaratlirining mezkur weqege qarita qiziqishini ashurmaqta shundaqla chet'el axbarati xitay yoshuruwatqan mezkur weqening kélip chiqish sewebi, weqening xaraktéri hem jeryani shuningdek ölgen, yarilan'ghanlar sani qatarliq konkrét uchurlargha bekrek qiziqmaqta.

Seyshenbe küni birleshme agéntliqining béyjingdin bergen télégrammisida körsitishiche, Uyghur aptonom rayon hökümitining bayanatchisi xu xenmin birleshme agéntliq muxbirigha xotendiki saqchixanigha qilin'ghan hujumni pilanliq élip bérilghan térrorluq hujum dep körsetken.

Bir kün awwal xitay axbaratlirida xotende saqchixanining hujumgha uchrash weqesini "Bir guruh topilangchilarning hujumi" dep alghan idi. Seyshenbe küni xitay axbaratliri birdek mezkur weqege "Pilanliq élip bérilghan zorawan térrorluq herikiti" dégen atalghusini ortaq ishlitishke bashlidi. Tengritagh torining bu heqte 19-iyuldiki xewiride, weqe 18-iyul chüshtin burun 10 da yüz bérip qoralliq saqchi we topilang basturush qoralliq qisimlirining birleshme herikitide bir yérim sa'ettin kéyin pütünley tinchitildi dep körsetken. Xewerde chüshendürüshiche, 18 topilangchi xoten shehirige 16-iyul suqunup kirip, her xil hujum qilish qorallirini élip teyyarlap 18-iyul küni 10da nawagh saqchixanisigha palta, pichaqlar we partlaydighan shéshilerni élip bösüp kirip ademlerni görüge élish, urush, chéqish ot qoyushqa oxshash zorawanliq heriketlirini élip bardi we bir saqchi hemde görüge éliwalghan bigunah kishidin ikkisini öltürüp ikkisini yarilandurdi, 6 kishini görüge aldi. Saqchi qisimlar 14 jahil jinayetchini neq meydanda étip öltürüp, tötni tirik tutti, 6 neper görüge élin'ghanlarni qutquzup chiqti, dep éniqlima bergen. Emma weqening sewebi we yaki ölgüchilerning isimliri tilgha élinmighan.

Xitay da'irilirining ikkinchi nöwet tarqatqan bu xewiride weqening xaraktérige we sanliq melumatigha özgertish kirgüzgen bolsimu, emma yenila yéterlik seweb we ispat körsitilmigechke shundaqla qoralsiz kishilerning toluq qoralliq dölet apparatigha hujum qilish herikitini térrorluq hujum dep sherhlishi térror uqumigha mas kelmigechke, axbaratlarning étibarigha érishelmidi. Xelq'araliq axbaratlar Uyghurlarning xotendiki saqchi orginigha hujum qilish herikitini 2008 yilidiki semen weqesi we yamanyar weqelirining xaraktérige oxshash dep mulahize qilmaqta.

18-Iyul xoten chuqu bazardiki saqchixanida yüz bergen qanliq weqege qarita Uyghur teshkilatlirining inkasi intayin küchlük. Dunya Uyghur qurultiyi 19-iyul xotendiki qanliq weqe heqqide ikkinchi qétim axbarat élan qildi. Bu xitay hökümitining arqa-arqa ikki kün tarqatqan xewerlirige pütünley eksiche bolup, dunya Uyghur qurultiyining weqe shahitlirining dunya Uyghur qurultiyi uchur merkizige yetküzgen melumatliri asasida élan qilghan axbaratida bolsa, xitay saqchilirining uzundin buyan dawamlishiwatqan tutqun qilish herikitige naraziliq bildürmekchi bolup xoten nawagh saqchixanisi aldigha yighilghan yüzdek Uyghurlargha zorawanliq qilghanliqi, shu sewebtin toqunush yüz bérip arqidin xitay qoralliq qisimliri Uyghurlarni keng kölemlik oqqa tutqanliqi, bu jeryanda 20 kishining öltürülgenliki we 70 tin artuq Uyghurning tutqun qilin'ghanliqi we yene 11 yashliq xanzöhre isimlik bir nareside qizni öz ichige alghan 12 ademning oqta yarilan'ghanliqidek tepsiliy san-sépirlar körsitilgen. Shundaqla mezkur uchurlarni yaridarlar élip bérilghan doxturxana we bir qisim weqe shahitliri arqiliq igilen'genlikni, emma dunya Uyghur qurultiyi weqeni buningdinmu éghir dep qaraydighanliqi eskertilgen.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanim, xotende yüz bergen weqe heqqide ziyaritimizni qobul qilip, xitay hökümitini "5-Iyul weqesidin ibret almidi, basturushlargha narazi bolup tinchliq usulda ipade bildürgen Uyghurlarni oqqa tutup, qanliq qirghinchiliq bilen dölet térrorluqi yürgüzmekte..." dep eyiblidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet