Xotenlik bir xanim: xotende tirikler öyidin؛ ölükler göridin köchüshke mejburlan'ghan idi

Dunya Uyghur qurultiyi, xitay hökümitining basturush siyasitige qarita yerlik Uyghurlar arisida naraziliq heriketliriningmu köpiyiwatqanliqini ilgiri sürdi.
Muxbirimiz méhriban
2011-07-20
Share
qeshqer-puqraliri.jpg Radiomizgha iane qilinghan bu sürette, xitay qoralliq saqchilirigha qilinghan hujum yüzbergen qeshqer shehirining kochilirining biride olturushqan uyghurlar.
RFA Photo

Xotendin radi'omiz ziyaritini qobul qilghan Uyghurlarning 18-iyul xoten weqesi heqqidiki inkasliri, dunya Uyghur qurultiyining xitay hökümiti xotende élip barghan basturush siyasetliri heqqidiki bayanatining toghriliqini yene bir qétim ispatlidi.

Xoten shehiridin ziyaritimizni qobul qilghan Uyghurlarning bildürüshiche, yéqindin buyan xoten yerlik hökümet da'irilirining Uyghurlargha qaratqan türlük diniy cheklimiliri, xoten shehri ichide olturaqlashqan Uyghur öy-zéminlirining mejburi chéqilip, bina öylerge köchüshke mejburlinishi, Uyghur zaratgahlirining ichkiri ölkilerdin kelgen xitay shirketlirige sétip bérilip, Uyghurlarning ata-bowiliri hem uruq-tughqanlirining mazarlirini yötkeshke mejburlinishi, yüzini yapqan ropash ayallar yüzlirining kochida hökümet belgiligen kadirlar teripidin mejburi échiwétilishi qatarliq köpligen amillar rayondiki yerlik Uyghurlarning hökümet da'irilirige bolghan naraziliqini barghanche kücheytken.

Xoten shehiridin radi'omiz ziyaritini qobul qilghan bir xanim, düshenbe küni nawagh saqchixanisigha hujum qilish weqeside étip öltürülgenlerning 18-yashtin 25 yash arisidiki yashlar ikenliki ilgiri sürdi.

U sözide, birnechche kündin buyan xoten shehiride saqchixanisigha hujum qilghan yashlar heqqide bolun'ghan gep-sözlerde, bu yashlarning saqchixanigha bésip kirishige yéqindin buyan xotende diniy étiqadqa qoyulghan türlük cheklimilerge bolghan naraziliq seweb bolghan bölishi mumkinliki heqqidiki perezlerning barliqini otturigha qoydi.

Bu xanim yene, yéqindin buyan xotende hökümet da'irilirining "Sheher qurulush pilanining telipi" dégen nam astida, xoten sheher ichidiki Uyghur mehelliri we Uyghur zaratgahlirini xitay shirketlirige sétip bérip, bu jaylardiki "Tiriklerni öyidin؛ ölüklerni göridin köchüshke mejburlishi" yerlik Uyghurlarni narazi qiliwatqanliqini, öziningmu hökümetning mejburlishi bilen hazir olturuwatqan öyidin köchüp sheher sirtigha chiqip kétish aldida turghanliqini bildürdi

Bu xanimning bildürüshiche, xotende Uyghur mehellilirini chéqish 2 yildin buyan dawamlishiwatqan bolup, deslepte hökümetning buyruqi bilen öz öyliridin köchürülgen Uyghurlarning bir qismi binaliq öylerge olturaqlashturulghan bolsimu, emma öyi chéqilghan nurghun a'ililer hökümetning her ayda bergen 300 yüen yardem puligha öz yénidin nurghun pul qoshup qimmet bahaliq ijare öylerde olturushqa mejbur bolghan. Bina öylerde olturaqlashqan Uyghurlar bolsa bina öyler méyit uzitish nezir-chiragh ötküzüsh ishlirigha mas kelmigenliki üchün, méyit namizini hökümet belgilep bergen "Méyit uzitish orni" da chüshürüp, yéngi zaratgahqa qoyushqa mejbur boluwatqanliqini bildürdi.

Bu xanim öz bayanida yene özi hem özige oxshash nurghun Uyghurlarning hoyliliq öyliridin bina öylerge köchüshni ret qilip kéliwatqan bolsimu, emma hökümet kadirlirining qayta-qayta bésim qilishi netijiside pat yéqinda özlirining sheher ichidiki azade hoyliliq öylirini hökümetke ötküzüp bérip, sheher sirtidiki yézilargha köchüp kétishke teyyarliniwatqanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet