Xu jintawning kanada ziyaritide qollighuchilar bilen qarshi turghuchilar küch sinishidu

Xitay dölet re'isi xu jintaw bu ayning 26 we 27 ‏- künliri kanadaning toronto shehiride échilidighan 20 dölet bashliqlar yighinigha qatnishidu. Lékin xu jintaw yighin'gha qatnishishtin burun kanadada ikki künlük ziyarette bolidiken. Uning ziyaritide soda, muhit we pul-mu'amile mesililiri merkezlik muzakire qilinishi mumkin.
Muxbirimiz erkin
2010-06-17
Share
Stephen-Harper-bush-xu-305 Kanada bash ministiri stéphén harpér, yaponiediki 8 dölet yighinida bush we xular bilen birge.
AFP Photo

Kishilik hoquqning qanchilik salmaqni igileydighanliqi melum emes. Lékin, uning ziyaritide qollighuchilar bilen qarshi turghuchilar namayish qilip, küch körsitishi mumkin.

Xitay dölet re'isi xu jintawning kanada ziyariti 20 dölet bashliqlirining 26 ‏- iyunda bashlinidighan toronto yighinidin burun élip bérilidu. Xu jintaw aldi bilen kanadaning tinch okyan qirghiqidiki wankowér shehiride toxtap, kéyinki qedemde ottawagha ötidiken hem kanada bash ministiri stéfan xarpérning kütüwélishigha muyesser bolidiken. Kanada-xitay munasiwiti bash ministir xarpérning kishilik hoquq mesilisidiki pozitsiyisi we xitay türmisidiki kanada puqralirini merkez qilghan bezi shexsi délolardiki ixtilapning tesirige uchrap, bir mezgillik yirikliship ketken bolsimu, lékin xarpérning 2009‏ - yili élip barghan xitay ziyaritidin kéyin eslige kélishke bashlighan.

Xu jintawning bu qétimqi ottawa sepiri uning kanadada élip barghan tunji resmiy ziyaritidur. Uning ottawadiki ziyaritide xarpér bilen konkrét qandaq mesililerni sözlishidighanliqi bizge ayding emes. Her ikki dölet hökümiti hazirgha qeder axbarat wastilirini konkrét sözlishidighan mesililerdin xewerdar qilmidi. Lékin bezi analizchilar söhbet mezmunining ikki dölet arisidiki en'eniwiy mesililer we nöwettiki alaqidar xelq'ara mesililerge chétilidighanliqini, buning pul - mu'amile, muhit, énérgiye, soda mesililirini öz ichige alidighanliqini bildürmekte.

Bash ministir xarpérning küntertipide kishilik hoquq mesilisining bar - yoqluqi bizge ayding emes. Xarpér ilgiri kishilik hoquqni dollargha satmaydighanliqini eskertip, xitayning kishilik hoquqni depsende qilishigha köz yummaydighanliqini bildürgen idi. Kishilik hoquq teshkilatlirining qarishiche, bu ziyaret xarpérning kishilik hoquqni otturigha qoyup, xitay rehbirini diniy we kishilik erkinlik, Uyghur we tibetlerning hoquqigha hörmet qilish hem xitay türmisidiki höseyin jélilgha oxshash kanada puqralirini qoyup bérishke mejburlashning yaxshi peytidur. Kanada Uyghur jem'iyitining re'isi ruqiye turdush xanim xu jintawning torontodiki yighin'gha qatniship, dunya mesililiride pikir bayan qilishtin burun, öz ichidiki mesilini hel qilishni telep qildi.

Xu jintawning ziyariti we 20 dölet bashliqlirining torontodiki yighini zor kölemlik namayish hem qarshiliqlargha duch kélishi mumkin. Kanadadiki kishilik hoquqni qoghdighuchi guruhlar, muhit asrighuchilar, yer sharilishishqa qarshi turghuchilar, tibet we Uyghurlar, falun'gung hem démokratik küchlerning 20 dölet bashliqlar yighini jeryanida zor kölemlik namayishlarni uyushturushi perez qilinmaqta. Xewerlerge qarighanda, xu jintawning kanadadiki mezgilide béyjing hökümitini qollaydighan milletchi küchler bilen xitay hökümitige qarshi turghuchi guruhlar tengla namayish qilip, öz ara küch körsitishi mumkin.

Falun'gunglar chiqiridighan "büyük éra tori"ning peyshenbe künki xewiride, otawadiki xitay bash elchixanisining kanadada oquwatqan xitay oqughuchilirini yighip, kanada parlaménti aldida xu jintawni qarshi élish pa'aliyitige uyushturuluwatqanliqini, ottawa, toronto we montri'aldiki xitay oqughuchilirigha mexsus aptobus ajritilghanliqini ilgiri sürgen. Elchixanining bu pa'aliyiti namda xitay - kanada diplomatik munasiwet ornatqanliqining 40 yilliqini tebriklesh bolsimu, lékin bezi közetküchiler elchixanining muddi'asi küch körsitish dep qarimaqta. Chünki bezi ammiwi teshkilatlar peyshenbe kündin bashlap otawadiki kanada parlaméntining aldida xu jintawgha qarshi namayishni bashliwetken.

Ruqiye turdush xanim kanada Uyghur jem'iyitining namayishni 26 ‏- chéslagha uyushturushidiki sewebni chüshendürüp, xelq'ara jama'et we chong döletlerning Uyghurlargha bolghan diqqitini qozghash dep körsetti.

Xu jintawning kanada ziyariti we 20 dölet bashliqlirining yighini "shawgüen weqesi"ning bir yilliqi, 5"‏ - iyul weqesi"ning bir yilliqining harpa künige toghra kelgen idi. Xu jintaw ötken yili 5"‏ - iyul weqesi" sewebidin 20 dölet bashliqlirining italiye paytexti rimdiki yighinigha qatnishalmay 7 ‏- chésla dölitige qaytqan idi. Analizchilar xitay hökümitining bu yil yene, xu jintawni torontodiki yighin'gha qatnishishtin waz kéchip, dölitige qaytishigha mejburlaydighan birer weqe yüz bérishini qet'iy xalimaydighanliqini bildürmekte.

Rusiye xanim bu türlük weqelerning yene yüz bermesliki üchün xitay hökümiti özining siyasitini özgertishi kéreklikini, Uyghurlarning yardemge emes, pursetke éhtiyaj ikenlikini bildürdi.

Xitay torontodiki yighinda yalghuz Uyghur, tibet we ammiwi teshkilatlarning bésimigha duch kelmesliki mumkin. Bezi metbu'atlar xu jintawning torontodiki yighinda chong döletlerning xelq puli kursini tengshesh toghrisidiki küchlük bésimigha duch kélish éhtimali barliqini bildürmekte.

Lékin, xitay hökümiti torontodiki yighinda bu türlük bésimgha uchrisa bash egmeydighanliqining bisharitini bergen. Xitay tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi chin gang peyshenbe küni bayanat élan qilip, "biz xelq'ara jem'iyetning xelq puli kursigha obyéktip mu'amile qilishini shundaqla iqtisadni eslige keltürüshning bu négizlik peytide qiyinchiliqlarni teng yéngishini soraymiz" dégen.
 
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet