Yaxu shirkiti yene bir xitay öktichisining türmige tashlinishigha chétildi


2006-04-20
Share
2002-Yili iyulda, xitay saqchisi bir torxanini tekshérmekte. Xitay hökümiti nurghun pul xejlep intérnétni tosush arqiliq, xelqning erkin torgha chiqishigha tosqunluq qilmaqta. AFP

Dunyadiki eng chong intérnét mulazimet shirketliridin biri bolghan yaxu shirkiti yéqinda üchinchi bir xitay öktichisining türmige solinishigha chétilip, kishilik hoquq teshkilatliri teripidin eyiblendi. Buning aldida xelq'ara metbu'atliri yaxu shirkitining xitay saqchilirigha muxbir shi taw we intérnét yazghuchisi li jigha a'it uchurlarni bergenliki sewebidin bu ikki zatning xitay hökümiti teripidin türmige tashlan'ghanliqi heqqide keng kölemde xewerlerni bergen hemde bu mesile heqqide amérika dölet mejlisidimu türlük ispat bérish yighinliri ötküzülgen. Emdilikte bolsa yene bir öktichi xitay hökümiti teripidin solandi.

Yaxu yene bir kishining béshigha chiqtimu?

40 Yashlardiki jyang lijün 2003‏- yili "dölet hakimiyitini aghdurushqa qutratquluq qilish jinayiti" bilen eyiblinip 4 yilliq qamaq jazasigha tartilghan. U 2002‏- yili 11‏- ayda xitaydiki 200 nechche neper öktichi zatlar bilen birlikte xitay kompartiyisining 16‏- qétimliq qurultiyigha ochuq xet yézip, xitay hökümitidin 1989‏- yilidiki tyen'enmén oqughuchilar herikitige qayta baha bérishni, siyasiy mehbuslarni qoyup bérishni, siyasiy islahatni ilgiri sürüsh hemde xitay kompartiyisining sabiq re'isi jaw ziyangning kishilik erkinlikini eslige keltürüsh qatarliqlarni telep qilghan. Xitay hökümiti jyang lijün üstidin chiqarghan sot hökümide, uninggha " zorawanliq usul bilen démokratiyini emelge ashurmaqchi bolghan" dégen eyibleshlerni artqan.

"Chégrasiz muxbirlar teshkilati" ning intérnét ishlirigha mes'ul xadimi juli'an péyn erkin asiya radi'omizgha, yaxu shirkitining heqiqeten xitay saqchilirigha jyang lijün'ge a'it melumatlarni bergenlikini bildürdi.

" Biz bilimiz, jyang lijünning hökümnamisida yaxu shirkitining xitay hökümitige jyangning éléktir xet sanduqigha tizimlatqan künini bergenliki yézilghan. Lékin biz yaxuning xitay saqchilirigha jyangning éléktir xet sanduqigha kiridighan mexpy sifirni bergen yaki bermigenlikini bilmiduq"

Chégrisiz muxbirlar teshkilati: uzun ötmey bunimu ashkarilaymiz

Jyang lijün ilgiri li yibin isimlik bir dosti bilen bir xet sanduqini ishletken iken. Yaxu shirkiti bu heqte élan qilghan bayanatida, bu li yibin isimlik kishining xitay hökümiti qoyghan kishi bolushi mumkinlikini körsetti. Jyang lijünning adwukati yeni kishilik hoquqni qoghdash ishliridiki ataghliq adwukat mo shawsong bu heqte radi'omizning ziyaritini qobul qilip, yaxu shirkitining xitaygha jyang heqqidiki eng hel qilghuch uchurlarni bergen yaki bermigenliki heqqide özining hazirche bir néme diyelmeydighanliqini éytti.

" Uning dosti uchur berdimu yaki bashqilarmu buninggha men höküm chiqiralmaymen. Lékin men shuni éniq éytalaymenki, bezi bir qisim ispat matériyallirining arisida yaxuning bezi uchurlarni bergini éniq. Lékin, yaxu teminligen matériyallar jyangning délosida hel qilghuch rol oynidimu? dégen'ge höküm chiqirish yene tes".

Biraq "chégrasiz muxbirlar teshkilati" diki péyn, gerche yaxu xitay saqchilirigha jyang lijünning éléktir xet sanduqining mexpiy nomurini bermigen teghdirdimu, ularning saqchilargha jyangning xet sanduqini éniqlap berginining özini jyangning jinayitini tikleshte muhim rol oynighanliqini bildürdi. Péyn sözide yene, yaxu shirkitining yene mushuninggha oxshash délolargha chétilish ehwalida toxtilip mundaq dédi:

" Xitaydiki uchur menbelirimizning bizge éytip bérishiche, yaxu shirkiti buningdin bashqa yene bir qanche délolardimu xitay saqchiliri bilen hemkarlashqan. Bu délolar hazir tekshürüsh basquchida bolghachqa, buni hazirche ashkarilighili bolmaydu. Lékin biz uzun'gha qalmay bularnimu choqum ashkarilaymiz".

"Chégrasiz muxbirlar teshkilati" idiki péyn we uning bir qanche sebdashliri bu yil 4‏-ayning 7‏- küni yaxu shirkitining kaliforniyidiki bash shitabi aldida yaxu xadimlirigha yaxuning uchur teminlishi sewebidin qolgha élin'ghan siyasiy pa'aliyetchi li jining inisining sin'alghu léntisini qoyup bergen. Bu bésim sewebidin, yaxu shirkiti 10‏-april küni péyn bashchilighidiki wekiller bilen söhbetlishishke mejbur bolghan. Epsus söhbetning héchqandaq aktip netijisi chiqmighan.

Biz ularni xitaydiki tijaret usulini özgertishke ündeymiz

Péyn sözide, ularning peqet yaxu shirkitidin xitayda tijaret élip barghanda peqet paydinila közlimey, prinsipnimu untulup qalmasliqini telep qilidighanliqini bildürdi.

" Biz yaxu shirkitining xitaydiki éléktir xet mulazimet eswabini xitaydin yötkep kétishini ümid qilimiz. Bu eswab xitaydila bolidiken, yaxu shirkiti xitaygha yardemleshmey bashqa amali yoq. Biz yene yaxu shirkitige téximu köp bésim ishlitish arqiliq, ularni xitaydiki tijaret usulini özgertishke ündeymiz".

Nöwette xitay dölet re'isi xu jintaw amérikida ziyarette boluwatqan bolup, u peyshenbe küni aq sarayda prézidént bush bilen körüshti. Ikki terep otturisidiki söhbet xitaydiki söz erkinlik we diniy erkinlik meslilirigiche chétildi. Nöwette amérika dölet mejlisidiki bir qisim ezalar amérika intérnét shirketlirining xitay hökümiti bilen hemkarlishiwatqanliqigha intayin narazi bolup, ular hetta bu shirketlirining bu xil heriketlirini chekleydighan qanun layihisini otturigha qoyghan. (Peride)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet