Yaponiyide qélishni qarar qilghan Uyghurlar hem mongghullar qiyin künlerde yapon xelqi bilen bille ikenlikini bildürdi

11-Mart küni yaponiyide yüz bergen 9 bal qattiq yer tewreshtin kéyin, yaponiyide yer tewreshtin kéyinki qutquzush hem qurulush ishliri dawamlashmaqta.
Muxbirimiz méhriban
2011.03.25
yapon-yer-tewres-5-305.jpg Yaponiye rekuzentakatadiki bir kishining özning yoqilip ketken öyige qarap turmaqta. 2011-Yili 22-mart.
AFP

Bügün dunya Uyghur qurultiyining yaponiyidiki mes'uli ilham mexmut ependi hem ichki mongghul xelq partiyisining yaponiyidiki bash katipi khere'id khuwisgalt ependiler radi'omiz ziyaritini qobul qilip, yaponiyidiki apettin kéyinki qutquzush ehwali hem yaponiyide qélip qélishni qarar qilghan Uyghurlar hem mongghullarning ehwali heqqide toxtaldi.

Yaponiyide kishilerni endishige séliwatqini yenila yadro radi'atsiyisining tesiri bolmaqta

Bügünki xelq'ara xewerlerdin melum bolushiche, yer tewreshtin kéyinki yaponiyide nöwette kishilerni eng ensiritiwatqini yenila yaponiyidiki yadro radi'atsiyisining tesiri mesilisi iken.

Yaponiye metbu'atlirining xewiride bayan qilinishiche, nöwette yaponiyide yer tewresh apiti yüz bergen sherqiy shimaldiki fukushima, iwate, miyagi qatarliq ölkilerning ichimlik süyide atom radi'atsiyisi tesiri birqeder küchlük ikenliki bayqalghan. Yaponiye bash weziri jüme küni 25-mart künidiki téléwizor nutqida nöwette yaponiyidiki fukushima arilidiki yadro éléktr istansisining yenila xeter ichide ikenlikini bildürgen.

Dunya Uyghur qurultiyining yaponiyidiki mes'uli ilham mexmut ependi hem yaponiyidiki yer tewresh rayonlirining biri bolghan miyagi ölkisining sinday shehiridin ziyaritimizni qobul qilghan ichki mongghul xelq partiyisining yaponiyidiki bash katipi khere'id khuwisgalt ependilerning bildürüshiche, yaponiyide apettin kéyinki qutquzush hem qurulush ishliri dawamlishiwatqan bolup, nöwette kishilerni ensiritiwatqini yenila yadro radi'atsiyisi tesiri iken.

Ilham mexmut ependi öz bayanida yaponiye hökümitining uqturush chiqirip, bu ölkilerdiki balilar hem hamilidar ayallarning ichimlik su mesiliside diqqet qilishi shundaqla bu ölkilerdin chiqqan köktat, déngiz mehsulatliri qatarliq yémekliklerni bir mezgil istémal qilmasliq hem sirtqa chiqarmasliqni uqturghanliqini bildürdi.

Ichki mongghul xelq partiyisining yaponiyidiki bash katipi khere'id khuwisgalt ependi özining sinday shehiridiki musapirlar rayonida körgen ehwallirini bayan qildi.

Uning bildürüshiche yer tewreshtin kéyin qurulghan musapirlar kentige orunlashturulghan déngiz qirghiqidiki ahaliler hem qutquzush xadimliri, 15 kündin buyan déngiz tashqinida yoqap ketkenlerni izdesh ishlirini hélimu dawamlashturuwatqan bolup, nöwette apet rayonidiki eng zor mesile atom radi'atsiyisi sewebidin bulghan'ghan ichimlik su mesilisi shundaqla yémeklik hem aptomobillargha kéreklik bolghan néfit gazi qatarliqlarning qis bolush mesilisi iken.

Yaponiyide apet sewebidin ölgen hem yoqap ketken Uyghurlarning barliqi heqqide melumat yoq

Yaponiyide bu qétimqi yer tewresh apitide ölgenler hem yoqap ketkenler sani yenila éniqlinish basquchida turuwatmaqta iken. Yaponiye hökümet terepning ashkarilishiche, 25-martqa qeder apette ölgenler sani 10102 neperge, yoqap ketkenler sani 17053 neperge, musapirlar lagérida panahliniwatqanlar sani 250ming ademge yetken.

Ilham mexmut ependining bildürüshiche, yaponiyide turuwatqan Uyghurlarning zor köpchiliki bu qétim yer tewresh apiti bolghan jaylarda bolmighini chün, Uyghurlar arisida ölüsh, yarilinish hem atom radi'atsiyisidin zeherlinish ehwali körülmigen.

Apettin kéyin nurghunlighan chet'ellikler yaponiyidin ayrilishqa mejbur bolghan, emma bir qisim Uyghurlar hem mongghullar yenila yaponiyide qélip, eng éghir künlerde yaponiyilikler bilen bille bolushni qarar qilghan.

Yer tewresh apitidin kéyin yaponiyidiki chet'elliklerning zor bir qismi yaponiyidin kétishke bashlighan. Yaponiyidiki Uyghurlar hem mongghullarning ichidimu zor bir türkümi kétishni qarar qilghan. Emma yenila bir qisim Uyghurlar hem mongghullar yaponiyide dawamliq qélishni qarar qilghan.

Ilham mexmut ependi hem khere'id khuwisgalt ependiler yaponiyidin ketmeslikni qarar qilghan Uyghurlar hem mongghullarning yaponiyilikler bilen peqet rahet künlerdila emes, belki béshigha éghir künler kelgendimu ular bilen bille yashashni qara qilghanliqini bildürdi.

Ilham mexmut ependi özi hem bir qisim Uyghurlarning yaponiyide qélish yolini tallishidiki seweblerning köp tereplime ikenlikini bayan qilish bilen bille, qalghan Uyghurlarning apetke uchrighanlargha öz qolidin kélishiche yardem qilish yoli üstide izdiniwatqanliqini bildürdi.

Khere'id khuwisgalt ependi mundaq dédi:
“Shundaq nurghunlighan chet'ellikler ketti. Yaponiyide texminen 10000dek mongghul bar. Tashqi mongghuldin kelgenler asasen ketti. Emma ichki mongghuldin kelgen mongghullarning zor köpchiliki yenila ketmeslikni qarar qilduq. Chünki ichki mongghulning ehwali bu yerdikidinmu nachar, meyli muhit bulghinishi bolsun yaki siyasiy bésim bolsun, biz mongghullargha u yerdiki bésim téximu éghir. Uningdin bashqa biz mongghullar ilgiri yapon xelqining dostluqi hem yardimige érishtuq. Bügünki künde ularning béshigha kün chüshti, shunga bu künlerde bu yerde qélip ulargha azraq bolsimu öz yardimimizni qilmaqchi boluwatimiz.”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.