'Yawa kepter' insan heqliri asminida perwaz qilmaqta

"Yawa kepter" namliq esiri tüpeyli xitay hökümiti teripidin 10 yilliq türmige élin'ghan yash yazghuchi nurmuhemmet yasin, 2009 ‏ - yilliq Helmann kishilik hoquq mukapatigha érishti.
Muxbirimiz gülchéhre
2009-10-14
Share
Yawa-kepter-girmanche-305.jpg Xitay teripidin 10 yilliq késilgen yash qelemkesh nurmuhemmet yasinning "yawa kepter" namliq bediiy esirining türk yazghuchisi memet aydemir ependi neshrge teyyarlighan némische neshirining muqawisi.
www.amazon.de / Author Memet Aydemir

Chet'ellerde yashawatqan bezi tonulghan Uyghur yazghuchiliri nurmuhemmet yasin we uning esirining xelq'araliq mukapatlargha érishishi hemde Uyghur eserliri ichide yawa kepter esirining bir qeder küchlük tesir qozghawatqanliqining sewebige oxshimighan köz qarashlarda bolsimu, ular oxshashla nurmuhemmet hemde uning esiri yawa kepterge yüksek bahalar bérip kelmekte.

Merkizi nyuyorkqa jaylashqan, xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati teripidin, dunyadiki siyasi bésimgha, diktator tüzümge qarshi pikir bayan qilghan yazghuchilargha bériliwatqan Helmann kishilik hoquq mukapatining, bu yilliq mukapatigha érishken dunyadiki 34 yazghuchining ichide, xitay türmisidiki Uyghur yazghuchisi"yawa kepter" namliq eserning aptori nurmuhemmet yasinmu bar.

Nurmuhemmet yasin 1974 - yili qeshqer wilayitining maralbéshi ( barchuq) nahiyiside dunyagha kelgen bolup, u 2004 - yili qeshqer edebiyatigha bésilghan mezkur esiri arqiliq bölgünchilik idiyisi tarqatqan dégen jinayet bilen eyiblinip 10 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan,u hazirmu türmide yatmaqta.

Nurmuhemmet yasinning yawa kepter namliq bedi'iy esiri ilgiri radi'omizda awazliq ishlinip tarqitilghandin bashqa, doktor dolqun qembiri teripidin in'gliz hemde xitay tillirigha terjime qilin'ghan.

"Yawa kepter" namliq eser yene, türkiyide türk tilida neshr qilin'ghan we yene gérmaniyide "bod" neshriyati teripidin Uyghurche, gérmanche, türkche we in'glizche töt xil tilda neshir qilin'ghan.

Yawa kepterde Uyghurlarning erkinlikke bolghan küchlük istiki ipadilen'gen hemde erkinlik kürishi medhiyilen'gen bolup, nurmuhemmet yasin'gha oxshash yüksek bedi'iy talantqa ige bir yazghuchining peqet bir esiri tüpeyli xitay türmisige solinishi, Uyghurlarnila emes pütün dunyadiki qelemkeshler hemde insan heqliri pa'aliyetchilirini, hetta uning esiri bilen tonushqan her qandaq bir kishini epsuslandurmaqta.

"Yawa kepter" ning töt xil tildiki yéngi neshrini teyyarlighuchi türk yazghuchisimemet aydemir ependi, mezkur eser hem uning aptorigha yuqiri baha bérip : "nurmuhemmet yasin türk dunyasida dunyagha kelgen eng büyük yazghuchi," dégen idi.

Nurmuhemmet yasinning yawa kepter namliq esiri yene, shwétsiye qelemkeshler jem'iyiti teripidin yéqinda shiwét tiligha terjime qilin'ghan bolup, mezkur eser yene jem'iyet teripidin dunyadiki qelemkeshler erkinlikining simwoli süpitide tallan'ghan 10 eserning biri bolup bahalan'ghan.

Mezkur jem'iyet re'isi yazghuchi chéng meyjing ependining tonushturushigha qarighanda,  14 - öktebir shwétsiye qelemkeshler jem'iyide bu on eser üchün mexsus déklamatsiye hem muhakime yighini uyushturulghan bolup, yazghuchi ching ependi "yawa kepter dunyawi sewiyige ige ilghar eser bolush süpi'iti bilen teng, yazghuchi nurmuhemmet yasinnimu intayin talantliq,yuqiri sewiyilik yazghuchi déyishke bolidu" deydu.

Chéng ependi özining bu eserni intayin yaxshi köridighanliqini, shunga bügünki yighinda mezkur eserni déklamatsiye qilidighanliqini bildürdi.
 
Chet'eldiki Uyghur yazghuchilardin kanadada yashawatqan yash sha'ir tuyghun abduweli, nurmuhemmet yasin we uning esirining xelq'araliq insan heqliri teshkilatining mukapatigha érishishke layiq muweppeqiyetlik eser ikenlikini, mezkur yazghuchi hem uning esirining xelq'arada bir qeder küchlük tesir peyda qilishigha, bu yazghuchining shu esiri tüpeyli türmide ikenliki chong rol oynidi dep qaraydighanliqini bildürdi.

Gérmaniyidiki Uyghur ziyaliysi küresh ataxan, nurmuhemmet yasinning 2009 ‏- yilliq Helmann kishilik hoquq mukapatigha érishkenlikidin intayin süyün'genlikini, uni xitay teripidin éghir bésimgha hem teqipke éliniwatqan Uyghur qelemkeshlirining wekili, boghulghan Uyghur rohining simwoli dep tonuydighanliqini bildürdi.

Nurmuhemmet yasin xitay hökümiti teripidin bölgünchilik bilen eyiblinip türmige tashlan'ghandin buyan, xelq'ara diki nurghun insan heqliri teshkilatliri hemde xelq'ara qelemkeshler jem'iyetliri, jümlidin xelq'ara qelemkeshler jem'iyiti Uyghur merkizi yazghuchini xitay türmisidin azad qilish yolida tirishchanliq körsitip kelmekte.
 
Nurmuhemmet yasin mesilisi nöwette xelq'aradiki insan heqlirige, qelemkeshlerge we pikir erkinlikige alaqidar yighinlarda izchil halda otturigha qoyup kélinmekte. Shuning bilen birge nurmuhemmet yasinning "yawa kepter" namliq esiri köp xil tillargha terjime qilinip, her xil metbu'at yüzide, dunya jama'etchiliki bilen hazirqi zaman Uyghur edebiyatining bir wekili, Uyghur rohining simwoli süpitide tonulmaqta.


 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet