Yaylaqlar igiliwélin'ghanliqi üchün charwichilarning en'eniwi tirikchilik yoli taraymaqta

Uyghur élining shimalidiki tagh-yaylaqlarda charwa béqishni asas qilghan qatarliq milletlerni eslidiki tarqaq halette olturaqlashqan yaylaqlardin ayrip, muqim olturaq rayonlargha köchürgen.
Muxbirimiz méhriban
2011-01-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Süret, 2010 - yili 17 yanwar küni, uyghur élining shimalidiki chingxé dégen yerdiki charwichilar soghuqta tonglap ölgen qoylarni bir terep qiliwatqan körünüsh.
Süret, 2010 - yili 17 yanwar küni, uyghur élining shimalidiki chingxé dégen yerdiki charwichilar soghuqta tonglap ölgen qoylarni bir terep qiliwatqan körünüsh.
AFP Photo
Uyghur aptonom rayonluq hökümet da'iriliri qazaq, Uyghur, qirghiz, tajik, mongghul qatarliq milletler olturaqlashqan charwichiliq rayonlirigha qarita," yaylaqlarning ékologiyilik muhitini yaxshilaymiz"," taghliq rayonlardiki kömür qatarliq kan bayliqlirini achimiz" dégen bahaniler bilen, charwichilarni muqim olturaqlashturghan hem charwichilarni kesip özgertishke teshkilligen.

Hökümet charwichilargha yardem béridighanliqini uqturghan bolsimu, bu xil orunlashturush rayondiki charwichilarning eslidiki charwichiliqni asas qilghan tirikchilik yolini taraytiwetkenliki üchün, nöwette rayondiki charwichilarning naraziliqi yenila küchlük bolmaqta iken.

Ili rayonidin ziyaritimizni qobul qilghan déhqan-charwichilarning bildürüshiche, ikki yildin buyan ghulja nahiyisi, tékes, nahiyisi, mongghulküre, künes qatarliq nahiyilerdiki charwichilarning yaylaqlirini 19 ölkidin kelgen xitay kan achquchi shirketliri sétiwélishqa bashlighan. Eslidiki yaylaqliridin ayrilghan bu charwichilar muqim olturaq öylerge orunlashturulghan. Hökümet da'iriliri yene ulargha xitay shirketliri igidarchiliqidiki kömürkanlarda xizmet béridighanliqini wede qilghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan déhqan charwichilar öz bayanlirida, nöwette yene nurghun charwichilarning" ékologiyilik muhitni qoghdash" siyasiti bilen mal-charwilirini eslidiki kengri yaylaqlarda yaylitip béqish halitidin cheklinip, mallirini qotanda solap béqishqa mejburlan'ghanliqi üchün, charwichilarning mal béqishta zor cheklimige uchrap kirimining töwenlep ketkenlikini bildürdi.

Uyghur aptonom rayonluq hökümet da'irilirining "tengritagh " tor bétide 23-dékabir élan qilghan charwichilargha yardem bérish heqqidiki doklatidin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayonida charwichiliqni asasi kesip qilghan charwichilar 1 milyon 300 ming bolup, 2009-2010- yili ularning otturiche yilliq kirimi 2800 yüen etrapida bolghan. Doklatta yene, 2011-yilidin bashlap, Uyghur aptonom rayonida yaylaqliridin ayrilip qalghan charwichilarning 2 milyard yüen'ge yéqin ékologiyini qoghdash yardem puligha érishidighanliqi bayan qilin'ghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan bu kishiler öz bayanlirida, hökümet da'iriliri yaylaqliridin ayrilghan charwichilargha türlük wedilerni bergen bolsimu, charwichilarning nöwettiki tirikchilik muhitining tariyip ketkenliki üchün, hazir charwichilar arisida naraziliqning küchlük boluwatqanliqini, yéridin ayrilip qalghan charwichilarning hazir yuqiri derijilik organlargha erz qiliwatqanliqini bildürdi.

 Radi'omiz Uyghur bölümi ötken ayda yene, charwa béqish meydanliridin ayrilghan toqsun nahiyisidiki Uyghurlarning xitay merkizi hökümiti jaylashqan béyjingghiche bérip, kolléktip erz qilghanliqi heqqidiki xewerni bergen idi.

Xitayda tibet, mongghul, Uyghur, qazaq, qirghiz we tajik qatarliq milletler charwichiliq igilikini asas qilghan bolup, yéqinqi birqanche yildin buyan ularning yaylaqliri "yaylaq ékologiyisini yaxshilash", "iqtisadiy tereqqiyat rayoni qurush" dégen bahanilerde igiliniwélip, nurghunlighan charwichilar kesip özgertishke mejburlan'ghan idi.

 Nöwette xitay hökümitining xitaydiki charwichiliq igiliki bilen tirikchilik qilidighan milletlerge qaratqan bu xil siyasiti rayondiki yerlik milletlerning naraziliqigha uchrapla qalmastin belki b d t qatarliq xelq'ara teshkilatlarning eyiblishigimu uchrimaqta.

 Xewerlerdin melum bolushiche, birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq komitétining gösh yémekliklirining ishlepchiqirish ehwalini tekshürüshke mes'ul xadimi ötken ayda xitayda ziyarette bolghan mezgilide, xitay hökümitining charwichilarning yaylaqlarda erkin mal béqish hoquqini tartiwélishi netijiside, xitayda charwichilarning en'eniwi tirikchilik chembiriki tariyip, yerlik milletlerning milliy örüp- aditige buzghunchiliq qilin'ghanliqini eyibligen idi.
Toluq bet