Yéridin ayrilghan Uyghur déhqanlirining ehwali éghirlashmaqta

Xitayda yéridin ayrilghan déhqanlar mesilisi xitay jem'iyitidiki éghir ijtima'iy mesililerning birige aylan'ghan bolup, türlük sewebler tüpeylidin térilghu yerliridin ayrilip, yaqa yurtlarda sersanliqta yashawatqan namrat ishlemchiler köpeymekte.
Muxbirimiz mihriban
2010.01.05
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Beyjingda-sergerdanliq-ichide-tijaret-qiliwatqan-Uyghurlar-305.jpg Süret, www.tudou.com Da bérilgen, uyghur tijaretchilerning béyjingdiki turmushi ekis ettürülgen filimdin körünüsh.
www.tudou.com Din élindi.

Birnechche yildin buyan bu namrat ishlemchiler sépige yene, eslidimu intayin az bolghan térilghu yerliridin ayrilip, jan béqish üchün ürümchi qatarliq chong sheherlerde hem xitay ölkiliride sergerdanliqta yashawatqan namrat Uyghur déhqanlirimu qoshulmaqta.

Erkin asiya radi'osining bügünki xitayche programmisida déyilishiche, xitay hökümiti 6 yildin buyan her yili 1 - ayning axiri 2 - ayning béshida 1 - nomurluq höjjet dep atalghan, " déhqanlar turmushigha tesir qiliwatqan 3 mesile" namidiki höjjetni chüshüridighan bolup, bu yil bu höjjet yillardikidin baldur yeni yéngi yilning tunji künila élan qilin'ghan. Bu höjjette tekitliniwatqan 3 mesile xitay jem'iyitining sana'etlishishi, sheherlishishi, yuqiri bésimliq tereqqiyatidin ibaret 3 xil özgirishi seweblik, déhqanlarning térilghu yerlirining zawut - shirketler, méhmanxana - sayahet orunliri qatarliq qurulushlargha ajritilip, yersiz déhqanlarning chong sheherlerge jan béqish üchün sersan bolup éqip kirishidin barliqqa kelgen zor türkümdiki namrat sergerdan déhqan ishlemchilirining turmushini orunlashturushni meqset qilghan iken .

Xitay nopusining texminen 800~900 milyon nopusini igileydighan déhqanlar yenila xitaydiki eng namrat kishiler topigha kiridighan bolup, xitayda islahat élip bériliwatqan 30 yildin buyan yéridin ayrilip qalghan déhqanlarning namratlishish ehwali barghanche éghirlashqan.

Xitaydiki déhqanlar mesilisi tetqiqatchisi proféssor jang shin'gu'ang ependi, bügün erkin asiya radi'osining ziyaritini qobul qilghinida xitaydiki namrat déhqanlar mesilisi heqqide toxtilip mundaq dédi: "xitayning bu yil 1 - yanwar küni élan qilin'ghan 1 - nomurluq höjjitide, sheher, yézilarning teng qedemlik tereqqiyatini qolgha keltürüsh, déhqanlar turmushini kapaletke ige qilish, déhqan perzentlirining heqsiz kespi bilim terbiyisi élishigha kapaletlik qilish qatarliq nuqtilar tekitlen'gen bolsimu, lékin xitay hökümitining hazirqi shara'itta bu pilanni emelge ashurushi tolimu müshküldur. Sewebi yéridin ayrilip qalghan déhqanlar hazir türküm - türkümlep sheherlerge éqip kirmekte. Ularning ichide qilghudek ish tapalighanlirining sheherlerde öy ijare élip olturushi, balilirini oqutushi, dawalinishi qiyin boluwatidu, ish tapalmighanlirining ehwali bolsa téximu échinishliq."

Halbuki Uyghur aptonom rayonida eslidimu intayin az bolghan yerliridin ayrilip ürümchi qatarliq chong sheherlerde hetta xitay ölkiliridiki béyjing, gu'angju, shangxey, shi'en qatarliq chong sheherlerde jan béqish helekchilikide sersan bolup yürgen déhqanlarning ehwali téximu éghir iken. Yéridin ayrilip yaqa yurtlarda sersanliqta yashawatqan Uyghur déhqanliri xitay ölkiliride ish tépish, öy ijarige élish, balilirini oqutush, dawalinish qatarliq jehetletlerdila qiyinchiliqqa uchrawatqan bolmastin, belki Uyghur bolghini üchünla xitay puqraliri teripidin chetke qéqilishqa, saqchilar teripidin gumanliq dep tutqun qilinishqa,bazar bashqurghuchilar teripidin" kinishkisiz, qanunsiz soda - sétiq qilding" dep azghina desmayiliriningmu tartiwélinishigha, méhmanxanilarda " shinjangliq" dep kemsitilishke uchrap yataqta yatalmasliqqa oxshash tengsiz mu'amililerge uchrimaqta.

Bügün Xitayda eng chong kino tori hésablinidighantudo'u tor békitige "sherqiy qowuq" (dong jimin) namidiki bir höjjetlik filim Qoyulghan bolup, filimde eslidiki yer - zéminliridin ayrilip béyjingda eng töwen derijidiki turmush shara'itida yashawatqan bir qisim Uyghurlarning namratchiliq we kemsitilish ichidiki turmushi eks ettürülgen.

Filimde bir nechche Uyghur özlirining béyjingda namratchiliq ichide tiriship - tirmiship yashawatqanliqini bayan qilghan bolup, bir Uyghur yash özining yurtida turmushini qamdash imkaniyiti bolmay, bir newre akisini panah tartip béyjinggha kelgenlikini, emma béyjingdiki hayatiningmu éghir turmush bésimi ichide dawamlishiwatqanliqini bayan qilidu.

Béyjingda Uyghurlar üchün ijare öy tépishning tolimu teslikini, ichki jehettin saqchilarning "shinjangliqlargha öy bérilmisun!" dégen buyruqi bolghini üchün béyjingliqlarning Uyghurlargha öylirini ijarige bérishtin éhtiyat qilidighanliqini, hetta ilgiri öylirini ijarige bergenlerningmu hazir öylirini qayturuwélishqa bashlawatqanliqini bayan qilghan bir Uyghur özlirining ehwalining tolimu éghirliqini bayan qilidu.

Yurtliridin ayrilghan Uyghur déhqanlirining ehwalining tolimu teslikini béyjingda késel körsitish, oqush shara'itining shu qeder nachar bolushigha qarimay, öz yurtlirigha qaytip barsa kün almaqning téximu teske toxtaydighanliqini, shunga chishini chishlep bu yerde qélip pul tépip öz yurtigha kétishni oylaydighanliqini, pul tapqandin kéyin özige oxshash namrat déhqanlargha yardemde bolushni oylawatqanliqini bayan qilghan bir déhqan öz yürek sözini bayan qilidu.

Qedirlik oqurmenler, nöwette yer - zéminliridin ayrilip jan béqish üchün xitay ölkiliride sersan bolup yashawatqan Uyghur déhqanlirining ehwali tolimu éghir bolup, ularning xitay déhqanliridin perqi shu yerdiki, ular Uyghur bolghini üchün xitay ölkiliride xitay puqraliriningla kemsitishi, chetke qéqishigha uchrap qalmastin, belki xitay ölkiliridiki yerlik da'irilerningmu türlük kemsitish siyasetlirige duch kelmekte. Béyjingda tirikchilik ghémide tirmishiwatqan Uyghurlar peqet ularning eng az bir qismidinla ibaret xalas!

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Pikir

Anonymous
Jan 06, 2010 04:58 AM

Xitaydin pul alghandin köre jénimiz bilen köresh qilip..... Yérimizni qayturiwalsaqla, bundaq mesililerge orun qalmaydu.