Xitay yette neper pida'iyni ölüm jazasigha höküm qildi

Xitayning tengritagh xewer tori bügün, ötken yilning axirlirida qeshqerde yüz bergen 3 chong qoralliq weqening ijrachiliri bolghan nurmemet obulqasim qatarliq 7 mehkumgha ölüm jazasi bérilgenlikini xewer qildi.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2011-03-23
Élxet
Pikir
Share
Print
2008‏-Yili 4 - awghust seherdiki 2 uyghurning xitay qoralliq saqchilirigha qilghan hujumidin kéyin, xitay saqchiliri pütün qeshqer kochilirida razwédkini kücheytken bolup, sürette, charlighuchi xitay saqchiliri chetellikler bilen sözleshmekte.
2008‏-Yili 4 - awghust seherdiki 2 uyghurning xitay qoralliq saqchilirigha qilghan hujumidin kéyin, xitay saqchiliri pütün qeshqer kochilirida razwédkini kücheytken bolup, sürette, charlighuchi xitay saqchiliri chetellikler bilen sözleshmekte.
AFP Photo

Eyni chaghda radi'omiz teripidin aral we yéngi'ériq weqesi dep xewer qilin'ghan mezkur weqeler asasliqi xitayning köchmen siyasitige qarshiliq bildürüshni meqset qilghan bolup, weqede 8 neper xitay puqrasi we bir neper amanliq xadimi öltürülgen idi.

Aral weqesi xitayning bügünki xewiride 11-noyabir térrorluq weqesi dep tilgha élin'ghan. Xewerdin melum bolushiche, bultur awghust, öktebir we noyabir aylirida qeshqerning yéngisheher nahiyisining aral we yéngi'ériq yézisida we maralbéshining nahiye bazirida yüz bergen qoralliq weqeler nurmemet obulqasim qatarliq 12 neper pida'iyning pilanliq we teshkillik heriket qilishi netijiside kélip chiqqan. Pida'iylarning teyyarliq ishliri 2008-yili 6 ‏-ayda bashlan'ghan. Ular ikki yildin artuq waqit ichide köp qétim uchrishish, bash qoshushush we teyyarliq qilish arqiliq 2010-yili 8-ayda tunji hujumini bashlighan. Qisqighine 4 ay ichide arqa-arqidin 3 chong hujum élip bérip, xitay hökümiti we köchmenliri arisida éghir wehime peyda qilghan.

Ularning hujum nishanliri we amma arisida tarqalghan weqe heqqidiki uchurlardin qarighanda, ular xitayning köchmen siyasitige qarshiliq körsitishini we Uyghur élige éqip kéliwatqan xitay köchmenlirining sanini azaytishni asasliq meqset qilghan. Ular üzlüksiz heriket élip bérish üchün hujum pa'aliyetliri dawamida iqtisad toplashnimu muhim orun'gha qoyghan. Pida'iylar bultur 8-ayning 7-küni maralbéshining nahiye baziridiki piyadiler kochisida bir zibuzinnet dukinigha bésip kirish dawamida mu famililik bir xitay amanliq xadimini öltürgen.

Tengritaghning bügünki xewiridin melum bolushiche, pida'iylar 10-ayning 12-küni bir aptomobil bilen yéngisheher nahiyisining yéngi'ériq yézisigha bérip, yézidiki xitay ottura mektipining mudirining qorusigha kéchide tamdin atlap chüshüp, öyige basturup kirgen we mudirni ayali birlikte baghlap qoyup mal-mülkini qolgha chüshürgen arqidin xitay mudir bilen ayalini öltürüwetken. Emma xewerde ularning öltürüsh jeryanida qandaq wasite qollan'ghanliqi bildürülmigen.

Yene xewerdin melum bolushiche, pida'iylar bultur 11-ayning 11-küni kéchide yéngi sheher nahiyisining aral yézisidiki yang famililik ikki aka- uka xitay köchmenlirining öyige hujum qilghan. Ular ikki ikki guruppigha bölünüp ikki öyge tengla waqitta hujum qilghan. Hujumda kéreklik mal-mülüklerni qolgha chüshürgendin kéyin ikki a'ilidiki 6 kishini öltürüwetken. Emma xewerde ölgüchilerning yéshi we jinsi bayan qilinmighan.

Bu 12 neper pida'iy nurmemet obulqasim, imin dawut, emet toxti, jüme abduwayit, ebeydulla éziz, nurélijan tursun, nurmemet hoshur, qurban nur, abduqadir sattar, erkin qadir, emet qurban, abdulla éli qatarliqlardur. Xitayning qeshqer ottura sot mehkimisi bulardin nurmemet obulqasim qatarliq 7 kishini ölüm jazasigha, qurban nur qatarliq 3 kishini kéchiktürme ölüm jazasigha, emet qurbanni muddetsiz qamaq we abdulla élini 20 yilliq qamaq jazasigha höküm qilghan. Aptonom rayonluq yuqiri sot, xitay döletlik aliy soti déloni tekshürüp ottura sotning yuqiriqi hökümini testiqlighan.

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, qeshqerdiki yerlik ahalilerdin igiligen bezi uchurlardin melum bolushiche, pida'iylar eslide 2008-yilidiki béyjing olimpikige qarshi heriket qilish üchün teshkillen'gen. Emma eyni chaghda heddidin ziyade qattiq bixeterlik tedbirliri élin'ghachqa ular heriket qilishqa amalsiz qalghan. Yene toluqsiz melumatlarda bayan qilinishiche, pida'iylar 2008-yilidiki 4-awghust semen yoli weqesidin ilhamlinip teshkillen'gen. Ular abduraxman azad we qurbanjan hémitqa oxshash xitayning eskerlirige hujum qilishni pilanlighan bolsimu emma qoral-yaraq we oq-dora mesiliside amalsiz qalghanliqtin hujum nishanini özgertken. Yene kocha parangliridin melum bolushiche, ularning ikki yildin artuq teyyarliq basquchi asasen oq-dora yaki partlatquch teyyarlashqa serp qilin'ghan, emma bu jehette netijige érishelmigechke, axiri pichaq we toqmaq qatarliq yerlik qorallar bilen heriketke ötken. Xitayning bügünki xewiride pida'iylarning heriket dawamida qollan'ghan qorali heqqide melumat bérilmigen.

Yuqiriqi uchurdin qarighanda, pida'iylarning teyyarliq basquchi we hujum pilanliri heqqide amma arisida tarqalghan uchurlarning toghriliqi ispatlanmaqta.

Yuqiridiki ulinishtin muxbirimizning saqchi xitay xadimi bilen ötküzgen söhbitini anglighaysiler.

Toluq bet