Proféssor wang yi: xitayda yéziq bixeterliki idarisi dégen yéngi organ quruldi


2006-05-08
Share

Öz muxbirimizning xewer qilishiche, 'xitaygha erkinlik munazire munbiri' dégen teshkilatning 2006 ‏- yilliq yighini yéqinda amérikining washin'gton shehiride échilghan. Bu yighinni amérikidiki xadsin instétoti bilen junggo qanun we din instétoti birlikte achqan. Bu qétimqi munazire yighini xitayda xelqning hazirqi diniy étiqad erkinliki we pikir bayan qilish erkinliki ehwali we buninggha da'ir qanun mesililirini muhim noqta qilghan.

Bir dölette iqtisad tereqqi qilsila hésab emes

Xewerde éytilishiche, amérika tashqi ishlar ministirining yardemchisi chi jünwén ependi yighinda "kishilik hoquq dégen ademlerning yémek -ichmek, turalghu-jay, kéyim -kéchekke ige bolush hoquqinila emes, belki ademlerning özining turmush sheklini özi tallash we hökümetning ulargha qandaq mu'amile qilishi heqqide qarar chiqirish hoquqinimu öz ichige alidu" dep tekitligen.

- Xitayning buningdin 30 yil burunqi yaki 15 yil burunqi ehwali bilen hazirqi ehwalini sélishturup köridighan bolsaq, éniqki, - dep sözini dawamlashturidu xitayni yaxshi chüshinidighan bu erbab, ‏- xitayda iqtisad tiz tereqqi qilghan, xelqning turmush sewiyisi ösken. Del mushundaq ehwal astida shuni körsitish kérekki, bir dölette, xuddi prézidént bush éytqandek, iqtisad tereqqi qilsila hésab emes. Xitayda hazir a'iliwi dini teshkilatlar 'qanunsiz' dégen nam bilen basturuliwatidu. Xu jintaw amérikigha kelgende prézidént bush bu mesilini, xuddi bultur 11 ‏- ayda we 12 ‏- ayda tekitligendek yene bir qétim tekitlidi. Amérika hazir xitaydiki dini étiqad erkinliki mesilisige jiddiy qarawatidu.

Diniy erkinlik bolmighan dölette exlaqtin söz échish mumkin emes

Xitaydiki musteqil qelemkeshler jem'iyitining mu'awin re'isi, yazghuchi, hökümet bilen siyasiy köz qarishi oxshimaydighan erbab yüjé ependining éytishiche, hazir xitayda din'gha étiqad qilidighan ziyaliylar, adwokatlar, sen'etkarlar meydan'gha kéliwatidu. Xelqning démokratiye üchün waqirighan awazi kommunist hökümranlirigha qattiq bésim shekilllendürmekte. Gerche xu jintaw textke chiqqandin kéyin xelqning dini étiqad erkinliki qattiq cheklen'gen bolsimu, emma hazir a'iliwiy dini teshkilatlar nahayiti tiz ewj éliwatidu. Yüjé ependining qarishiche, xitayda xelqning dini étiqad arzusi hökümetning bérish yaki bermesliki bilen emes, belki özining tiriship qolgha keltürüshi bilen emelge ashidu.

Déhqanlar üchün söz qilip kéliwatqan, qanunshunasliq boyiche doktor li bogu'ang ependining éytishiche, din bilen exlaqni biri-biridin ayrip qarighili bolmaydu. Diniy erkinlik bolmighan dölette exlaqtin söz échish mumkin emes.

Amérikidiki xitaygha yardem bérish jem'iyiti dégen teshkilatning mes'uli fu shichiy ependi 'birning tekshürüshimizche, bultur 2 ‏- aydin 12 ‏- ayghiche 20 ölke we aptonom rayonda 1317 neper a'iliwiy dini teshkilat rehbiri qolgha élindi. Buningdin bashqa yene 17 neper chet'ellik dindar bar, buning 11 i amérikiliq. Hazir xénenning shibalixé mehellisidiki emgek bilen özgertish lagirida 36 neper ayal katulik muritining barliqimu éniq.

Sichu'en ölkisidiki chéngdu uniwérsitétining qanunshunas proféssori, tor yazghuchisi wang yi ependining éytishiche, hazir xitayda pikir bayan qilish erkinliki hedep depsende qilinmaqta. Xelqning pikir bayan qilish hoquqini depsende qilip kéliwatqan teshwiqat ministirliqi dégenlerdin bashqa, yéqinda yene 'yéziq bixeterlik idarisi' dégen bir yéngi organ quruldi. Bu organ hazir memliketning hemme yéride xelqning yéziq erkinlikini depsende qiliwatidu. (Weli)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet