Uyghur élide zeherlik chékimlik tashlatquzush orunlirining dawalash heqqi ziyade yuqiri bolmaqta


2006.02.21
heroin-chikimlik.jpg
1999-Yili 25-may küni bir xitay saqchisi béyjingdiki zeherliq chékimlikke qarshi turush terbiyilesh merkizi aldida . AFP

Uyghur élida zeherlik chékimlik ishlepchiqirilmaydu, emma Uyghur éli xitay ölkiliridin zeherlik chékimliklerning ottura asiya we bashqa tereplerge toshulush éghizi bolghandin bashqa, yene xelq'ara zeherlik chékimlik ishlepchiqirish hem etkeschilik bazisining biri bolghan afghanistan, pakistan, tajikistandin ibaret altun hilal ay dep atalghan jaylar bilen yéqin chégrilinidu. Shunga Uyghur éli chégra ichi hem sirtidiki zeherlik chékimlik etkeschilirining heriket qilidighan rayoni bolup qalghan.

Zeherlik chékimlik etkeschiliki kücheymekte

Teywen merkizi axbaratining seyshenbe küni xewer élan qilishiche, ürümchi tamozhna idarisi 2005 - yili 9 - aydin 10-ayghiche bolghan ariliqta, Uyghur éli chégrisi arqiliq yötkelmekchi bolghan zeherlik chékimlik pishshiqlap ishleshke ishlitilidighan ximiyiwi xam'eshyadin 4 ming 300 giramni qolgha chüshürgen.

Nöwette Uyghur élide heriket qiliwatqan zeherlik chékimlik etkeschiliri zeherlik chékimlikni biwaste yötkeshtin, xéro'in ishlepchiqirishta ishlitilidighan ximiyilik maddilarni yötkeshke kirishken bolup, ular bu xil boyumlarni yötkigende ximiyilik maddilar qachilan'ghan yeshik yaki xaltilargha bashqa boyumlarning ismini özgertip yézip ötken. Buning bilen tamozhna orunliri Uyghur éli chégrisidiki ximiyilik buyumlarning import‏- ékisportigha alahide étibar bilen qarashqa bashlighan. Süpetsiz

Xéro'in xewpni éghirlashturmaqta

Bundaq bir weziyette Uyghur élide zeherlik chékimlikning yamrishi yenimu éghirlashmaqta. Zeherlik chékimlik chekküchilermu yéqinqi on yilda téz sür'ette köpeydi. Uyghur élide zeherlik chékimlik chekküchiler asasen, zeher küchi eng yuqiri, xumar qilishi téz hem hemmidin xeterlik bolghan xéro'inni istimal qilidu. Deslepte chékishtin kéyin uni suyuqluq qilip yingne arqiliq tomurgha urushqa ötidu.

Uyghur éli zeherlik chékimlik cheklesh xadimlirining bildürüshiche, Uyghur élidiki zeherlik chékimlik chekküchiler ishlitiwatqan xéro'in köp xil yollar arqiliq qoldin‏- qolgha ötüsh jeryanida nechche qétim bashqa ximiyilik terkibler qétilip yasalghan zeher küchi intayin ötkür bolghan hetta hayatqa xeter élip kélidighan shekli özgergen bir xil xro'in bolup, yéqinqi yillarda zeherlik chékimlik chekküchiler ichide shu xildiki zeherlik chékimlikni okul qilip urush haman yüriki toxtap qélip, jénidin ayrilidighan weqeler da'im yüz bérip turmaqta iken. Hetta beziler zeherlik chékimlik dep sétiwatqanliri peqetla bash aghriqni toxtitish dorisining uwiqi yaki bashqa ximiyilik boyumlar bolghachqa, zeherlik chékimlik bilen shughullan'ghuchilarning hayati her minut xewp ichide iken.

Zeherlik chékimlik a'ililerni xaniweyran qilmaqta

Zeherlik chékimlik nahayiti köp iqtisad telep qilidighan bolghachqa, zeherlik chékimlik chekküchiler özining jismaniy rohi hem iqtisadini yoqatqandin bashqa a'ilisinimu éghir bextsizlikke duchar qilidu. Shundaqla köp sandiki zeherlik chékimlik chekküchiler kündilik xumarini qandurush üchün her xil jinayi qilmishlardinmu bash tartmaydu. Zeherlik chékimlik yamrighan jem'iyetning qandaq yaman weziyetlerge duch kélidighanliqini qiyas qilmaq tes.

Zeherlik chékimlikke bérilgenler téximu köpeymekte

Nöwette Uyghur élidiki zeherlik chékimlik bilen shughullan'ghuchilar ichide Uyghur yashliri bir qeder yuqiri nisbetni igileydu. Ularning ichide hetta yuqiri melumatliq dölet xadimliri, aliy mektep oqughuchiliri, qizlar hetta yash ösmür balilarmu bar.

Uyghur élidiki melum zeherlik chékimlik tashlash ornidiki bir saqchi ziyaritimizni qobul qilip zeherlik chékimlik chekküchilerning barghanche köpiyiwatqanliqi hemde yéshiningmu barghanche kichiklewatqanliqini éytti.

Nöwette Uyghur élide éghir jismaniy hem rohiy azab, iqtisadiy yükler destidin özlikidin zeherlik chékimlik tashlash niyitige kelgenler bolsun yaki a'ilidikilirining mejburlishidin zeherlik chékimlik tashlatquzush ornigha apirip bérilgenler bolsun, ularning zeherlik chékimliktin qol üzüshi oxshashla intayin yuqiri iqtisadiy chiqim telep qilidu. Chünki Uyghur élide tesis qilin'ghan aq saray atalghan zeherlik chékimlik tashlatquzush orunlirining bir heptiliki bir ming yü'endin hetta bir qanche ming yü'en'giche, zeherlik chékimlik tashlighuchilarning puli bolmighan teqdirde bu xil orunlarda dawalinalmaydu. Mana bu ziddiyetlik mesile zeherlik chékimlik chekküchilerni hemde ularning a'ilisini téximu éghir weziyetke duchar qilmaqta. Uyghur élidiki melum nahiye baziridin ziyaritimizni qobul qilghan bir ayal érining zeherlik chékimlikke kiriship qalghanliqigha yette yil bolghanliqi, tashlatquzush orunliri nahayiti yuqiri pul telep qilghanliqi üchün érini dawalitishqa amalsiz ikenlikini bildürdi.

Zeherlik chékimlikke qarshi turush orunliri, zeherlik chékimlik chekküchilerge qandaq tedbir qollinidu? zeherlik chékimlik tashlash orunliri, bimarlardin yuqiri bahada heq alghandin kéyin, ularni qandaq dawalaydu? bu heqte programmimizning kéyinki qismida dawamliq melumat bérimiz. (Gülchéhre)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.