Далай лама калифорнийидә мусулман рәһбәрлири билән көрүшти

Далай лама сан-франсискода ечилған дунядики динларниң вәкиллири қатнашқан йиғинда. AFP

Дуня нобел тинчлиқ мукапатиға еришкән тибәтләрниң диний даһиси далай лама йәкшәнбә күни калифорнийидә һәр қайси җайлардин кәлгән мусулман рәһбәрлири билән көрүшти. Зораванлиқ вә диний радикалчилиқни азайтиш мәқситидә сан-франсискода ечилған бу йиғинға дунядики 30 нәччә дөләттин кәлгән ислам дини рәһбәрлири вә һәр қайси дин өлималиридин болуп 600 гә йеқин киши қатнашти. Тибәт буддист даһийси далай лама бу йиғинға қатнишиш үчүн әслидики пиланини өзгәртип сан-франсискода тохтиди.

Далай лама: зораванчилар пүтүн исламға вәкиллик қилалмайду

Йиғинда йүксәк һөрмәт вә алқишқа еришкән далай лама көпчиликкә, һазир нурғун кишиләрниң мусулман дөләтлиридә йүз бәргән өзини өлтүрүвелиш характерлик партлаш вәқәлиринила аңлаватқанлиқини, әмма уларниң мусулманларниң даим кәмбәғәлләргә қандақ яр-йөләктә болуштәк инсанпәрвәрлик паалийәтлирини көрмәйватқанлиқини ейтти. У йәнә, кишиләрниң исламни урушхумарлиқ билән бағлишиниң хаталиқини көрситип, " дунядики барлиқ инсанлар өз һесятиға болған контроллиқини йоқатқанда зораванлиқ йолиға меңип қалиду. Униң үстигә бир нәччә кишигә қарапла пүтүн етиқадқа баһа бәргили болмайду" деди.

У йиғинда қилған сөзидә йәнә, өзиниң нурғун мусулман достлириниң барлиқини, һәтта уларниң зораванлиқ йолини таллап туруп өзини мусулман дәп аташни һәргизму һәқиқий ислам дәп қаримайдиғанлиқини билдүрди. У ислам дининиң дунядики йүксәк динларниң бири болуп, униң муһәббәт вә меһри-шәпқәтни тәрғип қилидиғанлиқини көрсәтти. У сөзидә йәнә тәкрар һалда санақлиқ зораванчиларниң пүтүн исламға вәкиллик қилалмайдиғанлиқини ейтти. Далай лама мусулманлар билән буддистлар оттурисидики мунасивәттә тохтилип, тибәттә буддистлар билән мусулманларниң нәччә әсир тинч һалда ортақ мәвҗут болуп турғанлиқини ейтти. Далай лама йиғинда йәнә, сәуди әрәбистанни зиярәт қилишқа тәклип қилинди.

Сейид әли ғазвини: өзимизниң җәмийитимиз ичидә олтуруш бир яхши чарә әмәс

Йиғин оюштурғучилиридин бири болған калифорнийидики ислам диний оқутушини елип баридиған зәйтунә институтиниң қурғучиси һәмзә йүсүф бу йиғинниң мусулманлар билән буддистлар арисида мунасивәт орнитишқа пайдилиқ болуп, ислам һәққидә техиму чоңқур чүшәнчә пәйда қилишни илгири сүридиғанлиқини билдүрди. Йүсүф сөзидә далай ламаниң бу паалийәткә қатнишишиниң буддиизмни қобул қилидиған америкилиқларниң исламға болған қаришини иллитиши мумкинликини ейтти. У " далай лама бизни бир иттипақ җәмийәт шәклидә көрүшни халайду чүнки у, һазир нурғун кишиләр исламға һуҗум қиливатқандәк һес қилди" дәйду.

Калифорнийидики фрәзно ислам мәдәнийәт мәркизиниң имами сейид әли ғазвини йиғинда далай ламаға бир тизиқ тәсвий соға қилди һәмдә униң бу йәргә қәдәм тәшрип қилғанлиқиға тәшәккүр ейтти. Шундақла у йәнә бу қетимлиқ йиғинниң, америкидики мусулманларни буниңдин кейин техиму көзгә көрүнүп паалийәтчан болушқа риғбәтләндүрүшини үмид қилидиғанлиқини ейтти. У " пәқәт өзимизниң җәмийитимиз ичидә яки мәсчитимиздә ялғузла олтуруш бир яхши чарә әмәс" деди.

Алимлар йиғилған йиғин

Далай лама йәнә йиғиндин кейин, күчлүк бихәтәрлик тәдбирлири елинған әһвалда 40 нәччә нәпәр ислам рәһбири билән айрим көрүшти. Буларниң арисида истанболдики түркийә вә исламий сәнәт музийханисиниң президенти суфиизм профессори мәһмуд қилич, шималий америка ислам җәмийитиниң рәиси сәйид сийит вә канададики ихсан мусулман мирас җәмийитиниң президенти әһмәд әл һашими қатарлиқлар бар.

Мусулман дунясида диний радикалчилиқ вә зораванлиқни азайтиш мәсилиси музакирә қилинидиған мәзкур йиғинға йәнә, америкидики диний тәтқиқат билән шоғуллинидиған бир қанчә муһим алимларму қатнашти. Улар, берклий калифорнийә университетиниң дин ишлири профессори хастин смис, сүнзи һәрбий ишлар дәстурини тәрҗимә қилип язған "уруш сәнити" дегән китап билән даң чиқарған харворд университетиниң профессори томас клерий һәмдә буддиизмда чоңқур тәтқиқат елип барған колумбийә университетиниң профессори роберт турмен қатарлиқлар.

Профессор хастин симис бу қетимлиқ йиғинниң дунядики ислам намида елип бериливатқан зораванлиқ һәрикәтлири үчүн бир бивастә җаваб болалайдиғанлиқини ейтти һәмдә мусулман рәһбәрлириниң буддистларниң диний даһийси болған далай лама билән көрүшишиниң бир чоң бөсүш һесаблинидиғанлиқини билдүрди.

Тибәт буддистлириниң диний даһийси далай лама 1959‏- йили хитайдин һиндистанға қечип чиққан һәмдә дарамсалада тибәтләрниң сүргүндики һөкүмитини бәрпа қилған. У 1989‏- йили дуня нобел тинчлиқ мукапатиға еришкән. У һазир америкида зиярәттә болуватқан болуп, униң америкидики сәпири хитай дөләт рәиси ху җинтавниң мушу һәптә америкиға қилидиған сәпири билән бир вақитқа тоғра кәлди. Бәзи көзәткүчиләр бу қетим ху җинтав билән далай ламаниң сөһбәт үстилигә келиш еһтималлиқиниң бар-йоқлиқини йеқиндин көзәтмәктә. Далай лама һәтта америкидики һәр қайси тибәт тәшкилатлири вә шәхсләрни ху җинтавниң америкидики зиярити давамида һәр қандақ шәкилдики наразилиқ намайиши оюштурмаслиққа чақирди. (Пәридә)