Чиңхәй - тибәт төмүр йол қатниши тибәт хәлқигә пайдилиқму?
2006.07.05
Әркин тибәт оқуғучилар тәшкилати билән әркин тибәт һәрикити тәшкилати йеқинда, өзлириниң хитай һөкүмити йеңидин ясиған чиңхәй - тибәт төмүр йол қатнишиға қарши икәнликини билдүрүш билән биргә, хитай һөкүмити даирилириниң тибәт паалийәтчилирини бастуруш һәрикитигә нарази икәнликини билдүрди.
Пүтүн дуняниң диққитини қозғиған чиңхәй - тибәт төмүр йол қатниши 7 - айниң 1 - күни рәсмий қатнаш башлаш һарписида, бир қисим тибәт паалийәтчилирини бейҗиң төмүр йол вогзалиниң чоң зали алдиға " чиңхәй - тибәт төмүр йолиниң мәқсиди - тибәтни йоқитиштин ибарәт " дәп йезилған сериқ рәңлик лозункини есип наразилиқ билдүрүшкә мәҗбур қилған. Узун өтмәй хитай сақчилири нәқ мәйданда наразилиқ билдүрүватқан бу кишиләрни йәни америкидин кәлгән үч киши вә канада билән әнгилийидин кәлгән тибәтлик паалийәтчиләрни қолға елип, улар үстидин бир қанчә саәт сорақ вә сүрүштүрүш елип берип, андин қоюп бәргән.
Мәркизи америкиниң нюйорк шәһиридики әркин тибәт оқуғучилар тәшкилати асасий қатлам паалийәт уюштурғучиси дәнзин доҗениң ейтишичә, улар хитай һөкүмитиниң чәтәлдин кәлгән тибәтлик паалийәтчиләрни қолға елиш қилмишидин қаттиқ нарази икән.
Хитайниң мәқсити тибәтниң байлиқини қурутуш
У бу һәқтә тохтилип": әркин тибәт оқуғучилар тәшкилати, хитайниң чиңхәй - тибәт төмүр йолини ясап қатнаш башлиғанлиқиға қәтий қарши " дәйду.
Дәнзин доҗе сөзидә йәнә: "гәрчә, хитай даирилири тәшвиқатни күчәйтип, чиңхәй - тибәт төмүр йоли тибәтниң иқтисадини тәрәққи қилдуруш үчүн дәп көккә көтүргән болсиму, әмма бизниң вә нурғунлиған тибәттики йәрлик тибәт хәлқиниң қаришичә, хитайниң чиңхәй - тибәт төмүр йолини ясап ишқа селиши, төвәндикидәк алаһидә мәқсәтлирини әмәлгә ашурушни нишан қилиду " дәйду.
Дәнзиндоҗениң ейтишичә, алди билән хитай һөкүмити чиңхәй - тибәт төмүр йоли арқилиқ тибәтниң тәбии байлиқини сүмүрүп қурутивәтмәкчи, мундақчә ейтқанда, хитай һөкүмити тибәтниң байлиқини хитайниң шәрқидики деңиз яқиси райониға йөткәштәк мәқсидини ишқа ашуруш, чиңхәй - тибәт төмүр йоли арқилиқ зор түркүм хитайларниң тибәткә келишигә яхши шараит һазирлаш, буниң билән тибәтләрни йәниму бир қәдәм илгирлигән һалда асимлиатсийә қилиш мәқситини ишқа ашурмақчи икән.
Дәнзиндоҗе сөзидә: "бу, тибәт мәдәнийити вә униң етирап қилинишиға нисбәтән әң чоң тәһдит. Чиңхәй - тибәт төмүр йоли муһитниң еғир дәриҗидә булғинишини мәйданға кәлтүрүпла қалмай, тупрақ вә өсүмлүкләрниң бузулуши, һайванатларниң көчүшини шуниңдәк су мәнбийиниң булғинишини кәлтүрүп чиқириду. Мәзкур төмүр юл хитай һөкүмитигә қолайлиқ елип келип, тибәткә тез сүрәттә һәрбий қошун орунлаштуруш, бу арқилиқ хитайниң тибәтни контрол қилиш мәқсидини ишқа ашуруши үчүн хизмәт қилиду, дәп тәкитлигән дәнзин доҗе ": хитай рәһбәрлириниң иқрар қилғинидәк, чиңхәй - тибәт төмүр йоли пүтүнләй сиясий мәқсәдни ишқа ашуруш үчүн хизмәт қилидиған қурулуштин ибарәт " дәйду.
Әгәр тибәт бир мустәқил дөләт болған болса
Хитай һөкүмити 7 -айниң 1 - күни, чиңхәй - тибәт төмүр йолиниң қатнаш башлаш мурасимини өткүзүп, пүтүн йәр шари бойичә деңиз йүзидин әң игиз төмүр йол ясиғанлиқини тәбриклигән иди. Хитай һөкүмити дәл тибәтликләрниң ейтқининиң әксичә, чиңхәй - тибәт төмүр йолиниң ясилиши тибәттә иқтисадий тәрәққиятни қолға кәлтүрүш үчүн йол ачидиғанлиқини билдүрди.
Бирақ, әркин тибәт оқуғучилар тәшкилатиниң асасий қатлам паалийәт уюштурғучиси дәнзи доҗениң қаришичә, әгәр тибәт бир мустәқил дөләт болған болса шундақла тибәтни һәқиқи бир тибәт рәһбири башқурған болса, ундақта чиңхәй - тибәт төмүр йол қурулуши наһайити хошаллинарлиқ бир иш һесаблинаттикән. Бу һәқтә дәнзин доҗе йәнә мундақ дәйду: "у чағда биз өз байлиғимизниң бир қисмини сақлап қелип, бир қисмини йөткәшни, кимниң тибәткә киришини өзимиз бәлгүлигән болаттуқ, әгәр растинла мениң ейтқинимдәк болса, мәзкур төмүр йол һәқиқәтән тибәт үчүн ейтип түгәткүсиз хошаллиқ иди, бирақ тибәт хитай һөкүмитиниң мустәмликиси астидила болидикән, чиңхәй - тибәт төмүр йоли, тибәт хәлқи үчүн һечқандақ мәнпәәт елип кәлмәйду"
Тибәтликләрниң бу хил наразилиқи, кишиләр арсида "тибәтликләр бир күни чоқум чиңхәй - тибәт төмүр йолини партлитивитиду " дегәнгә охшаш сөзләрниң тарқилишини мәйданға кәлтүргән болуп, хәвәрләрдин мәлум болушичә, хитай һөкүмити, шу сәвәблик чиңхәй - тибәт төмүр йолиниң ласаға йеқин әтраплиридики релис бойиға сақчи қоюп, күзитиш вә назарәт хизмитини күчәйткән. (Әқидә)
Мунасивәтлик мақалилар
- Хитайдин тебәткә барған тунҗи пойизни тәбриклимәкчи болғанлар ласаға барғанда оксиген йетишмәй һалсизланған
- Чиңхәй-тибәт төмүр йолидин тунҗи пойез маңғузулди
- Америкидики тибәтликләр чиңхәй-тибәт төмүр йолиға қарши намайиш қилмақчи
- Хитай һөкүмити тибәт төмүр йолини риказиға қәдәр узартмақчи
- Чиңхәй-тибәт төмүр йоли пүтүп болди
- Далай лама тибәттики төмүр йол қурулушидин әндишә қилмақта
Көп көрүлгән хәвәрләр
RFA
- Хитай һөкүмити ақ қәғәз һәрикитидә нахша ейтқан уйғур яш оқуғучини 3 йил кәскән
- Америкидики уйғур җамаити бу йилқи норузни америка дөләт мәҗлисидә тәнтәнилик күтүвалди
- Уйғур паалийәтчи канадани һүсәйин җелилниң қоюп берилиши үчүн җиддий һәрикәт қилишқа чақирди
- Хитайниң шинҗаң тәшвиқати билән уйғурларниң әмилий вәзийити бир-бирини инкар қилидикән
- Трамп һөкүмити хитайниң 50 тин артуқ ширкитини қара тизимликкә киргузгән