Türkiyediki Uyghurlar qurban héytini qandaq ötküzmekte?

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-07-20
Share
Türkiyediki Uyghurlar qurban héytini qandaq ötküzmekte? Istanbuldiki Uyghurlar qurban héytni qizghin kütüwaldi. 2015-Yili 25-séntebir, türkiye. RFA/Arslan
Photo: RFA

           Pütün dunyadiki musulmanlar bu yilliq qurban héyt tentenisige chömülgen bir peytte muhajirettiki Uyghurlar, jümlidin türkiyede  yashawatqan Uyghurlar bu bayramni köngli yérim halda  kütüwaldi. Ular, qurban héyt ibaditini ada qilish  üchün qurbanliqlirini soyup, bali-chaqilirigha héytliq pullarni bérip héyt ötküzüwatqandek körün'gini bilen qelbi wetendiki éghir zulumlar we tutqun qilin'ghan uruq-tughqanlirining otida puchilanmaqta idi.

Türkiyening istanbul, enqere, qeyseri, konya, kastamonu, bursa we qahramanmarash  qatarliq sheherliridiki Uyghur jama'iti  qurban héyti ötküzmekte.  Héytning birinchi küni ular asasen öz a'ilisi  boyiche héyt ötküzgen bolsimu, emma ikkinchi we üchinchi künliridin bashlap  kolléktip héyt ötküzüshni pilan qilishqaniken. Igilishimizche, ular

Bir yerge jem bolup, kolléktip héyt ötküzüsh arqiliq bir-birining qurban héytini mubarekleshmekchiken.

Biz qurban héyti munasiwiti bilen bu sheherlerdiki birqisim Uyghur muhajirlargha téléfon qilip, ularning héssiyat we oy-pikirlirini alduq. 6 Yildin buyan enqerede turuwatqan tursun'gün  xanim özining 2015-yilidin tartip ata-anisi we uruq-tughqanliridin xewer alalmaywatqanliqini, gerche qurban héyti ötküzüwatqan bolsimu  lékin könglining wetinide ikenlikini bayan qildi. (Awaz)

          Anisi türkiyege kélip özini yoqlighanliqi üchün 25 yilliq késiwétilgen  jewlan shirmemet ependi bir yérim yildin buyan anisining dewasini qiliwatqanliqini, lékin xitay da'iriliridin héchqandaq jawab alalmighanliqini, 2017-yilidin tartip héchqandaq bayramda bayram ötküzgendek hés qilip baqmighanliqini bayan qildi. (Awaz)

             Melum bolghinidek bügün Uyghurlarning  misli körülüp baqmighan zulum astida yashashqa mejbur boluwatqanliqi melum. Milyondin artuq Uyghurning lagérlargha we türmilerge  solinishi bilen a'ililerning parchilinishi, balilarning ata-aniliridin ayriwétilishi, chet'ellerde yashawatqanliriningmu wetinidiki yéqinliri bilen alaqe qilalmasliqi  bügünkidek   ularning héyt künlirini xushal-xuram ötküzelmeslikidiki muhim seweblerdin biridur.

Lékin shundaq bolsimu, muhajirettiki bu Uyghurlar yenila kélechekke ümid bilen qarimaqta. Enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri doktor erkin ekrem ependi eger Uyghurlar ötmüshtin sawaq élip, kélechekke ümid bilen qaraydighan bolsa bu éghir weziyettin qutulalaydighanliqini, hazirqi mewjut weziyitidin ümidsizlenmesliki lazimliqini tekitlidi  (awaz)

Chet'ellerdiki Uyghurlar ichide türkiye, ottura asiyadin qalsa birqeder köp olturaqlashqan döletlerning biridur.  Xewerlerge asaslan'ghanda  türkiyediki Uyghurlar  uruq-tughqanliri lagérgha tashlan'ghan yaki  qamalghanlar nisbiti boyiche alghanda  aldinqi  orunda hésablinidiken.

 Gerche Uyghurlarning köpi öz millitining ghémini yewatqan, lagérlardiki Uyghurlar üchün qayghuruwatqan  we heriket qiliwatqan bolsimu, lékin yene beziler  Uyghurlarning mezkur éghir weziyiti bilen kari bolmasliq pozitsiyesini tutmaqta. Buni qandaq chüshinishimiz kérek? dégen so'alimizgha qarita  doktor erkin ekrem ependi eger bir milletning béshigha kün chüshkende hemme birdek bu éghir weziyettin qutulushqa tirishmisa yoq bolup kétidighanliqini, peqet u milletning ismini ishletken bilen u millettin bolalmaydighanliqini otturigha qoydi. (Awaz)

 Igilishimzche, türkiyede muhajirette yashawatqan Uyghurlar arisida köpligen ata-aniliri  Uyghur diyarida qélip lagérgha tashlan'ghan balilar, erliri lagérlargha  yaki türmilerge solinip, nechche balisi bilen ige-chaqisiz qalghan ayallar, ishsizliq derdini tartip, turmushta qiyniliwatqan musapirlar  bar. Ular qurban héytida téximu köngülsiz ehwalda turuwatqan bolup, herwaqit yardemlerge mohtaj iken. 

         Ötken yili türkiyede korona wirusi tüpeylidin qurban héyt ötküzüsh cheklen'gen bolghachqa Uyghurlar héyitlishalmighanidi.  Bu yil héyt ötküzüshke yol qoyulghanliqi üchün ular öz'ara héytlishishni bashlighan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet