Türkiye tashqi ishlar ministirliqi b d t élan qilghan doklat heqqide pozitsiye bildürdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022.09.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Türkiye tashqi ishlar ministirliqi b d t élan qilghan doklat heqqide pozitsiye bildürdi Türkiye tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi tanju bilgich.
mfa.gov.tr

Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissari ishxanisi Uyghurlar heqqidiki doklatini 31-awghust élan qilip bir hepte ötkendin kéyin türkiye hökümitidin inkas chiqti. Türkiye tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi tanju bilgich ependi yazma bayanat élan qilip, mezkur doklatning Uyghur türkliri we bashqa musulman azsanliq milletler toghrisida türkiyening xelq'ara sorunlarda tekitlep kéliwatqan ensireshlirini testiqlighanliqini tekitligen.

Tanju bilgich ependining birleshken döletler teshkilatining Uyghurlar heqqidiki doklati toghrisida 8-séntebir küni anadolu xewer agéntliqida élan qilin'ghan bayanatta mundaq déyilgen: “Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissari ishxanisining shinjang Uyghur aptonom rayon toghrisida teyyarlighan doklati, rayondiki Uyghurlar we bashqa musulman azsanliq milletler toghrisida türkiyening xelq'ara sorunlarda otturigha qoyup kéliwatqanlirini testiqlaptu”.

Tanju bilgich ependi bayanatida, türkiyening Uyghurlar toghrisidiki ensireshlirini xitay da'irilirige yetküzgenlikini bayan qilip mundaq deydu: “Türkiye, Uyghur türklirining eqelliy heq we hoquqlirigha ige parawan we xatirjem yashishi toghrisidiki teleplirini xitay rehberliri bilen bolghan uchrishishlarda bolsun, birleshken döletler teshkilati bashta xelq'ara sorunlarda bolsun tekitlep kelmekte”.

Tanju bilgich ependi bayanatida, xitayning teklipige bina'en türkiyedin bir hey'et we türkiyening béyjingda turushluq bash elchisining Uyghur rayonigha élip barmaqchi bolghan ziyaritining kün tertipte ikenlikini, eger mezkur ziyaretning tosalghusiz élip bérilishige yol qoyulsa buning emeliylishidighanliqini tekitligen.

Birleshken döletler teshkilati Uyghurlar heqqidiki doklatini élan qilip bir hepte kéyin türkiye tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi bergen yazma bayanat toghrisidiki köz qarishini igilesh üchün “Iyi” yeni, “Yaxshi” partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi bilen téléfon söhbiti élip barduq. U, bu heqtiki köz qarishini bayan qilip mundaq dédi: “Türkiye hökümitining xitayning sherqiy türkistandiki zulumigha qarita b d t de sükütte turuwalghanliqi hemmimizge melum. Hetta türkiyediki Uyghurlarning teleplirigimu sükütte turuwalghanliqini körduq. Lékin tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi tanju bilgich ependining bayanatidiki ‛Uyghurlar zulumgha uchrawatatti, bu doklat arqiliq b d t teripidinmu étiraq qilin'ghan boldi‚ dégen menini ipadiligen sözi nahayiti muhim. Eng muhimi türkiye hökümiti bundin kéyin bu doklatni ispat qilip körsitip turup, semimiy we izchil halda Uyghurlarning heq-hoquqini qoghdishi kérek. Bu mesilige qérindashliq, dindashliq we insanliq nuqti'ineziridin köngül bölüshi kérek”.

Istanbul uniwérsitéti oqutquchisi doktor ömer qul ependi bu heqtiki köz qarishini bayan qilip mundaq dédi: “Türkiye tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisining bayanati orunluq. Muhim bolghini buningdin kéyin qilidighan ishlar. Bu bayanattiki yene bir muhim mesile türkiyening bir hey'etning héch qandaq tosalghusiz rayon'gha ziyaret élip bérishini telep qilishi. Emma bayanattikiler yéterlik emes, sherqiy türkistan mesiliside türkiye qilishqa tégishlik ish nahayiti köp, shunga bundin kéyin b d t élan qilghan mezkur doklatni asas qilip turup, Uyghurlar toghrisida xitaygha bezi teleplerni qoysa bolidu dep oylaymen”.

Enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi bayanat heqqidiki köz qarishini bayan qilip mundaq dédi: “Hazir türkiyeni idare qiliwatqan adalet we tereqqiyat partiyesining Uyghur siyasiti xitayning zémin pütünlükige hörmet qilghan halda Uyghurlarning bextlik, bayashat yashishi, xitay bergen qanuniy heq we hoquqliridin paydilinishi kéreklikidin ibaret.

2019-Yili 9-ayda türkiye prézidénti rejep tayyp erdoghan amérikagha ziyaretke barghanda, oghuzxan isimlik bir Uyghur uningdin ‛Uyghur mesilisige qandaq qaraysiz?‚ dep so'al sorighanidi. Prézidént erdoghan amérika hökümitining Uyghur mesilisige köngül bölüshini, bu mesilini birleshken döletler teshkilati ichide bolupmu xewpsizlik komitéti ichide hel qilsaq dep jawab bergenidi. Démek türkiye hökümiti Uyghur mesilisini birleshken döletler teshkilatining hel qilishini xalaydu dégenlik. Menche türkiye tashqi ishlar ministirliqining birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissariyatining Uyghurlar heqqidiki doklatini qollishidiki sewebmu mushu dep oylaymen”.

Doktor erkin ekrem ependi b d t élan qilghan doklatning türkiyening Uyghur siyasitige köp tesir körsetmeydighanliqini ilgiri sürdi.

2017-Yilidin bügünige türkiye tashqi ishlar ministiri ikki qétim, tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi 2 qétim, hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesi bayanatchisi 5 qétim bayanat bérip Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini otturigha qoyghanidi.

Lékin bu bayanatlarda xitay terepni qattiq eyibleydighan, xitayni qattiq narazi qilidighan pozitsiye ipade qilinmighanliqi, bularning hemmisining yumshaq shekilde ipadilen'genliki, eksiche türkiye bilen xitayning soda-iqtisadiy hemkarliqliri we bashqa munasiwetlirining téximu rawajlinish halitini saqlap kéliwatqanliqi bildürülmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.