Әхмәтҗан қасим: «ата-анам вә қериндашлирим болуп 30 киши түрмидә»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-09-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Түркийәдики уйғурлар арқа-арқидин гуваһлиқ берип, уруқ-туғқанлири тоғрисида ечинишлиқ вәқәләрни ашкарилашқа башлиди. Булардин бири ақсу шаярлиқ әхмәтҗан қасим. У зияритимизни қобул қилип, аниси вә уруқ-туғқанлиридин 30 кишиниң бигунаһ тутуп кетилгәнлики, бәзилириниң кесиветилгәнлики тоғрисида ениқ хәвәр алғанлиқини билдүрди.

У алди билән өзини тонуштуруп мундақ деди: «мән алди билән мени зиярәт қилип авазимни пүтүн дуняға аңлатқан әркин асия радийосиға рәһмәт ейтимән. Мән вәтинимизниң ақсу вилайити шаяр наһийәси йеңи мәһәллә йезиси териқериқ кәнти 30-номурлуқ өйдә турған әхмәтҗан қасим. Мән 2016-йили 3-айниң 22-күни түркийәгә кәлдим. Мән һазир түркийәниң зоңгулдақ вилайити әрәгли шәһиридә яшаватимән. Кәлгәндин кейин той қилдим икки пәрзәнтим болди.»

«Сиз қандақ болуп юртиңизни ташлап чәтәлгә қечишқа мәҗбур болдиңиз?» дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди: «2014-йили 1-айниң 14-күнидин башлап уйғур яшларни тутқун қилиш башланди. 14-Чесла әтигән саәт: 006 билән сақчилар бизниң өйгә бесип кирип, һәммимизниң бешимизға қара халта кийдүрүп елип маңди. Мениң 18 яш вақтим иди. Укам 16 яш иди. Қолида қорал тутқан 15 әтрапидики сақчи бизни сақчи идарисигә елип берип, укамни дәссәп урди. Пут-қолимизға кишән селип михлиқ орундуққа бағлап қоюп, һошимиздин кәткүчә урди.»

«Сақчилар силәрни сораққа тартқанда немиләрни сориди?» дегән соалимизға әхмәтҗан қасим мундақ җаваб бәрди: «нәччә айәтни билисән, намаз өтәмсән, намаз оқушни саңа ким өгәткән? дәп сориди. ‹Намаз оқушни өлүп кәткән чоң дадам өгәтти' десәм ишәнмиди. Укам билән мениң чечимиздин тутуп тамларға үстүрүп таза урди. Һошимиздин кәткүчә урди. Булар йезимизниң ичидә болған ишлар. Таяқ йегәнләр ичидә яш қизларму бар, 80 яшлиқ бовайларму бар. Зимистан қиш күни иди, гуманлиқ дәп қариғанларни сиртқа елип чиқип үстигә су төкүп қийниди. Мени 10 күндәк солап қойди, кейин һәммимизни қоювәтти. Узун өтмәй бизни қайта тутқун қилип, шинҗаң хәлқ нәшрияти нәшр қилған абдухалиқ уйғурниң шеирлирини өйдин издәп тапти. Ахири һөкүмәт өзлири нәшр қилған китабларни оқудуң дәп бизни кесивәтти. Мән тонуйдиған адәмләрниң көпинчисиниң кесилип кәткәнликини аңлап, юртумда туралмайдиғанлиқимни һес қилип шаңхәйгә кәттим. У йәрдә икки йил туруп, 2016-йили 3-айниң 22-күни түркийәгә кәлдим.»

«Әхмәтҗан қасим әпәнди, юртиңиз билән болған алақиңиз қачан үзүлди?» дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди: «мән 2016-йили 3-айниң 22-күни түркийәгә кәлгәндин кейин өйдикиләр билән аран икки-үч айла алақилишәлидим. Телефонда анам ‹оғлум, немә иш қиливатисән?' дәп сорайтти. ‹Ишләватимән' дәп җаваб бәрсәм, ‹яхши ишлә' дәйтти. Кейинчә уларниң гәп-сөзлириму өзгирип кәтти. Мәсилән, бурун телефон қилғанда ‹әссаламуәләйкум' дәйтти, кейин демәйдиған болди. Мән ‹әссаламу әләйкум' десәм, ‹вәәләйкум әссалам' демәйдиған болди. Анам йәнә ‹балам қайтип кәл, ' деди. Мән ‹қайтмаймән' дедим. Буларни сақчи анамниң йенида туруп дегүзди. Кейин икки қетим сақчилар телефон қилип: ‹қайтип кәл, биз ишләш қәғизи чиқирип беримиз, уни елип берип ишлисәң болиду, ' деди. ‹Түркийәдә нурғун хитайлар бар, билимән, паспорти билән келипла ишләватиду. Ундақ қәғизиму йоқ, ' дедим.»

«Уруқ-туғқан вә достлириңиздин кимләрни кесивәтти?» дегән соалимизға әхмәтҗан қасим әпәнди мундақ җавап бәрди: «ясин қасим чоң акам 20 йил кесилди. Иккинчи акам имин қасимму бигунаһ, уни 6 йил кесипту. Мениң нәврә акам өмәр абдуллаһ ‹5-июл қирғинчилиқи' да бир қетим турмидә йетип чиққан иди. Бу қетим тиҗарәт қиливатқанда өйидин әкитип 6 йил кәсти. Бир нәврә акам таһир абдуллаһ қурулуш ишлири билән шуғуллинатти, буниму тутуп солап 12 йил кәсти. Бир нәврә һәдәмниң йолдиши һәсән садиқ уму қурулуш ишлири билән шуғуллинатти, уни тутуп 10 йил кәсти. У һазир қәшқәр түрмисидә. Андин өткүр мәмәт бизниң мәһәллидин ойнапла йүрәтти. Бир вақитму намаз оқумайтти. Лекин өзиниң йолини тепип маңалайтти, 50-60 адәмни ишлитәтти. Әнвәр һаким уму бизниң бир туғқинимиз, өйи шаяр гүлбағда, буму һазир түрмидә, аяли билән аҗришип кәткән, икки балиси йетим қалди. 80 яшта бир аписи бар, балилирини қери аписи беқиватиду. ясин әмәт, мән туғулуп чоң болсам ата-аниси түгәп кетиптикән, йетим чоң чоң болған бала иди. У, 25 яшқа киргән вақтида түрмигә ташланди. Рәһмитул һәмдул бу балиниму бигунаһ 5 йилдин буян түрмидә йетиватиду. Лоқман тохтинияз буму 10 йил кесилди. Йүсүп мәмәт буму 10 йил кесилди. Сираҗидин нияз шаяр бостанниң 6-йезисидин 8 йил кесиветилди. Әли нияз 5 йил кесилди. Нияз турап буму 6 йил кесилди. Абла әмин ташдөң дегән йәрдин 8 йил кесилипту. Сираҗидин рәһим 5 йил, әхмәт һейт түрмидә йетиветипту, қанчә йил ятидиғанлиқини билмәймән. Муса рәһим 5 йил, муса рәхмәт 3 йил кесилип кәтти. Таһир абдулла 12 йил, ясин абдулла 10 йил кесиветилди. Мениң апамниң иниси мәмәт мәхмут 12 йил кесилди. Йүсүп ясин апамниң ачисиниң оғли 10 йил кесилди. Рәхим қәйюм мениң балилиқ ағинәм, 8 йил кесилди. Мәхмут ғопур, туғқинимиз көп балиси бар иди, көп бала таптиң дәп 15 йил кесиветипту.»

Әхмәтҗан қасими әпәнди һазирғичә түрмигә қамалған 30 әтрапида кишини җәзимләштүргәнликини, уларниң бигунаһ икәнликини баян қилди.

У сөзиниң ахирида бирләшкән дөләтләр тәшкилатини, демократик дөләтләрни хитайға бесим ишлитип, бигунаһ уйғур тутқунларниң қоюп берилиши үчүн ярдәм қилишиқа чақириқ қилди.

Игилигән мәлуматларға асасланғанда, һазирғичә түркийәдин 80 әтрапида уйғур ата-ана вә уруқ-туғқанлири һәққидә гуваһлиқ бәргән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт