Түркийәдики уйғурлар икки хил бесимниң хирисиға тәң тақабил турушқа дуч кәлгән

Мухбиримиз әркин
2020-04-01
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитайдин тарқалған корона вирусиниң түркийәдә тарқилиши түпәйлидин тимтаслиққа чөмгән коча. 2020-Йили 17-март, әнқәрә, түркийә.
Хитайдин тарқалған корона вирусиниң түркийәдә тарқилиши түпәйлидин тимтаслиққа чөмгән коча. 2020-Йили 17-март, әнқәрә, түркийә.
AP

Нөвәттә, түркийәдә хитайниң вухән шәһиридә партлиған корона вируси омумйүзлүк юқумға айлинип, юқумланғанлар 31-март күни 13 миң 531 гә йетип барған. юқумда 214 киши өлгән. Буниң билән түркийә һөкүмити бәзи җиддий тәдбирләрни елишқа мәҗбур болған. Һөкүмәт 1-апрел күни пуқраларға иҗтимаий алақә чәклимиси қойди.

Лекин бу әһвал, дуняда мусапирлар әң көп йиғилған бу дөләттики уйғур мусапирлар топиға йеңи қийинчилиқларни елип кәлди. Буниңда мутләқ көп қисминиң мусапирлиқ салаһийити, саламәтлик суғуртиси яки ишләш рухсити болмиған, пәқәт қисқа муддәтлик яки узун мәзгиллик иқамәт йәни туруш рухсити билән яшаватқан уйғур мусапирлар икки хил бесимға тақабил турушқа мәҗбур қалған.

Уларниң хитайниң бесими билән тәң юқумға қарши өзлирини қоғдаш шундақла юқум елип кәлгән иҗтимаий, иқтисадий мүшкүлчилик вә роһий хирисларға бәрдашлиқ бериштәк йеңи риқабәткә дуч кәлгәнлики мәлум.

Аилиси билән истанбулда олтурушлуқ 8 балиниң аниси рәһимә селим нөвәттики юқумдин мудапиәлиниш вәзийитигә қандақ маслишишни вә юқумлиништин сақлиниш чарисини издәватқан, бу йолда тиришчанлиқ көрситиватқан уйғур аяллириниң бири. У, 31-март зияритимизни қобул қилип, аилисиниң юқум вәзийити астидики күндилик һаятини қандақ өткүзүватқанлиқиға даир тәҗрибилирини тонуштуруп өтти.

Рәһимә селим, мундақ деди: «әмди өйдә олтурдуқ, әмди олтуруш җәрянида мән ойлидимки, һәқиқәтән балилиримизда психик бесим артти. Корона җәмийәтниң қизиқ нуқтисиға айлинишиға әгишип һәммә балилар вә аилиләрдә вәһимә пәйда болди. Лекин мән биз қайси өлүмдә өләйли шуниңға дучар кәлсәк чоқум шуниң билән өлимиз. Лекин чоқум алдини елишқа тиришиватимән. Мәсилән, пакизлиқ җәһәтләрдә, дегәндәк. Балиларғиму сөзләп күчүмниң йетишичә балилардики бу вәһимини йоқитиш үчүн пилан түзүватимән вә шу пиланлиримизни орундаватимиз».

Нөвәттә, корона вирусиниң истанбулдики бәзи уйғур мусапирлириға тарқалғанлиқиға даир қисмән сөз-чөчәкләр болсиму, лекин юқумниң көлимигә даир рәсмий санлиқ мәлумат йоқ. Ғәйрий рәсмий мәлуматларда, бәзи гуманлиқ юқум аламәтлириниң барлиқи қәйт қилинсиму, лекин буниң рәсмий дәлилләнмигәнлики илгири сүрүлмәктә. Түркийәдики сабиқ дохтур, нузугум

Фондиниң әзаси, паалийәтчи әлнур сидиқниң билдүрүшичә, нөвәттә юқумниң уйғурларға кәң көләмлик тарқилип кетиш әһвали мәвҗут болмисиму, лекин уйғурлар йәнила диққәт қилиши керәк икән.

У 31-март зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «һазир уйғурларниң кәң көләмлик юқумлиниш әһвали йоқ. Лекин байқалған гумандарлар йоқ әмәс бар. Буниң үчүн һәр хил тәдбирләрни елип, түркийә һөкүмитиниң бизгә қоюватқан пүтүн тәдбирлиригә уйғун шәкилдә әмәл қилиши керәк. Бизму нурғун уйғурлар тарқақ орунлашқан орунларға телефон номурлирини тарқаттуқ. Мәсилән, өзиңиздин гуман қилсиңиз, нәпәс сиқилиш дегәндәк әһваллар көрүлсә, телефон қилиң дәп. Униң алдида мушундақ зәйтун бурнуда бири бар икән, дегән гәпләр чиқти. Әмма дохтурханиға берип тәкшүртүп, позитиф чиққанлиқи тоғрисида биз бир дәлилгә игә болмидуқ».

Әлнур сидиқниң илгири сүрүшичә, нөвәттә түркийәдики уйғурлар ичидә корона вируси юқуминиң әң қаттиқ тәсиригә учраватқан саһә бала-чақилиқ уйғур тул аяллар икән. У, бу аилиләр учраватқан әң асаслиқ мәсилиниң иқтисад мәсилиси икәнликини, буларниң бирәр муқим кирим мәнбәси йоқлуқи, ишләш рухсәтнамиси болған тәқдирдиму, ишләш мумкинчилики йоқлуқини билдүрди.

Әлнур сидиқ мундақ деди: «бизниң аяллиримиз учраватқан мәсилә иқтисад мәсилиси, дәп қараймән. Болупму тул аялларниңки. Лекин йолдиши бар аилиләрниңму тапқан пули ешинмай қийинчилиқта өтүватқан аилиләрму көп. Әмди бу йәрдә ишлисә болмамду, немишқа ишлимәйду, дегән гәпләр көп болиду. Тоғра, иш болса ишләш керәк. Лекин бизниң тул аялларға қарисақ һәммисиниң аз дегәндә 3-4, 5-6 дин, һәтта 7 дин балиси бар аяллар. Бу аялларниң көпинчисиниң ери вәтәнгә берипла келимәнғу, дәп кетип келәлмигән, бу аяллар балилар билән қелип қалған аяллар. . Бу аяллар ишләшкиму амалсиз, чүнки балилирини мәктәпкә апириш-әкилиш мәсилиси бар».

Хитай һөкүмити 2017-йили башланған чоң тутқунда түркийәдә турушлуқ мутләқ көп қисим уйғур мусапирлириниң юртида қелип қалған пәрзәнт вә аилә-тавабиатлирини тутқун қилип, лагер яки түрмиләргә қамиған. Бу нурғун аилиләрниң парчилинип, түркийәдә нурғун уйғур балилириниң йетим қелиши, аялларниң тул, әрлириниң аялсиз қелишини кәлтүрүп чиқарғаниди.

Лекин рәһимә селимниң қаришичә, иқтисадий қийинчилиқ бу аилиләр учраватқан бирдин-бир мәсилә әмәс икән. У, бу аилиләрниң һазирқидәк юқум вақтида инсани ғәмхорлуқ, җиддий психологийәлик ярдәм шундақла аилә ичи мунасивәтлиригә алақидар кәспий мәслиһәтләргиму еһтияҗлиқ икәнликини билдүрди.

Рәһимә селим: «уйғур миллитимизниңки бәзиләрниң аилә турмуши яхши болсиму, лекин әр-аял психика җәһәттин егиз-пәс болған ишларни җиқ аңлаймән һәм мениң қешимға җиқ келиду. Бәзиләр аилә мәслиһәтчиликигә чақириду, мәсилә чиққанда. Шулар билән параңлишиш җәрянида мән шуни тонуп йәттимки, биз өзимиздә актип енергийә йетилдүрүшкә бәк еһтияҗлиқ икәнмиз».

Нөвәттә, түркийә 4 милйондәк сүрийәлик мусапирға саһибханилиқ қилмақта. Түркийә уларға панаһланғучилиқ салаһийити бәргән болсиму, лекин уйғурлар пәқәт қисқа яки узун мәзгиллик иқамәткила еришип, түркийәдә ишләш, саламәтлик суғуртиси, дөләтниң мусапирларға беридиған бәзи параванлиқлиридин мәһрум болуп кәлди. Көзәткүчиләрниң қәйт қилишичә, бу әһвал һазирқидәк юқум вақитлирида уйғур мусапирлириниң һаятини техиму қийинлаштурмақта икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт