Mustafa destichi: “Türkiye puqraliqi téxi hel bolmighan Uyghurlarning qiyinchiliqlirini hel qilishqa tirishimiz”

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022-04-08
Share
DUQ-wexpi-reisi-abdureshit-we-mustafa-destichi-1.jpg Türkiye büyük birlik partiyesining re'isi mustafa destichi ependi Uyghur hey'itini qobul qildi. 2022-Yili 7-aprél, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Qurulghan kündin tartip türk dunyasigha, bolupmu sherqiy türkistan dewasigha alahide köngül bölüp kéliwatqan, hazir türkiyeni idare qiliwatqan aq partiye bilen ittipaqdash bolghan türkiyediki büyük birlik partiyesining re'isi mustafa destichi ependi Uyghur hey'itni qobul qildi.

Dunya Uyghur qurultiyi wexpisining re'isi abdureshit abdulxemit ependi, mu'awin re'isi dilshat barishchi ependi, Uyghur akadémiyesi wexpisining re'isi doktor ferhat qurban tengritaghli ependi, mu'awin re'isi abdulhemid qaraxan ependi we sherqiy türkistan tetqiqat wexpisining re'isi doktor abdukérim bughra qatarliq kishilerdin terkib tapqan mexsus hey'et mustafa destichige telep xéti sundi. Mezkur telepni anglighan mustafa destichi ependi, türkiyede yüz ming etrapida Uyghur barliqini, bularning bir qismi türk puqrasi bolghan bolsimu, emma yene bira qismining türk puqraliqining téxi hel bolmighanliqini, yene bezi Uyghurlarning türlük qéyinchiliqlargha uchrawatqanliqini, bu heqtiki teleplerni özining türkiye hökümitige dep hel qilishqa tirishidighanliqini tekitlidi.

7-Aprél küni büyük birlik partiyesining merkizide ötküzülgen bu uchrishishta Uyghur hey''iti bir parche telep xéti sundi. Xette nuqtiliq halda türkiye puqraliqi téxi chiqmighan Uyghurlarning baldurraq puqraliqqa qobul qilinishi, ularning perzentlirining oqush mesilisi, heqsiz dawalinishtin behriman bolushqa oxshash mesililer otturigha qoyuldi. Uchrishishqa büyük birlik partiyesining türkiy xelqlerge mes'ul mu'awin re'isi eli késer ependimu ishtirak qildi.

Uchrishish axirlashqandin kéyin aldi bilen d u q wexpisining re'isi abdureshit abduxemit ependige mikrofonimizni uzattuq. U, d u q wexpisi, Uyghur akadémiyesi wexpisi we Uyghur tetqiqat wexpisi birlikte büyük birlik partiyesige bir parcha telep xéti sun'ghanliqini, bu xette nuqtiliq halda türkiye puqraliqigha ötelmigen Uyghurlar duchar boluwatqan qéyinchiliqlarning qelemge élin'ghanliqini otturigha qoydi

Arqidin mustafa destichi ependidin “Uyghur hey'et sizge Uyghurlarning bezi teleplirini yetküzdi, bularni hökümetke yetküzüp hel qilip béremsiz?” dégen so'alni soriduq. U mundaq jawab berdi: “Men aldi bilen partiyemizge kelgen wexpiler we teshkilat mes'ullirigha rehmet éytimen. Büyük birlik partiyesi burundin tartip sherqiy türkistan dewasigha ige chiqip kéliwatidu, her da'im ishikimiz silerge ochuq. Türkiyede yüz ming etrapida Uyghur bar. Bularning köpi türkiye puqrasi, ular barliq heq we hoquqlardin behriman boliwatidu. Lékin 20 ming etrapida Uyghur téxi türkiye puqrasi bolalmighan bolup, ular waqitliq turush kénishkisi bilen turuwatidu. Bular yurtigha qaytsa, xitay ularni öltüridu. Shunga bularni türkiye baldurraq wetendashliqqa qobul qilishi kérek. Men bu heqte hökümetning munasiwetlik rehberliri bilen uchriship, hel qilishqa tirishimen.”

Igilishimizche, türkiyening munasiwetlik qanunigha asaslan'ghanda, iqamet bilen turuwatqan kishilerning balilirining dölet mekteplirige tizimgha aldurush mejburiyiti yoq iken. Shunga bezi Uyghurlar balilirini qanunsiz kurslarda oqutiwatqan iken. Mustafa destichi ependi bu heqte munularni dédi: “Bu Uyghur perzentlirining dölet mektepliride oqushi we heqsiz dawalinisha oxshash mesililerni hökümetke dep hel qilishqa tirishimiz. Bu teleplerni men prézidént rejep tayyip erdoghan we munasiwetlik ministirlar bilen körüshüp, hel qilishqa tirishimen.”

Abdureshit abdulxemit ependi büyük birlik partiyesining merkizide ötküzülgen körüshüshning nahayiti qizghin ötkenlikini bayan qildi

Türkiyede milletperwerlik idiyesini ilgiri süridighan büyük birlik partiyesi milletchi heriket partiyesidin ayrilip chiqqan bolup, muxsin yaziji'oghlu bashchiliqidiki 5 neper parlamént ezasi teripidin 1993-yili 1-ayning 24-küni qurulghan idi. Mezkur partiye qurulghan kündin bashlap, türkiy milletlerning mesililirige, bolupmu Uyghur mesilisige alahide köngül bölüp kelmekte. Jaza lagérliri mesilisi chiqqandin kéyinmu türkiye parlaméntida we öz partiyeside köp qétim muxbirlarni kütüwélish yighini chaqirip, Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini otturigha qoyup kelmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet