Türkiye parlamént re'isi mustafa shentop: “Türkiyening Uyghurlargha bolghan qarishi éniq, semimiy we exlaqiy normididur”

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022.08.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Türkiye parlamént re'isi mustafa shentop: “Türkiyening Uyghurlargha bolghan qarishi éniq, semimiy we exlaqiy normididur” Mustafa shentop ependi(otturida) xitay memliketlik xelq qurultiyi da'imiy komitétining bashliqi li jenshu bilen ötküzgen tor yighinida. 2022-Yili 24-awghust, türkiye.
Anadolu Xewer agentliqi

Türkiye parlaméntining re'isi mustafa shentop ependi türkiyening Uyghur mesilisidiki meydanining éniq we semimiy ikenlikini tekitligen.

Mustafa shentop ependi 24-awghust küni xitay memliketlik xelq qurultiyi da'imiy komitétining bashliqi li jenshu bilen ötküzgen tor yighinida, Uyghurlar bilen türkiyeliklerning éntik, diniy-étyiqad we medeniyet jehetlerde zich baghlinishining barliqini, shunga türkiyening Uyghur mesilisidiki meydanining éniq, semimiy we exlaqiy normida ikenlikini tekitligen.

Xitayning teklipige bina'en chaqirilghan bu tor yighinda türkiye parlaméntining re'isi mustafa shentop ependi, türkiyening xitay bilen bolghan tijaritini tengpunglashturush kéreklikini, xitayning türkiyege téximu köp meblegh sélishini ümid qilidighanliqini tekitligen.

Mustafa shentop yighinda Uyghurlar toghrisida toxtilip, mundaq dégen: “Uyghur türkliri bilen türkiyeliklerning éntik, diniy-étiqad we medeniyet jehetlerde zich baghlinishi bar, shunga türkiyening Uyghur mesilisidiki meydani éniq, semimiy we exlaqiy normididur. Bizning bashqa döletlerde yashawatqan qérindash milletlerni u döletlerning ichkiy ishlirigha arilishish üchün wasite qilip ishlitish oyimiz yoq. Biz ularning shu döletler bilen bolghan munasiwetni tereqqiy qildurushimizda köwrük bolushini arzu qilimiz. Qérindashlirimiz turuwatqan döletliride tinchliq, parawanliq ichide kishilik heq we hoquqlirigha ige halette yashishini ümid qilimiz.”

“Anadolu” xewer agéntliqining bu heqtiki xewirige asaslan'ghanda, 24-awghust küni xitay terepning telipi boyiche ötküzülgen bu tor yighinida ikki dölet otturisidiki hemkarlishish we tijariy munasiwetler toghrisida muzakire élip bérilghan.

2017-Yili Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisi otturigha chiqqandin tartip, türkiye parlaméntidiki öktichi partiyeler köp qétim bu mesilini otturigha qoyghan, hetta bu heqte qanun layihesi sun'ghan bolsimu, emma türkiye parlaméntining re'isi mustafa shentop ependi sükütte turup kelgen idi. Bügünki künde mustafa shentopning xitay bilen ötküzülgen tor yighinida bu mesilini otturigha qoyushidiki seweb zadi néme? türkiyediki Uyghurlar buninggha qandaq qaraydu?

Türkiyening kütahya shehiridiki dumlupinar uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler kespining oqutquchisi doktor barish adibelli ependi bu heqte toxtilip mundaq dédi: “Türkiye parlamént re'isi mustafa shentopning Uyghurlar toghrisida dégen sözide yéngiliq yoq, bu sözlerni burunqi hökümetlermu dégen. U sözide lagér mesilisini tilgha almaptu. Menche, bundaq diplomatiyelik sözlerning paydisi yoq. Türkiyediki hökümetler uzun yillardin buyan bu xil sözlerni qiliwatidu, namayishlar boliwatidu. Lékin sherqiy türkistan mesilisini hel qilish yolliri toghrisida heqiqiy bash qaturiwatqanlar yoq. Méningche, türkiye hökümiti bu mesilini hel qilish yolliri toghrisida bash qaturushi kérek. Chünki xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan zulumi azayghini yoq. Shunga türkiye hökümiti chirayliq diplomatik söz oyunlirining ornigha buni hel qilishning yollirini izdishi, bu heqte pikir yürgüzüshi kérek, dep oylaymen.”

Istanbuldiki ibni xaldun uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler kespining doktoranti mewlan tengriqut ependi, türkiye parlamént re'isi mustafa shentop ependining bundaq déyishide türkiyege bolghan tashqiy we ichkiy bésimning, shundaqla kéler yili türkiyede élip bérilidighan saylamning türtke bolghanliqini otturigha qoydi.

Mewlan tengriqut ependi, türkiyening burunmu bundaq bayanatlarni köp qétim bergenlikini, bu xil sözlerning xitaygha tesir körsetmeydighanliqini ilgiri sürdi.

Türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwiy teshkilatliri türkiye parlaméntining re'isige köp qétim jaza lagérliri toghrisida doklat sun'ghan idi. Xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining re'isi hidayettullah oghuzxan ependi mustafa shentopning bu sözliri Uyghurlarni söyündürgen bolsimu, emma buning yéterlik emeslikini, xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqini toxtitish üchün konkirét xizmetlerni qilishini ümid qilidighanliqini bildürdi.

Türkiye parlaménti re'isi mustafa shentop 24-awghustta xitay memliketlik xelq qurultiyi da'imiy komitétining bashliqi li jenshu bilen ötküzgen tor yighini toghrisida xitayning enqerede turushluq elchixanisining tor bétide xewer bérilgen. Emma bu xewerde mustafa shentopning bu qétimliq tor yighinida Uyghur mesilisini tilgha alghanliqi toghriliq héchqandaq uchur bérilmigen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.