Уйғурлар тоғрисидики қарар лайиһәси түркийә парламентида рәт қилинди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-03-12
Share
Уйғурлар тоғрисидики қарар лайиһәси түркийә парламентида рәт қилинди Түркийәдики "ийи" партийәсиниң парламенттики гуруппа вәкили, парламент әзаси лүтфү түркқан әпәнди йиғинда сөзлимәктә. 2021-Йили 10-март, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Түркийәдики "ийи" партийәсиниң парламенттики гуруппа вәкили, парламент әзаси лүтфү түркқан әпәнди 10-март күни түркийә парламентиға уйғурларниң һазирқи еғир вәзийити тоғрисида түркийә парламентида тәкшүрүш елип берип буниң нәтиҗисини дуня җамаәтчиликигә җакарлаш тоғрисида тәклип сунғаниди. 10-Март күни мәзкур тәклип тоғрисида түркийә парламенти омумий йиғинда музакирә елип берилған болуп, ийи партийә, җумһурийәт хәлқ партийәси вә хәлқниң демократийәси партийәсидин келип чиққан парламент әзалири бу тәклип лайиһисини қоллап қол көтүргән болсиму, һакимийәт бешидики адаләт вә тәрәққият партийәсиниң парламент әзалириниң қарши чиқиши, милләтчи һәрикәт партийәсиниң позитсийә билдүрмәй турувелиши нәтиҗисидә рәт қилинған.

Мәзкур музакирә йиғини түркийә дөләт телевизийәси т р т 3 қанал тәрипидин нәқ мәйдандин тарқитилди. Музакириниң күн тәртипи бойичә мәзкур лайиһини сунған лүтфү түркқан әпәнди түркийә парламентиға мәзкур тәклип лайиһәсни сунуштики мәқсити тоғрисида мәлумат берип мундақ деди: "биз исминиң бешида ‘түрк’ аталғуси йезилған түркийә парламенти хитайниң қериндашлиримизға қарита елип бериватқан зулум сияситини һәргиз қобул қилалмаймиз. Биз ийи партийәси өткән һәптә парламент рәиси мустафа шәнтоп әпәндигә хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситини түркийә парламентида ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп бекитиш керәкликини тәләп қилип, қарар лайиһиси сундуқ. Бир һәптә өткән болсиму техи җаваб кәлмиди. Өзини милләтчи дәп ативалғанларни уйғурларға игә чиқишқа чақиримиз. Мисир, сүрийә вә пәләстинлик әрәбләргә игә чиқиватқан һөкүмәтни уйғурларға игә чиқишқа чақиримиз".

Парламент әзаси лүтфү түркқан әпәнди түркийә парламентидики барлиқ партийәләрни өз мәнпәәтини ойлимастин ийи партийә сунған бу лайиһини мақуллуқтин өткүзүшкә чақирип мундақ деди: "биз шәрқий түркистанлиқларға түркийә парламентиниң ишикини ачқан ийи партийә болуш сүпитимиз билән барлиқ сиясий партийәләрни өз мәнпәәтини ойлимастин хитай зулумиға қарши туруш үчүн сунған бу қарар лайиһимизни қоллашқа чақиримиз. Түрк миллити тарихтин кәлгән әхлақ пәзилити бойичә залимниң зулуми алдида сүкүттә турса болмайду. Түркийә парламентиға яришидиған түстә хитайниң уйғурларға елип бериватқан зулумиға қарши ортақ бир қарарни мақуллуқтин өткүзүшимизни илтимас қилимән".

Түркийә парламентида бу тәклип лайиһиси музакирә қилинғанда һәрқайси сиясий партийәләрниң парламент әзалири сөз қилип, позитсийә билдүрди. Парламентта "хәлқниң демократийәси партийәси" ниң парламент әзаси алий кәнаноғлу әпәнди сөзлиди. У, хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситиниң давамлишиватқанлиқини, "ийи" партийә парламент әзасиниң тәклип лайиһисини қоллап-қуввәтләйдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: "һөрмәтлик парламент рәиси, қиммәтлик парламент әзалири һәммиңларға еһтирамимни билдүримән. Бүгүн уйғурларниң ана тили чәкләнгән, диний етиқади мәни қилинған. Шинҗаң уйғур аптоном районида пиланлиқ туғут нами астида уйғурларниң нопусиму азайтиветилгән. Кишилик һоқуқ дәпсәндичилики интайин еғир болуп уйғурлар халиғанчә тутқун қилиш, тән җазаси, искәнҗә вә системилиқ таҗавузға учраватиду. Буларниң һәммиси уйғурларниң нопусиниң азийишиға сәвәб болуватиду. Бизниң бу мәсилигә болған көз қаришимиз, әлвәттә уйғурларниң мусулман түрк болуши муһим, лекин биз қәйәрдә езилгән хәлқ болса униңға игә чиқишимиз керәк. Шуңа биз бу тәклип лайиһисини қоллаймиз. Чүнки уйғурлар бүгүн еғир бесим астида".

Арқидин түркийә парламентидики әң чоң өктичи партийәләрдин бири һесаблинидиған җумһурийәт хәлқ партийәсигә вакалитән парламент әзаси бурҗу көксал ханим сөз қилип, позитсийә билдүрди. У, мундақ деди: "бүгүн мусулманмән, түркмән әң муһими мән адәм дегән һәрқандақ киши уйғурлар дучар болуватқанларға қарап турса болмайду. Һөкүмәт кишилик һоқуқ ислаһат пиланини оттуриға қойди, әгәр буниңда сәмимий болсаңлар бу лайиһини қоллаңлар түркийә парламентида шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини тәкшүридиған бир комитет қурайли, уйғурлар дучар болуватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини тәкшүрүп чиқайли, уйғур мәсилиси һәл қилиш үчүн түркийә парламенти бир төһпә қошсун, чүнки шәрқий түркистандики ханим-қизлар, балилар вә дадиларниң орниға өзимизни қоюп бақайли. Уйғурларниң һазирқи вәзийити бәкла вәһимилик".

Әң ахирида түркийәни идарә қиливатқан түркийә парламентида әң көп парламент әзаси бар адаләт вә тәрәққият партийәсигә вакалитән парламент әзаси атай услу әпәнди сөз елип, һөкүмәтниң уйғурларни қоллаватқанлиқини ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлуниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатида икки қетим хитайни әйиблигәнликини оттуриға қоюп мунуларни деди: "хәлқара тәшкилатларниң доклатида орун берилгән шинҗаң уйғур аптоном районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликидин әндишә қиливатимиз. Биз билән тарихий вә мәдәний җәһәттин қоюқ мунасивити бар уйғурларниң һәқ вә һоқуқни, диний етиқадини вә мәдәний һәқлири капаләткә игә қилиш үчүн хитай һөкүмити билән көрүшүватимиз. Биз уйғур мәсилисини, бирләшкән дөләтләр тәшкилати, ислам һәмкарлиқ тәшкилатиға охшаш хәлқаралиқ қурулушларда оттуриға қоюшқа давам қилимиз. Биз уйғур мәсилисини хитай һөкүмити билән көрүшүватимиз. Биз бу мәсилини хитай һөкүмити билән көрүшүш сөзлишиш арқилиқ һәл қилишқа тиришиватимиз. Йеқинда уйғур райониға тәкшүрүш һәйити әвәтишни ойлишиватимиз."

Атай услу әпәнди түркийә һөкүмитиниң түркийәдики уйғурларниң түрк пуқралиқиға өтүши, узун муддәтлик иқамәт берилишигә охшаш ишлириға ярдәм қиливатқанлиқини, президент рәҗәп таййип әрдоған, парламент рәиси мустафа шәнтоп вә ички ишлар министири сулайман сойлу қатарлиқ рәһбәрләрниң уйғур мәсилисигә көңүл бөлүватқанлиқини илгири сүрди.

10-Март күни түркийә парламентида өткүзүлгән музакирә ахирида "уйғурларниң һазирқи еғир вәзийити тоғрисида тәкшүрүш елип бериш тоғрисидики тәклип лайиһәсигә парламент әзалири қол көтүрүш арқилиқ аваз билдүрди. Ахирида йиғин риясәтчиси мәзкур лайиһиниң рәт қилинғанлиқини җакарлиди.

2018-Йили "ийи" партийәсиниң парламент әзаси лүтфү турқан әпәнди билән, хәлқниң демократийәси партийәси рәиси өмәр фаруқ гәргәрлиоғлу әпәндиму уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини тәкшүрүш тоғрисида тәклип лайиһиси сунған болсиму рәт қилинғаниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт