Türkiyediki Uyghurlar öz-ara hemkarliship wirus krizisigha taqabil turmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2020-04-10
Share
turkiye-uyghur-virus-dizenficsiye.jpg Balilar oynaydighan da'irilerni dézinféksiye qiliwatqan körünüsh. 2020-Yili aprél, türkiye.
RFA/Azigh

Muhajirettiki Uyghurlar eng köp olturaqlashqan döletlerning biri bolghan türkiye nöwette korona wirusining ehwali éghir bolghan on döletning biri hésablinidiken.

Türkiye sehiye ministirliqining eng yéngi sanliq melumatigha qarighanda, nöwette korona wirusi bilen yuqumlan'ghuchilarning sani 42 mingdin ashqan bolup, hazirghiche 908 kishi hayatidin ayrilghan, 2142 kishi saqayghan.

Ijtima'iy taratqu wasitiliride türkiyede Uyghurlarningmu korona wirusi bilen yuqumlan'ghanliqigha a'it awazliq uchurlar we qisqa yazmilar tarqilishqa bashlighan bolup, türkiyediki Uyghur jama'iti korona wirusining Uyghurlar arisida keng tarqilip kétishidin qattiq endishelenmekte iken.

Biz yuqumlan'ghan Uyghurlarning ehwalini igilesh üchün "Korona wirusi yardem merkizi" ning bash mes'uli turghunjan alawudun, türkiyediki xadimliridin hebibullah kösenni, abduréshit abdulhemit qatarliq kishiler bilen alaqileshtuq, lékin ular yuqumlan'ghuchi Uyghurlar toghriliq tepsiliy melumatining yoqluqini éytti. Biz yene türkiyediki korona wirusi yardem merkizining xadimliridin merwe xanimni we "Yéngi ewlad herikiti" din abduréshit imin ependimni ziyaret qilduq.

Wirus yardem merkizi xadimliridin merwe xanim ziyaritimiz jeryanida yardem pa'aliyetliri we ijtima'iy alaqe wasitiliride tarqiliwatqan söz-chöchekler heqqide toxtaldi. Merwe xanim türkiyede Uyghurlardin yuqumlan'ghanlar bolsimu, téshida yürüp wirusni bashqilargha yuqturuwatqan ehwalning yoqluqini, diyagnoz qoyulghanlar yaki diyagnoz qoyulghanlarning a'ile ezalirining angliq halda özini karantin'gha éliwatqanliqini, kochida yürüp bir-birige yuqturuwatqan ehwalning mewjut emeslikini éytti.

Ziyaritimizni qobul qilghan "Yéngi ewlad herikiti" din abduréshit emin ependimning éytishiche, hazirghiche Uyghurlardin üch kishi korona wirusi diyagnozi qoyulghan bolup, bir kichik bala bilen bir er kishi dawalinip saqayghan, yene bir ayal doxturxanining tewsiyesi bilen öyide özini karantin'gha alghan.

Türkiyede korona wirusining tarqilishi bilen birlikte türkiyediki Uyghurlar özlükidin teshkillinip öz-ara yardem bérish we qiyinchiliqqa uchrighan a'ililerning mesililirini hel qilish üchün türlük pa'aliyetlerni élip bériwatqan bolup, bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan abdullah eziz ependim wirus krizisi jeryanida "Wapagha wapa" namida élip barghan yardem pa'aliyetlirini tepsiliy chüshendürüp ötti.

Hazirghiche türkiyede 139 rayon karantin'gha élin'ghan, sheherler otturisidiki qatnash pütünley toxtighan bolup, atatürk ayrodromi we sanjaktepede jiddiy waba doxturxanisi sélinmaqta iken. Türkiye hökümiti téximu qattiq yéngi tedbirlerni otturigha qoyuwatqan bolup, istanbulda taksigha 2 kishidin köp kishining chiqishini chekligen, dukanlar 09:00 bilen 20. 00 Sa'etliri arisida échilidiken. Métro kech sa'et 9 din kéyin toxtitilidiken. 65 Yashtin yuqiri 20 yashtin töwenlerning kochigha chiqishi cheklen'gen, maska taqash mejburiy halgha kelgen.

Közetküchlerning qarishiche, korona wirusi we korona wirusi jeryanidiki tedbirler xelqning turmushigha zor tesir yetküzidiken. Bu jeryanda türkiyede xitay hökümitining étnik ayrimichiliq siyasetliri tüpeyli ata-anisi bilen alaqisi üzülgen Uyghur oqughuchilar, tul ayal, yétim-yésirlar, wirus krizisi seweblik kirim menbesidin ayrilghan a'ililer qiyin ehwalda iken.

Wirus krizisi jeryanida muhajirettiki Uyghurlarning qiyinchiliqini yéngishige yardem bérish we waba jeryanidiki asasi éhtiyajlirini hel qilish üchün 3-ayning 26 küni dunya Uyghur qurultiyining teshebbusi bilen ma'arip jem'iyiti, teshkilatlar birliki, ölimalar birliki, ilim-meripet wexpi qatarliq teshkilatlarning bash qoshushi we gherb döletliridiki teshkilat rehberlirining yardimi bilen "Wirus yardem merkizi" qurulghan. Yardem merkizining bash mes'uli turghunjan alawudun ziyaritimizni qobul qilip, wirus yardem merkizining meqsiti heqqide mundaq deydu: "Teshkilatning asasiy meqsiti wirus krizisi jeryanida qiyinchiliqqa uchurghan kishilerge yardem bérish. Wirus bilen biwasite yuqumlinip, dawalashqa mohtaj bolghan kishilerdin bashqa wirus krizisi seweblik qiyinchiliqqa uchrighan kishilergimu yardem bérimiz."

Közetküchlerning qarishiche, wirus bilen bolghan küreshte sehiye sahesi biwasite chong bésimgha uchrawatqan bolup, ishchi-xizmetchilerning saghlamliqi, dawalash xizmitidiki iqtisadiy bésim, doxturxana yétishmeslik, dawalashqa ishlinidighan dora we tébbiy mehsulatlarning kemchilliki qatarliq ehwallar pütün dunya uchrawatqan sehiye mesilisi hésablinidiken.

Doktor nametjan mehmet ependim ziyaritimiz dawamida türkiyening korona wirus tedbirlirining ünümlük boluwatqan yaki bolmaywatqanliqi heqqidiki so'alimizgha jawab bérip, türkiyening omumiy nopusigha nisbeten yuqumlan'ghuchilarning nisbitining anche köp emeslikini, omumiy san'gha nisbeten dawalash ünümining yuqiriliqini, ölüm nisbitining töwenlikini, yéngi élip bérilghan tedbirlerning bir-ikki heptidin kéyin ünümini körsitidighanliqini éytti.

Türkiyede sehiye saheside ishlewatqan Uyghurlarmu korona wirusi krizisigha qarshi aldini élish xizmitide aktip rol oynawatqan bolup, ziyaritimizni qobul qilghan doxtur pexirdin ependim korona wirusi wabasigha qarshi sehiye xizmitidiki qiyinchiliqlar we omumiy weziyet heqqide melumat berdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet