Türkiyediki Uyghurlar korona wirusi tedbirliri astida ramzan éyini qandaq ötküzmekte?

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-04-27
Share
istanbul-meschit-jume.jpg Hasiliq bowayning ramizanning birinchi küni yalghuz kétiwatqan körünüshi. 2020-Yili 24-aprél, istanbul.
AP

24-Aprél küni islam dunyasining muqeddes ayliridin biri bolghan ramizan éyi bashlandi. Roza tutush islamning besh shertidin biri bolup, musulmanlar 30 kün rozini ada qilghandin kéyin, uruq-tughqan, el-aghine, el-yurt, dost-yarenler jem bolup, chong-kichik hemme kishi xushal-xuram roza héytini ötküzidu. Lékin, bu yilqi ramzan éyi korona wirusi pütün dunyada yamrap kétip 200 mingdin artuq kishining jénigha zamin bolghan, 3 milyon etrapida kishini yuqumlandurghan bir peytke toghra keldi shuningdek bu ramzan türkiyede yashawatqan Uyghurlar üchün, köprek maddiy we meniwi jehettin qiyinchiliq élip kelgen ay bolup bashlandi. Türkiye diniy ishlar idarisi höjjet chüshürüp, musulmanlarni bir jaygha jem bolup opche iptar qilmasliqqa, opche tarawi namizi oqumasliqqa chaqirdi. Undaqta ramzan éyining xasiyiti néme? korona wirusidin qoghdinish üchün qattiq tedbirler éliniwatqan mezgilde Uyghurlar qandaq ötküzüshi kérek? némilerge diqqet qilish kérek? bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan sherqiy türkistan ölimalar birliki ezasi hebibulla küseni ependi, ramzanning islamning 5 shertining biri ikenlikini islamda musulmanlargha perz qilin'ghanliqini otturigha qoydi.

Roza tutushning asasiy meqsitining kishilerni teqwa musulman bolushqa chaqirish ikenlikini, teqwa musulman bolush dégenlik yalghan gep qilmasliq, bashqilarning heq we hoquqini depsende qilmasliq medeniy adem bolush dégenlik ikenlikini tekitlidi.

Hazir korona wirusi 184 döletke yamrap ketken bolup, pütün dunyada wehime peyda qilmaqta. Hebibulla küseni ependi qur'ani kerimdimu eger birer apet yüz berse musulmanlarning birlikte ibadet qilmisimu, birlikte iptarlashmisimu bolidighanliqining körsitilgenlikini, shunga Uyghurlarning opche iptar ziyapiti bermesliki we opche pa'aliyet qilmasliqi kéreklikini bayan qildi.

Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda istanbulda xéli köp sanda Uyghur korona wirusi bilen yuqumlan'ghan bolup, beziliri doxturxanida dawalinip yaxshilan'ghan bolsimu yene beziliri öz öyliride karantin astida dawaliniwatqan iken. Undaqta bu xil bimarlar we salametliki yaxshi bolmighanlar roza tutmisimu bolamdu? hebibulla küseni ependi bu heqte islamdiki prinsiplar toghrisida toxtaldi.

Türkiye prézidénti rejep tayyip erdoghan bügün, yeni 27-mart küni muxbirlargha bayanat bérip, ramzan éyining axirighiche memliket boyiche her hepte axiri 3 kün kochigha chiqishning cheklinidighanliqini jakarlidi. Bundaq bir peytte türkiyediki Uyghurlarning ramzan éyi qandaq ötüwatidu? biz bu heqte melumat igilesh üchün Uyghurlar bilen söhbet élip barduq.

Türkiyening enqere shehiride yashawatqan yaqup qaraxan ependi ziyaritimizni qobul qilip, burun enqerediki Uyghurlar birlikte iptar tamiqi yep, birlikte namaz oqup ötküzgenlikini, emdi bunimu qilalmaydighanliqini éytti.

Yene enqerede 4 balisini béqip aran turmushini qamdawatqan köchmen Uyghur turaxun ependi korona wirusi peyda bolghandin kéyin xizmitidin ayrilip qalghanliqini, qiyin bir shara'itta ramzan éyini ötküzüwatqanliqini bayan qildi.

Kéyinki yillarda türkiyediki Uyghurlarning sanining köpiyishige egiship Uyghurlar ichidiki qiyinchiliqlarmu köpeymekte, bolupmu türkiyede korona wirusigha qarshi éliniwatqan tedbirlerning waqtining uzirishigha egiship Uyghurlarning weziyitimu éghirlashmaqta. Istanbulda pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan teshkilatlar birliki re'isi hidayetulla oghuzxan ependi burunqi ramzan aylirida birlikte iptar tamiqi yéyish, öz'ara iptarlishish, öz'ara yardemlishish arqiliq weten'ge bolghan séghinishni azaytishqa tirishqan bolsimu, lékin bu yil bu xil pa'aliyetler cheklen'gen bolghachqa ramzan éyining qiyin ötidighanliqini bayan qildi.

Türkiyede 11-marttin bügün'giche 2900 kishi korona wirusidin ölgen bolup, ikki kündin buyan ölgenlerning sani aziyishqa bashlandi. Doxturlar rozi héyttin kéyin türkiyediki hayatning normallishidighanliqini ilgiri sürmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet