Sabir boghdaning téléwiziyege chiqip xitayni maxtishi Uyghurlarning ghezipini qozghidi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-07-14
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyediki atalmish "Uyghur ish ademliri jem'iyiti" ning re'isi sabir boghda téléwiziye söhbitide. 2020-Yili 12-iyul.
Türkiyediki atalmish "Uyghur ish ademliri jem'iyiti" ning re'isi sabir boghda téléwiziye söhbitide. 2020-Yili 12-iyul.
RFA/Erkin Tarim

3 Milyon Uyghur, qazaq we bashqa türkiy xelqler jaza lagérigha qamalghan, chet'eldiki Uyghurlarning uruq-tughqanliri bilen bolghan uchur-alaqisi üzülüp qalghan, Uyghurlar yoq bolup kétish girdabigha qarap kétiwatqan bügünki künde türkiyediki atalmish "Uyghur ish ademliri jem'iyiti" ning re'isi sabir boghdaning 12-iyul küni ulusal qanal téléwizyeside xitayni maxtap, Uyghurlarning bextlik ikenlikini tekitlishige d u q bashliq chet'eldiki ammiwi teshkilatliri we chet'eldiki Uyghurlar lenet oqudi.

Burundin tartip türkiyede kommunistik idiyeni teshwiq qilip kéliwatqan "Ulusal qanal" téléwiziyesining "Yéngi ufuqlar" programmisigha qatniship söz qilghan sabir boghdaning xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan siyasitini maxtishi d u q qatarliq chet'eldiki Uyghur ammiwi teshkilatlirining we Uyghurlarning ghezibini qozghidi. Shule perinchek xanim riyasetchilik qilghan mezkur téléwiziye programmisida sabir boghdadin "Türkiye bilen xitay otturisidiki munasiwette néme tosalghular bar? xitay hökümitige démekchi bolghan teklipliringiz barmu?" dep sorghinida, sabir boghda mundaq jawab berdi: "Korona wirusidin tüpeyli türkiyediki Uyghurlar a'ililiri bilen körüshelmeywatidu, yurtigha qaytalmaywatidu, tijaret toxtap qaldi. Shunga baldurraq yolning échilishini ümid qilimen."

Halbuki türkiyediki Uyghurlarning Uyghur élidiki yéqinliri bilen bolghan alaqisi 2017-yilining bashliridin tartip üzülüp qalghanidi. Türkiyede oqup ketken, türkiyede uruq-tughqanliri bar, türkiyege kélip-ketken Uyghurlarning hemmisi dégüdek lagérlargha tashlan'ghanliqi otturigha qoyulup kelmekte. Sabir boghda téléwiziye programmisida xitayning Uyghur élini tereqqiy qildurush üchün alahide siyaset élip bériwatqanliqini, Uyghurlarning bext-sa'adet ichide yashawatqanliqini ilgiri sürdi.

Bu téléwiziye programmisini körgen Uyghurlar ijtima'iy taratqular arqiliq sabir boghdagha qattiq naraziliq bildürüshti. Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan d u q mu'awin re'isi perhat muhammet ependi bir pütün Uyghur millitining mustebit xitay hakimiyitining irqiy qirghinchiliqi sewebidin yoq bolup kétish xewpige duch kéliwatqan bundaq bir peytte "Özini Uyghur dep atiwalghan bundaq bir kishining xitayning dumbiqigha ussul oynishini d u q namidin qattiq eyiblaydighanliqi" ni bayan qildi.

Qimmetlik radyo anglighuchilar sabir boghda téléwiziye programmisida sözligen waqitta, yeni 12-iyul küni kech sa'et 8de, t w net qanilida "Sherqiy türkistanda jaza lagérliri" témisida téléwiziye programmisi tarqitildi. Mezkur programmida insaniy yardem weqpi bashqurush hey'i'iti ezasi murat yilmaz ependi, sherqiy türkistan teshkilatlar birliki re'isi hidayetulla oghuzxan ependi, nozugum jem'iyiti re'isi munewwer özuyghur xanim qatarliq kishiler xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliq siyasitini anglatti. Undaqta bu, "Ulusal qanal téléwizyesi" bu programmisigha qarshi orunlashturuldimu? hidayetulla oghuzxan ependi buning qesten orunlashturulghan téléwiziye programmisi ikenlikini, sabir boghdaning Uyghur we türk ammisining nepritige uchrighanliqini bayan qildi.

Uyghurlarning köplep türkiyege kélip oqushi 1985-yili bashlan'ghan. Sherqiy türkistan weqpining sabiq re'isi hamutxan göktürk ependi sabir boghdaning 1993-yili sherqiy türkistan weqpining oqush mukapat puli bilen oqughanliqini, "Uyghur ish ademliri jem'iyiti" ni qurup, Uyghurlar bilen munasiwetlik ish qilmay bashqa ishlarni qilip yürgenlikini bayan qildi.

Hamutxan göktürk ependi sabir boghdaning téléwiziyide Uyghurlar duchar boluwatqan éghir künlerni peqet tilgha almay, xitayni maxtapla sözligenlikidin qattiq nepretlen'genlikini, téléwiziye istansisighimu téléfon qilip naraziliq bildürgenlikini bayan qildi.

D u q mu'awin re'isi perhat muhammet ependi 1990-yillarning bashlirida sabir boghda qérindashliri bilen türkiyege oqushqa kelgende iqtisadiy ehwalining yaxshi emeslikini, Uyghurlarning yardem puli bilen oqughanliqini. Bundaq kishilerge barliq Uyghurlarning naraziliq bildürüshi kéreklikini bayan qildi.

"Ulusal qanal téléwiziyesi", 1974-yili béyjinggga bérip, xitay kommunist partiyesi bilen dostluq kélishimi tüzgen sabiq ishchilar partiyesining, yeni hazirqi "Weten partiyesining" re'isi doghu perinchekning téléwizyesi bolup, xitayning türkiyediki zuwani dep tonulidu.

Toluq bet