Türkiyediki öktichi partiyeler hökümetni “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” heqqide qarar maqullashqa chaqirdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022-01-21
Share
Türkiyediki öktichi partiyeler hökümetni “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” heqqide qarar maqullashqa chaqirdi Türkiye “Kélechek” partiyesi re'isi, sabiq bash ministir exmet dawut'oghlu ependi yighinda sözde. 2022-Yili yanwar, enqere.
RFA/Erkin Tarim

1-Ayning 20-küni fransiye parlaménti xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan bésim siyasitini “Irqiy qirghinchiliq” dep jakarlishi netijisde, “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni étirap qilghan dölet parlaméntlirining sani 8 ge yetti. Yeni 2021-yilining bashliridin buyan amérika, en'gliye, kanada, gollandiye, bélgiye, chixiye, litwa, fransiye qatarliq 8 dölet parlaménti xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan bésim siyasitini “Irqiy qirghinchiliq” dep jakarlidi.

Fransiye parlaméntida mutleq köp awaz bilen qobul qilin'ghan bu qarar muhajirettiki Uyghurlarni söyündürüpla qalmastin, Uyghurlarning qan-qérindishi bolghan türklernimu qattiq söyündürdi. Türkiyediki her qaysi öktichi partiyeler, ammiwiy teshkilat mes'ulliri we türk xelqi türkiye hökümiti we türkiye parlaméntini Uyghurlar toghrisida qarar maqullashqa chaqirmaqta.

Türkiye “Kélechek” partiyesi re'isi, sabiq bash ministir exmet dawut'oghlu bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, türkiyening xéli burunla Uyghurlar toghrisida qarar maqullushi kérek ikenlikini tekitlidi. U mundaq dédi: “Amérika, en'giliye, bélgiye, emdilikte fransiye qatarliq döletlerning parlaméntliri xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan zulum siyasitini ‛irqiy qirghinchiliq‚ dep békitti. Köp sanda kishilik hoquq teshkilati we démokratik eller xitayni bu heqte agahlandurdi. Biz bir qanche yil burunla türkiye parlaméntidiki barliq siyasiy partiyelerning bu heqte ortaq bir qarar maqullishini telep qilghan iduq. Lékin türkiyeni idare qiliwatqan adalet we tereqqiyat partiyesi téxiche sükütte turiwatidu. Men türkiye parlaméntini derhal heriketke ötüshke chaqirimen. Uyghurlar bilen héchqandaq tughqandarchiliqi yoq döletler bu heqte qarar chiqiriwatqan bügünki künde, türkiye Uyghurlar toghrisida derhal bir qarar maqullishi kérek.”

Exmet dawut'oghlu ependi Uyghurlar mesiliside téxiche tüzükrek bir pozitsiye bildürmigen türkiye hökümitini eyibleydighanliqini tekitlep, mundaq dédi: “Özini ‛islam dunyaning lidiri‚ dep jakarlighan rejep tayip erdoghan qéni? ‛ézilgen xelqlerning igisi biz‚ dégen erdoghan hökümiti qeyerde qaldi? némishqa ular her qaysiy döletlerning Uyghurlar üchün maqulluqtin ötküzüwatqan qararlarni körmedu? türkiye hökümitining azghina iqtisadiy menpe'etini dep ‛Uyghur irqiy qirghinchiliqi‚ ni körmeslikke sélishini, qet'iy qobul qilghili bolmaydu. Shunga men türkiye hökümitini Uyghur mesiliside heriketke ötüshke qayta-qayta chaqirimen.”

Biz bu heqte köz qarishini igilesh üchün parlamént ezasi, “Zafer” partiyesining bash katipi ismayil qonjuq ependi bilenmu söhbet élip barduq. U, türkiye hökümitining bundaq bir qararni maqulluqtin ötküzüshke yol qoymaydighanliqini ilgiri sürüp, mundaq dédi: “Bu pütünley türkiyeni idare qiliwatqan adalet we tereqqiyat partiyesi bilen milletchi heriket partiyesige munasiwetlik ish. Bundaq bir qararni maqulluqtin ötküzüsh nahayiti qéyindek turidu, buningdiki seweb hökümetning hazirghiche Uyghur mesilisige tutqan pozitsiyesidur. Türkiye hökümiti hazirghiche xitayning sherqiy türkistanliqlargha qarita élip bériwatqan siyasitini qattiq eyibleydighan éniq pozitsiyesimu bildürüp baqmidi. Hazirghiche bunimu qilmighan hökümet, ‛Uyghur qirghinchiliqi‚ toghrisida qandaqmu qarar maqullisun?”

Ismayil qonjuq ependi eslide türkiyening fransiyedin burun “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” heqqide qarar maqullishini arzu qilidighanliqini bayan qilip, mundaq dédi: “Eslide türkiye, fransiye we amérikadinmu burun qan-qérindashliri bolghan Uyghurlarning heq we hoquqini qoghdiyalighan bolsa, néme dégen yaxshi bolatti! men bundaq qilishini chin könglümdin arzu qilattim. Emma hökümetning 20 yildin buyan élip bériwatqan sherqiy türkistan siyasitige qarap, bundin kéyin Uyghurlar toghrisida bir nerse qilmaydu, dep oylaymen. Xudayim buyrisa, bu qétimqi saylamda biz utup chiqip hökümet qursaq, ‛Uyghur irqiy qirghinchiliqi‚ toghrisidiki qararni biz maqulluqtin ötküzimiz.”

20-Yanwar küni fransiye parlaménti awazgha qoyghan “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” qarar layihesige awaz bérishke qatnashqan 175 parlamént ezasidin 170 kishi awaz bérishke qatnashqan bolup, 5 kishi awaz bérishtin waz kechken. Netijide birge qarshi 169 parlamént ezasi “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni qobul qilip awaz bergen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet