Өктичи партийәләр: “шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилишниң йоллирини издәймиз”

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022-05-06
Share
Өктичи партийәләр: “шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилишниң йоллирини издәймиз” Түркийә “келәчәк” партийәсиниң муавин рәиси, сабиқ парламент әзаси сәлчуқ өздағ әпәнди.
RFA/Erkin Tarim

Хитай һакимийити б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң комиссари мишел бачелет башчилиқидики бир һәйәтниң бу йил 5-айниң ахирида уйғур диярини зиярәт қилишиға рухсәт қилиши түркийәдики өктичи партийәләрниму һәрикәткә өткүзди. Түркийәдики бәзи сиясий партийәләрму хитайни түркийәдики һәр қайси сиясий партийә вәкиллиридин тәркиб тапқан һәйәтниң уйғур елидә тәкшүрүш елип беришиға рухсәт қилишини тәләп қилди. Түркийә һөкүмитини қоллаватқан өктичи партийәләрдин болған бүйүк бирлик партийәси рәиси мустафа дәстичи әпәнди, һөкүмәткә қарши өктичи партийәләрдин “ийи” партийәсиниң түркий милләтләргә мәсул муавин рәиси, парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди вә “келәчәк” партийәсиниң муавин рәиси, сабиқ парламент әзаси сәлчуқ өздағ әпәндиләр бу һәқтики соалимизға җаваб берип, өктичи партийәләр оттурсиидики һәмкарлиқни күчәйтип, хитайдин шәрқий түркистанға берип тәкшүрүш елип беришни тәләп қилидиғанлиқини, шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилишниң йоллирини издәйдиғанлиқини тәкитләшти.

Түркийә өктичи партийәләрдин “ийи” партийәсиниң түркий милләтләргә мәсул муавин рәиси, парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди.
Түркийә өктичи партийәләрдин “ийи” партийәсиниң түркий милләтләргә мәсул муавин рәиси, парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди.
RFA/Erkin Tarim

1993-Йили қурулған күндин тартип уйғур дәвасини изчил қоллап келиватқан бүйүк бирлик партийәсиниң рәиси, парламент әзаси мустафа дәстичи әпәнди телефон зияритимизни қобул қилип, партийәсиниң бундин кейин шәрқий түркистан дәвасини техиму көп қоллайдиғанлиқини, түркийәдики башқа сиясий партийәләр билән бу тоғрилиқ һәмкарлиқини күчәйтип һәл қилиш йоллирини издәйдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: “шәрқий түркистан биз үчүн интайин муһим вәтәндур. Әпсуски техигичә хитайниң ишғали астида. Хитайниң бесим сиясити бүгүнки күндә ирқий қирғинчилиққа айланди. Биз һәр даим таҗавузчи хитайниң шәрқий түркистандин дәрһал чиқип кетиши керәк икәнликини тәкитләп келиватимиз һәмдә түркийәдики шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлирини қоллап келиватимиз. Бундин кейин техиму көп сиясий партийә вә аммиви тәшкилатлар билән бу һәқтә һәмкарлиқни күчәйтип һәл қилишниң йоллирини издәймиз. Чүнки бу мәсилә түркийәмизниң миллий мәсилисидур”.

Түркийә һөкүмитини қоллаватқан өктичи партийәләрдин болған бүйүк бирлик партийәси рәиси мустафа дәстичи әпәнди.
Түркийә һөкүмитини қоллаватқан өктичи партийәләрдин болған бүйүк бирлик партийәси рәиси мустафа дәстичи әпәнди.
RFA/Erkin Tarim

Фаһрәттин йоқуш әпәнди уйғур дәвасиниң партийәсиниң миллий дәваси икәнликини оттуриға қоюп мундақ деди: “уйғурлар вәтән ичидила әмәс чәтәлдиму еғир бесим астида яшимақта. Бу һәқтә биз тәпсилий кишилик һоқуқ доклати тәйярлап, китаб һалида нәшр қилдуруп тарқаттуқ. Биз бу арқилиқ шәрқий түркистан мәсилисини түркийәниң күн тәртипидә тутуп турушқа тиришиватимиз. Бу һәқтә пәқәтла ‛яхши‚ партийәсила әмәс, келәчәк партийәси, бүйүк бирлик партийәсиму шәрқий түркистан мәсилисигә изчил һалда көңүл бөлүп, шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини йоқ қилиш, шәрқий түркистандики хитай зулумиға хатимә беришкә тиришиватиду. Мән радийо арқилиқ уйғур қериндашлиримға шуни демәкчимәнки шәрқий түркистан мустәқиллиққа еришкичә биз шәрқий түркистан дәвасини қоллаймиз”.

Фаһрәттин йоқуш әпәнди уйғур елиниң бесивелинған земин икәнликини, хитайниң у йәрдә инсанийәткә қарши җинайәт садир қиливатқанлиқини, буни һәр қандақ сорунда, болупму түркийә парламентида изчил һалда оттуриға қоюп келиватқанлиқини баян қилди. У, мундақ деди: “һәммимиз шәрқий түркистанниң хитай земини әмәсликини билимиз. Бүгүн хитай шәрқий түркистанни ‛шинҗаң‚ дәп атайду. Мәзкур аталғу хитайчә болуп, ‛йеңи земин‚ дегән мәнини билдүриду. Шәрқий түркистан қәдимий түрк земинидур. Бу түрк земини һазир хитайниң таҗавузи астида турмақта. Милйонлиған уйғур, қазақ вә өзбек қериндашлиримиз шәрқий түркистанда хитай зулуминиң астида дад-пәряд қилмақта. Мәлум болушичә хитай шәрқий түркистандики мәсчитләрни етиветип ибадәт қилишни пәқәтла чәклигән. Қисқиси хитай түркий хәлқләргә қарита ирқий қирғинчилиқ елип бериватиду. Биз буларни һәр сорунда, түркийә парламентида оттуриға қоюшни давамлаштуримиз”.

“ийи” партийәси муавин рәиси фаһрәттин йоқуш әпәнди түркийәдики башқа партийәләр биләнму һәмкарлишип “уйғур қирғинчилиқи” ни тохтитишқа тиришидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: “түркийәдики сайламда һакимийәт бешиға кәлсәк, худайим бу дөләтни идарә қилиш партийәмизгә несип болса, хәлқарада, бирләшкән дөләтләр тәшкилатида бу мәсилини һәл қилишқа тиришимиз. Шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң әркин яшиялиши үчүн қолимиздин кәлгәнни қилимиз. Хитайниң шәрқий түркистанда садир қиливатқан җинайәтлиригә сүкүттә туруш, бу җинайәткә шерик болғанлиқ һесаблиниду. Һечқандақ бир түрк әвлади, мусулман әвлади, бу зулум кимгә қилинса қилинсун сүкүттә туралмайду. Зулум алдида сүкүттә туруш зулумға шерик болғанлиқ болиду. Хитай һазир инсанийәткә қарши җинайәт ишлимәктә, бу җинайәтни тохтитиш үчүн башқа партийәләр билән бирликтә һәл қилиш йоллирини издәймиз”.

Түркийәниң сабиқ баш министири әхмәт давутоғлу қурған келәчәк партийәсиниң муавин рәиси доктор сәлчуқ өздағ әпәндиму уйғур мәсилисидә башқа партийәләр билән болған һәмкарлиқни күчәйтип уйғур мәсилисини һәл қилишниң йоллирини издәйдиғанлиқини тәкитләп мундақ деди: “хитай һөкүмити бурундин тартип уйғурларға бесим сиясити елип барғанлиқини инкар қилип кәлмәктә. Бизниң тәлипимиз хитай шәрқий түркистанниң ишикини бизгә ачсун. Шәрқий түркистан мәсилисигә көңүл бөлидиған барлиқ сиясий партийәләрниң вәкиллиридин тәркиб тапқан һәйәт өмики у йәрдә тәкшүрүш елип барайли. Кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә мухбирларму барсун. Лекин хитай бурундин тартип һечкимни шәрқий түркистанға киргүзмәйватиду, бу һәқтә қайил қиларлиқ мәлуматму бәрмәйватиду. Биз келәчәк партийәси һазир бу мәсилини һәр сорунда давамлиқ һалда оттуриға қоюватимиз. Әмма биз башқа өктичи партийәләр билән һәмкарлишип шәрқий түркистан мәсилисини хәлқара сорунларда қандақ оттуриға қоюш, һакимийәт бешиға кәлсәк бирләшкән дөләтләр тәшкилатида қандақ һәл қилишниң йоллирини тепишқа тиришиватимиз”.

Бүйүк бирлик партийәси, ийи партийәси вә келәчәк партийәлири түркийәдә милләтпәрвәрлик идийәсини илгири сүридиған сиясий партийәләр болуп, қурулған күнидин тартип түркий милләтләрниң мәсилилиригә, болупму уйғур мәсилисигә алаһидә көңүл бөлүп кәлмәктә. Җаза лагерлири мәсилиси чиққандин кейинму түркийә парламентида вә башқа сорунларда уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини оттуриға қоюп кәлмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт