Öktichi partiyeler: “Sherqiy türkistan mesilisini hel qilishning yollirini izdeymiz”

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022-05-06
Share
Öktichi partiyeler: “Sherqiy türkistan mesilisini hel qilishning yollirini izdeymiz” Türkiye “Kélechek” partiyesining mu'awin re'isi, sabiq parlamént ezasi selchuq özdagh ependi.
RFA/Erkin Tarim

Xitay hakimiyiti b d t kishilik hoquq kéngishining komissari mishél bachélét bashchiliqidiki bir hey'etning bu yil 5-ayning axirida Uyghur diyarini ziyaret qilishigha ruxset qilishi türkiyediki öktichi partiyelernimu heriketke ötküzdi. Türkiyediki bezi siyasiy partiyelermu xitayni türkiyediki her qaysi siyasiy partiye wekilliridin terkib tapqan hey'etning Uyghur élide tekshürüsh élip bérishigha ruxset qilishini telep qildi. Türkiye hökümitini qollawatqan öktichi partiyelerdin bolghan büyük birlik partiyesi re'isi mustafa destichi ependi, hökümetke qarshi öktichi partiyelerdin “Iyi” partiyesining türkiy milletlerge mes'ul mu'awin re'isi, parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi we “Kélechek” partiyesining mu'awin re'isi, sabiq parlamént ezasi selchuq özdagh ependiler bu heqtiki so'alimizgha jawab bérip, öktichi partiyeler ottursi'idiki hemkarliqni kücheytip, xitaydin sherqiy türkistan'gha bérip tekshürüsh élip bérishni telep qilidighanliqini, sherqiy türkistan mesilisini hel qilishning yollirini izdeydighanliqini tekitleshti.

Türkiye öktichi partiyelerdin “Iyi” partiyesining türkiy milletlerge mes'ul mu'awin re'isi, parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi.
Türkiye öktichi partiyelerdin “Iyi” partiyesining türkiy milletlerge mes'ul mu'awin re'isi, parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi.
RFA/Erkin Tarim

1993-Yili qurulghan kündin tartip Uyghur dewasini izchil qollap kéliwatqan büyük birlik partiyesining re'isi, parlamént ezasi mustafa destichi ependi téléfon ziyaritimizni qobul qilip, partiyesining bundin kéyin sherqiy türkistan dewasini téximu köp qollaydighanliqini, türkiyediki bashqa siyasiy partiyeler bilen bu toghriliq hemkarliqini kücheytip hel qilish yollirini izdeydighanliqini bayan qilip mundaq dédi: “Sherqiy türkistan biz üchün intayin muhim wetendur. Epsuski téxigiche xitayning ishghali astida. Xitayning bésim siyasiti bügünki künde irqiy qirghinchiliqqa aylandi. Biz her da'im tajawuzchi xitayning sherqiy türkistandin derhal chiqip kétishi kérek ikenlikini tekitlep kéliwatimiz hemde türkiyediki sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlirini qollap kéliwatimiz. Bundin kéyin téximu köp siyasiy partiye we ammiwi teshkilatlar bilen bu heqte hemkarliqni kücheytip hel qilishning yollirini izdeymiz. Chünki bu mesile türkiyemizning milliy mesilisidur”.

Türkiye hökümitini qollawatqan öktichi partiyelerdin bolghan büyük birlik partiyesi re'isi mustafa destichi ependi.
Türkiye hökümitini qollawatqan öktichi partiyelerdin bolghan büyük birlik partiyesi re'isi mustafa destichi ependi.
RFA/Erkin Tarim

Fahrettin yoqush ependi Uyghur dewasining partiyesining milliy dewasi ikenlikini otturigha qoyup mundaq dédi: “Uyghurlar weten ichidila emes chet'eldimu éghir bésim astida yashimaqta. Bu heqte biz tepsiliy kishilik hoquq doklati teyyarlap, kitab halida neshr qildurup tarqattuq. Biz bu arqiliq sherqiy türkistan mesilisini türkiyening kün tertipide tutup turushqa tirishiwatimiz. Bu heqte peqetla ‛yaxshi‚ partiyesila emes, kélechek partiyesi, büyük birlik partiyesimu sherqiy türkistan mesilisige izchil halda köngül bölüp, sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichilikini yoq qilish, sherqiy türkistandiki xitay zulumigha xatime bérishke tirishiwatidu. Men radiyo arqiliq Uyghur qérindashlirimgha shuni démekchimenki sherqiy türkistan musteqilliqqa érishkiche biz sherqiy türkistan dewasini qollaymiz”.

Fahrettin yoqush ependi Uyghur élining bésiwélin'ghan zémin ikenlikini, xitayning u yerde insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatqanliqini, buni her qandaq sorunda, bolupmu türkiye parlaméntida izchil halda otturigha qoyup kéliwatqanliqini bayan qildi. U, mundaq dédi: “Hemmimiz sherqiy türkistanning xitay zémini emeslikini bilimiz. Bügün xitay sherqiy türkistanni ‛shinjang‚ dep ataydu. Mezkur atalghu xitayche bolup, ‛yéngi zémin‚ dégen menini bildüridu. Sherqiy türkistan qedimiy türk zéminidur. Bu türk zémini hazir xitayning tajawuzi astida turmaqta. Milyonlighan Uyghur, qazaq we özbék qérindashlirimiz sherqiy türkistanda xitay zulumining astida dad-peryad qilmaqta. Melum bolushiche xitay sherqiy türkistandiki meschitlerni étiwétip ibadet qilishni peqetla chekligen. Qisqisi xitay türkiy xelqlerge qarita irqiy qirghinchiliq élip bériwatidu. Biz bularni her sorunda, türkiye parlaméntida otturigha qoyushni dawamlashturimiz”.

“Iyi” partiyesi mu'awin re'isi fahrettin yoqush ependi türkiyediki bashqa partiyeler bilenmu hemkarliship “Uyghur qirghinchiliqi” ni toxtitishqa tirishidighanliqini bayan qilip mundaq dédi: “Türkiyediki saylamda hakimiyet béshigha kelsek, xudayim bu döletni idare qilish partiyemizge nésip bolsa, xelq'arada, birleshken döletler teshkilatida bu mesilini hel qilishqa tirishimiz. Sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning erkin yashiyalishi üchün qolimizdin kelgenni qilimiz. Xitayning sherqiy türkistanda sadir qiliwatqan jinayetlirige sükütte turush, bu jinayetke shérik bolghanliq hésablinidu. Héchqandaq bir türk ewladi, musulman ewladi, bu zulum kimge qilinsa qilinsun sükütte turalmaydu. Zulum aldida sükütte turush zulumgha shérik bolghanliq bolidu. Xitay hazir insaniyetke qarshi jinayet ishlimekte, bu jinayetni toxtitish üchün bashqa partiyeler bilen birlikte hel qilish yollirini izdeymiz”.

Türkiyening sabiq bash ministiri exmet dawut'oghlu qurghan kélechek partiyesining mu'awin re'isi doktor selchuq özdagh ependimu Uyghur mesiliside bashqa partiyeler bilen bolghan hemkarliqni kücheytip Uyghur mesilisini hel qilishning yollirini izdeydighanliqini tekitlep mundaq dédi: “Xitay hökümiti burundin tartip Uyghurlargha bésim siyasiti élip barghanliqini inkar qilip kelmekte. Bizning telipimiz xitay sherqiy türkistanning ishikini bizge achsun. Sherqiy türkistan mesilisige köngül bölidighan barliq siyasiy partiyelerning wekilliridin terkib tapqan hey'et ömiki u yerde tekshürüsh élip barayli. Kishilik hoquq pa'aliyetchiliri we muxbirlarmu barsun. Lékin xitay burundin tartip héchkimni sherqiy türkistan'gha kirgüzmeywatidu, bu heqte qayil qilarliq melumatmu bermeywatidu. Biz kélechek partiyesi hazir bu mesilini her sorunda dawamliq halda otturigha qoyuwatimiz. Emma biz bashqa öktichi partiyeler bilen hemkarliship sherqiy türkistan mesilisini xelq'ara sorunlarda qandaq otturigha qoyush, hakimiyet béshigha kelsek birleshken döletler teshkilatida qandaq hel qilishning yollirini tépishqa tirishiwatimiz”.

Büyük birlik partiyesi, iyi partiyesi we kélechek partiyeliri türkiyede milletperwerlik idiyesini ilgiri süridighan siyasiy partiyeler bolup, qurulghan künidin tartip türkiy milletlerning mesililirige, bolupmu Uyghur mesilisige alahide köngül bölüp kelmekte. Jaza lagérliri mesilisi chiqqandin kéyinmu türkiye parlaméntida we bashqa sorunlarda Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini otturigha qoyup kelmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet