Түркийәдики өктичи партийәләр қурбан һейтлиқ тәбриклиридә уйғурларға һөрлүк тилиди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.07.11
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Түркийәдики өктичи партийәләр қурбан һейтлиқ тәбриклиридә уйғурларға һөрлүк тилиди Түркийә “келәчәк” партийәси муавин рәиси, сабиқ парламент әзаси сәлҗуқ өздағ әпәнди. 2022-Йили июл, түркийә.
Photo: RFA

Хитай һөкүмити уйғурларни җаза лагерлириға қамиғили 5 йилдин артуқ вақит болған бүгүнки күндә, чәтәлләрдики уйғурлар вәтинидики ана-ана, уруқ-туғқанлири билән телефон алақисиму қилалмиған һаләттә һейт өткүзмәктә. Бундақ пәйттә түркийәдики бәзи өктичи партийәләр иҗтимаий таратқулар арқилиқ қурбан һейтлиқ тәбрик баянатлири елан қилип, уйғурларниң қурбан һейтини тәбрикләш билән бирликтә уйғурларға һөрлүк, мустәқиллиқ тиләш билән хитайни уйғурларға қаратқан ирқий қирғинчилиқни тохтитишқа чақирди.

Биз бу һәқтә тәпсилий мәлумат игиләш үчүн қурбан һейти тәбрик баянати елан қилған “бүйүк бирлик” партийәси рәиси, парламент әзаси мустафа дәстичи әпәнди, “ийи” партийәсиниң түркий милләтләргә мәсул муавин рәиси, парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди вә “келәчәк” партийәси муавин рәиси, сабиқ парламент әзаси сәлҗуқ өздағ әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Мустафа дәстичи әпәнди бу мунасивәт билән бизниң телефон зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: “мән алди билән шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримға һөрмәт вә еһтирамимни билдүримән. Улар зор қейин-қистақ вә еғир бесим астида қурбан һейтини өткүзүшкә тиришиватиду. Мән уларниң балдуррақ әркинлик ичидә қурбан һейти өткүзүшини тиләймән. Хитай 1949-йили шәрқий түркистанни бесивалған күндин тартип уларға зулум селиватиду. Кейинки йилларда бу зулум ирқий қирғинчилиққа айланди. Хитайниң шәрқий түркистанда йүргүзүватқан зораванлиқ сияситини қобул қилғили болмайду. Хитай һөкүмитигә қаттиқ ләнәт оқуймән. Хитайни балдуррақ бу рәзил сияситидин ваз кечишкә чақиримән. Дуняниң һечқандақ йеридә бу хил адәм қелипидин чиққан сиясәтниң мәңгү давамлашқини йоқ. Һазир дуняниң нурғун дөләтлири хитайға қарши наразилиқ билдүрүватиду. Мәнчә хитай бу рәзил сияситидин ваз кечишкә мәҗбур болиду. Уйғурларға елип барған қирғинчилиқниң һесабини бериду”.

Қурулған күндин тартип изчил һалда һәр сорунда һәр заман уйғурларни қоллап келиватқан “ийи” йәни “яхши” партийәси өткән йилдикигә охшашла бу йил қурбан һейтидиму иҗтимаий таратқулар арқилиқ қурбан һейти тәбрик баянати елан қилди. Фаһрәттин йоқуш әпәнди партийәси намидин зияритимизни қобул қилип мундақ деди: “мән алди билән дуняниң һәр қайси җайлирида яшаватқан шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң қурбан һейтини тәбрикләймән. Һәммимизгә мәлум болғинидәк шәрқий түркистандики уйғур, қазақ қатарлиқ түркий хәлқләр диний ибадитини қилалмайватиду. Игилишимизчә хитай һөкүмити уйғурларниң қурбанлиқ қой союп һейт пәтиси оқушиғиму рухсәт қилмапту. Бу, инсанийәт үчүн номус қилишқа тегишлик рәзил әһвал. 21-Әсирдә шәрқий түркистандики барлиқ мусулманларниң бундақ бесим астида яшиши номус қилишқа тегишлик иш. Дунядики бәзи дөләтләр билән кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң бесимиға қаримастин хитай бу зораванлиқ сияситини давамлаштуруватиду, дунядики барлиқ дөләтләрниң буни тохтитиш үчүн дәрһал тәдбир елиши зөрүр дәп ойлаймән”.

Фаһрәттин йоқуш әпәнди түркийә башта дунядики мусулман дөләтләрни шәрқий түркистандики ‛ирқий қирғинчилиқ‚ни тохтитишқа чақирип мундақ деди: “түркийә дөлити вә мусулман дөләтлириниңму бу мәсилигә узун йиллардин буян наразилиқ билдүрмәслики һәммимизниң көңлини қаттиқ йерим қилмақта. Биз шәрқий түркистан хәлқиниң мустәқиллиққа еришидиғанлиқиға ишинимиз. Чүнки бу зулум мәңгү давам қилмайду. Шәрқий түркистан хәлқигиму ниҗатлиқниң келидиғанлиқиға ишинимиз. Мән әң ахирида дуняниң һәр қайси җайлирида шәрқий түркистанниң мустәқиллиқи үчүн күрәш қиливатқан барлиқ уйғур қериндашлиримға рәһмәт ейтимән. Биз шәрқий түркистанниң мустәқиллиқи үчүн күрәш қилишни давам қилимиз”.

Сабиқ баш министир әхмәт давутоғлу қурған “келәчәк” партийәсиму 2020-йили қурулған күндин тартип һәр вақит, пүтүн сорунларда уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини оттуриға қоюп кәлмәктә. Мәзкур партийә бу қурбан һейттиму баянат елан қилип уйғурларниң һейтини қутлуқлиди. Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған “келәчәк” партийәси муавин рәиси сәлҗуқ өздағ әпәнди мундақ деди: “сабиқ коммунист совет иттипақи мәзгилидә руслар түркий хәлқләргә еғир зулум сиясити елип барди. Динсизлаштуруш сиясити елип барди, ахирида өзлири парчиланди. Түркий җумһурийәтлири мустәқиллиққа еришти һазир диний етиқадлирини әркин һалда елип бериватиду. Хитай булардин савақ елип сиясәт йүргүзүши керәк иди. Әпсуски зораванлиқ сиясити елип беришқа давам қиливатиду. Мән шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримға шуни демәкчимәнки, бирлик иттипақлиқ ичидә күрәш қилишни давам қилиңлар, чоқум азадлиққа еришисиләр. Әң ахирида көңлүңләр йерим өткүзүватқан һейтиңларни тәбрикләймән”.

Игилишимизчә қурбан һейти намизида, түркийәдики бәзи мәсчитләрдә уйғурларниң әркилики үчүн дуа қилинған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.