Түрк генерал вә профессорлар уйғур елини екскурсийә қилғандин кейинки тәсиратлирини аңлатти

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-07-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
 Солдин оңға: пенсийәгә чиққан генерал гүрай алпар, истиратегийәлик чүшәнчиләр институти мудири профессор доктор муһаммәт саваш қафқазяли, проф. Др. Һамза йилдирим вә проф. Др. Әбузәр пинар әпәнди.
Солдин оңға: пенсийәгә чиққан генерал гүрай алпар, истиратегийәлик чүшәнчиләр институти мудири профессор доктор муһаммәт саваш қафқазяли, проф. Др. Һамза йилдирим вә проф. Др. Әбузәр пинар әпәнди.
RFA/Erkin Tarim

Хитай һөкүмитиниң уйғур диярида қурған «җаза лагерлири» хәлқараға паш болғандин кейин хитай һөкүмити һәрқайси дөләтләрдики ахбарат хадимлири, мутәхәссисләр вә солчи партийәләрниң рәһбәрлиридин тәркиб тапқан өмәкләрни тәклип қилип, үрүмчи, турпан вә қумул қатарлиқ җайларни екскурсийә қилдуруп «җаза лагерлири» йоқлуқини, уйғурларға кәсип өгитиватқанлиқини аңлатмақта.

Хитайниң әнқәрәдики баш әлчиханиси әнқәрәдики истратегийәлик чүшәнчиләр институтидин бир һәйәтни тәклип қилип, үрүмчи вә қумулни екскурсийә қилдурған. Бу һәйәт 6-айниң 11-күнидин 21-күнигичә үрүмчи вә қумулдики бәзи җайларни екскурсийә қилған. 18-Июл күни чүштин кейин истратегийәлик чүшәнчиләр институтида бу һәқтә мәхсус йиғин чақирип, екскурсийәгә иштирак қилған пенсийәгә чиққан генерал гүрай алпай әпәнди билән истратегийәлик чүшәнчиләр институтиниң баш мәслиһәтчиси профессор доктор һамза йилмаз әпәндиләр өз тәсиратлирини аңлатти. Алди билән һамза йилмаз әпәнди өзлириниң уйғур дияриға хитай әлчиханисиниң тәклипигә бинаән барғанлиқини баян қилип мундақ деди: «хитай хәлқ җумһурийитиниң әнқәрә әлчиханисиниң уюштуруши билән ахбарат хадимлири, аммиви тәшкилат мәсуллири вә тәтқиқат органлири мутәхәссислиридин тәркиб тапқан 20 кишилик һәйәт 6-айниң 11-күнидин 20-күнигичә шаңхәй, суҗу, үрүмчи вә қумул қатарлиқ җайларни екскурсийә қилди. Бу зиярәтниң мәқсити тоғрисида бир нәрсә дейилмигән болсиму, бу зиярәтниң икки мәқсити бар икән. Биринчиси хитайниң һазирқи тәрәққият әһвалини көрситиш икән. Иккинчиси болса хитайниң хитайдики аз санлиқ милләтләргә қарита елип бериватқан тәрбийәләш мәркизи тоғрисида дуняда оттуриға қоюлуватқанларниң хата икәнликини, бизниң өз көзимиз билән көрүп қайтишимизни тәләп қилғаникән. Әтигән саәт сәккиздин ахшам 12 ғичә хитай саһибханиларниң йетәкчиликидә екскурсийә қилдуқ».

Профессор доктор һамза әпәнди үрүмчидә ислам институти, иҗтимаий пәнләр академийәси, террорға қарши күрәш қилиш мәркизи вә үрүмчи әтрапидики завутларни айланғанлиқини, хитай һөкүмити «қайта тәрбийәләш мәркизи» дәп ативалған җайларни көрсәтмигәнликини, шуңа медияда чиқиватқанларниң тоғра яки хата икәнлики һәққидә бир немә дейәлмәйдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «биз у йәрдә өз көзимиз билән көрүп бир қанаәткә игә болуш үчүн бизгә көрсәткәнләр вә медияда чиқиватқанлар йетәрлик әмәс. Мәсилән ‹қайта тәрбийәләш мәркизи'ни көрмидуқ. Бундақ бир мәркәзниң бар-йоқлиғини кочидики кишиләрдин сориялмидуқ. Хитайму дуняға бу һәқтә ениқ бир нәрсә демәйватиду, уларниң техиму ениқ бир нәрсә дейишини күтимиз».

Арқидин пенсийәгә чиққан генерал, доктор гүрай алпар әпәнди үрүмчи вә қумулни екскурсийә қилғандин кейинки тәсиратини баян қилди. У, үрүмчидики зораванлиққа вә террорлуққа қарши туруш музейини көргәндин кейинки тәсиратини баян қилип мундақ деди: «бизни үрүмчидики зораванлиқ вә террорға қарши туруш музейиға елип барди. Уйғур районида мәйданға кәлгән һәммә вәқәни музейға қоюпту. Террорлуқ вәқәлиридә ишләткән партлатқучилар, қорал-ярақларниму қоюпту. Биз буларни көрдуқ. Биз узун йиллардин бери террорчиларға қарши күрәш қиливатимиз. Биздики террорчиларниң қорал-ярақлириға селиштурғанда бу бәк кона қораллар икән. Бәлки 1-дуня урушидин қалған қораллар. Өзлири ясиған иптидаий партлатқучилар, пачақлар бар икән».

Пенсийәгә чиққан генерал доктор гүрай алпар әпәнди музейни екскурсийә қилғандин кейин, у йәрдики рәһбәрләргә «уларниң террорчилиққа қарши туримиз дәп бәкла ашурувәткәнлики» ни дегәнликини баян қилип мундақ деди: «мән музейдин чиққандин кейин у йәрдики рәһбәрләргә силәр террорчилиққа қарши тәдбир еливетипсиләр, әмма бәк ашуруветипсиләр. Террорчилиқ вәқәлиригә арилашмиған кишиләрниму қара-қоюқ җазалисаңлар бу, мәсилини һәл қилмайду, техиму вәһимилик һалға әкелиду дедим, хитай рәһбәр биз буларни түзитишкә тиришиватимиз деди».

Пенсийәгә чиққан генерал доктор гүрай алпар әпәнди үрүмчидә мәсчитләрниң йепиқ икәнликини, иҗтимаий пәнләр академийәси вә сәнәт мәктәплиридикиләр билән сөзләшкәнликини, бәзи сиясәтләрниң өзлиригә бәкла ғәлитә туюлғанлиқини баян қилип мундақ деди: «хитай бу сиясәтниң тоғра икәнликини бизгә аңлатти. Уйғурлар қалақ биз уларни тәрбийәләватимиз дәйду. Бу бизгә ғәлитә туюлди. Түркийәдә кимгә аңлатсиңиз буни ғәлитә дәп қарайду. Бири уссул ойнимиса террорчи дәйдикән. Сиз террорчилиқ паалийитини қоллимисиңиз уссул ойнимисиңизму болиду. Уйғурларниң өйлиригә кадирларни әвәтидикән, улар у өйләрдә қонидикән, буни хитайлар пәхирлинип аңлитиватиду. Бир өйгә тонумайдиған адәм келип қонса боламду? һәр милләтниң өзигә хас диний етиқад вә өрп-адәтлири бар, буларға һөрмәт қилмай туруп мәсилини һәл қилалмайду. Хитай террорчилиққа арилашмиған адәмләргә чеқилмаслиқи керәк».

Үрүмчи тәсиратлирини аңлитиш йиғиниға университет мудирлири, сабиқ парламент әзалири, мутәхәссисләр вә оқуғучилардин болуп көп санда киши иштирак қилди. Доклат бериш йиғиниға хитайниң әнқәрә әлчиханисида ишләйдиған 3 дипломатму қатнашти. Йиғинға истратегийәлик чүшәнчиләр институти мутәхәссиси профессор доктор муһәммәт саваш қафқасяли әпәнди риясәтчилик қилди. Йиғин ахирида йиғин әһли арқа-арқидин соал сориди. Уйғур оқуғучи муһәммәт: «мән түркийә дөлитиниң оқуш мукапат пули билән оқуватимән, 2 йилдин буян аиләм билән алақә қуралмайватимән. Бундақ оқуғучилар түркийәдә бәкла көп, буниңға қандақ қарайсиләр? дәп соал сориди. Мән: «уйғур мәсилиси түркийә-билән хитай оттурисидики мунасивәттә муһим бир мәсилигә айланди. Түркийә хитай мунасивитидә уйғур мәсилиси қандақ болуши керәк?» дәп соал соридим.

Профессор доктор муһәммәт саваш қафқасяли әпәнди мундақ җаваб бәрди: «уйғурлар бизниң қериндашлиримиз, улар хитайниң түркийә билән болған мунасивитидә муһим рол ойнайду. Чүнки, биз уйғурлар билән охшаш бир милләт. Шуңа хитай һөкүмити уйғурларға қарита биз қобул қилалайдиған шәртләрдә сиясәт елип бериши керәк».

«Җаза лагерлири» мәсилиси оттуриға чиққандин кейин хитай һөкүмити түркийәдин үч қетим һәйәт тәклип қилип үрүмчи, турпан вә қумул вилайәтлирини айландурди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт