Türkiye hökümiti Uyghur mesiliside qattiq tenqidke uchrimaqta

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-01-06
Share
Türkiye hökümiti Uyghur mesiliside qattiq tenqidke uchrimaqta Türkiye iyi partiyesi parlamént ezasi, qanunshunas feridun baxshi ependi.
Türkiye IYI paritiyesining Facebook bétidin élin'ghan

Uyghur mesilisining xelq'aralishishi hemde Uyghurlar duchar boliwatqan zulumlarning otturigha chiqishigha egiship, türkiye hökümiti türkiye parlaménttiki öktichi partiyelerning qattiq tenqidige uchrimaqta. 4-Yanwar küni türkiye parlaménti bilen istanbul sheherlik parlaménttiki "Iyi" partiyesining parlamént ezaliri nutuq sözlep, türkiye hökümitini we hökümetning munasiwetlik idarilerni qattiq tenqid qildi.

Parlamént ezasi qanunshunas feridun baxshi ependi türkiye hökümitini sükütte turush bilen eyiblep mundaq dédi: "Sherqiy türkistandiki Uyghur qérindashlirimiz tajawuzchi xitay hökümitining zulum we irqiy qirghinchiliqigha uchrimaqta. Sherqiy türkistanliqlar uzun yillardin buyan xitayning wehshi zulumigha qarshi öz aldigha küresh élip barmaqta. Xitayning bu zulumi we irqiy qirghinchiliqigha pütün dunya qarshi chiqiwatqan bügünki künde, epsuski türkiye hökümiti xitaydin qerz pul alimen dep sükütte turmaqta."

U türkiyediki bezi solchi partiyelerning Uyghurlarni p k k térrorluq teshkilatigha oxshitiwatqanliqini tenqid qilip, mundaq dédi: "Hetta bir partiyening re'isi Uyghur türklirini 'bowaqlarning qatili, bölgünchi' térrorluq teshkilatqa oxshitip bayanatlar bermekte. Hökümet buningghimu inkas qayturmaywatidu."

Parlamént ezasi feridun baxshi ependi türkiye parlaméntida qilghan sözide, türkiye hökümitining öz puqrasi bolghan Uyghurlarghimu ige chiqalmaywatqanliqini misallar bilen chüshendürüp, mundaq dédi: "Türkiye puqrasi bolghan bezi qérindashlirimizning sherqiy türkistandiki uruq-tughqanliri xitayning iskenjisige uchrimaqta. Türkiye hökümiti öz puqraliri üchünmu héchnéme qilmaywatidu. Türk puqrasi ömer faruq ependi 2015-yili tughulghan qizi zarife bilen 2016-yili tughulghan qizi zahidedin 1543 kündin buyan xewer alalmaywatidu. Ömer faruq ependi türk puqrasi ikki qizini qutuldurush üchün türkiyening munasiwetlik organlirigha shunche köp iltimas sun'ghan bolsimu, emma jawab kelmigen."

Melum bolghinidek, 4 yildin béri türkiyede turuwatqan abdushükür bundin bir ay burun öyidin tutup kétilgen idi. Parlamént ezasi feridin baxshi ependi uning néme üchün tutup kétilgenlikini sorap, ichkiy ishlar ministiri sulayman soylugha so'al qoyghan idi. Qanun boyiche bu xetke hökümet jawab bérishi kérek bolsimu, lékin hazirghiche téxi jawab kelmigen. U 4-yanwar künidiki nutuqida bu heqte toxtilip, mundaq dégen: "4 Yildin buyan türkiyede turuwatqan we xitay zulumini dunya jama'etchilikige anglitishqa tirishiwatqan Uyghur türki abdushükür buningdin bir ay burun kéchide saqchi teripidin tutup kétilgen iken. Men bu heqte ichkiy ishlar ministirige so'al xéti sun'ghan bolsammu, téxighiche jawab kelmidi. Abdushükürning türk puqrasi bolghan qérindashliri xitayda türmide yatmaqta. Türkiye hökümiti 5 yérim milyon süriyelik panahan'ghuchilarni heqsiz baqmaqta. Türk puqrasi bolghan Uyghurlar duchar boluwatqan bu mu'amilini qobul qilghili bolmaydu. Türkiye parlaméntining bu sehnisidin kökbayraqqa salam yollaymen!"

Türkiyediki her qaysi sheherlerning yerlik parlaméntliri bar. Sheherlik hökümetning qararliri bu parlaméntning maqulliqidin ötkendin kéyin ijra qilinishqa bashlaydu. Bu parlamént ezaliri her qaysi siyasiy partiyelerdin terkib tapqan bolup, parlamént yighinlirida sherqiy türkistan mesilisimu otturigha qoyulushqa bashlandi. "Iyi" partiyesining parlamént ezasi ibrahim özqan ependi türkiye hökümitini we munasiwetlik idare jem'iyetlerni "Sherqiy türkistan mesilisige köngül bölmidi" dep tenqit qildi. U sözini mundaq bashlidi: "Men yaqamgha kök renglik linta taqap söz élip, sherqiy türkistanda xitay zulumigha uchrawatqan Uyghur qérindashlirimning mesilisini silerning diqqitinglargha tartmaqchimen. Xitayning jaza lagérliri we türmiliride 5 milyondin köprek kishi tutup turulmaqta. Shundaqla 21-esirning eng zor assimilatsiye we irqiy qirghinchiliqi élip bériliwatqan bügünki künde, türkiye diniy ishlar idarisi néme üchün sükütte turidu? diniy qérindashliq qeyerde qaldi? prézidéntimiz yashlarning toy qilishi toghrisida bir gep qilip qoysa, barliq meschitlerde jüme namizida bu heqte wez éytiliwatidu. Emma zulumgha uchrawatqan sherqiy türkistanliqlar heqqide sükütte turmaqta. Diniy ishlar idarisini bu mesilige köngül bölüshke chaqirimen."

Ibrahim özqan ependi sözining axirida türk dunyasi, musulmanlar dunyasi shundaqla pütkül insaniyetni Uyghurlarni qollashqa chaqirip mundaq dédi: "Hezreti eli 'zulumni tosup qalalmisanglar, uni hemme kishige anglitinglar' dep körsetken idi. Eger islam dunyasi yardem qilidighan musulman izdewatqan bolsa, sherqiy türkistanliqlar musulmandur. Eger türk dunyasi yarde qilidighan türk izdise, sherqiy türkistanliqlar türktur. Insaniyet dunyasi yardem qilidighan insan izdigen bolsa, sherqiy türkistanda qetli'amgha uchrawatqanlar insandur. Men diniy ishlar idarisining rehberlirige shuni démekchimenki, siler hökümetning emes, musulmanlarning imami bolunglar. Hökümetning sözini jama'etke anglatmay xudaning sözini anglitinglar."

Türkiyede türkiye diniy ishlar idarisige qarashliq 84 ming 684 jame bar bolup, islam qa'idisi boyiche her jüme namizida dunyadiki éziliwatqan musulmanlargha du'a qilishidu. Adette dunyadiki éziliwatqan musulmanlarning ismi zikir qilinsimu, Uyghurlarning ismi tilgha élinmaydu. Buning sewebi néme? bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan istanbuldiki sherqiy türkistan alimlar birlikining ezasi hebibullah küseni ependi buning siyasiy sewebi barliqini ilgiri sürdi.

Mutexessisler Uyghur mesiliside türkiye hökümitining bundin kéyin téximu köp tenqidke uchraydighanliqini ilgiri sürüshmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet