Парламент әзаси фәридун бахши: "5 минут көзүңларни юмуп өзүңларни уйғурларниң орниға қоюп беқиңлар"

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-02-22
Share
Парламент әзаси фәридун бахши: Түркийә "ийи" партийәсиниң парламент әзаси, асасий қанун комитети әзаси фәридун бахши әпәнди нутуқда уйғурлар тоғрисида сөз қилмақта. 2021-Йили 19-феврал, әнқәрә, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Уйғур мәсилиси түркийә парламентида изчил һалда оттуриға қоюлидиған бир мәсилигә айланди. 19-Феврал күни "ийи" партийәсиниң парламент әзаси, асасий қанун комитети әзаси фәридун бахши әпәнди нутуқ сөзләп, 580 парламент әзасини 5 минут көзини юмуп өзлирини уйғурларниң орниға қоюп беқишқа чақирди. У, нутиқида түркийә һөкүмитини тәнқит қилиш билән биргә барлиқ сиясий партийәләрни парламент әзалирини шәрқий түркистан мәсилисигә игә чиқишқа чақирди.

Парламент әзаси қануншунас фәридун бахши әпәнди түркийә һөкүмитини сүкүттә туруш билән әйибләп мундақ деди: "һөрмәтлик парламент рәиси, қиммәтлик парламент әзалири һәммәйләнгә һөрмәт вә еһтирамимни билдүримән. Қиммәтлик парламент әзалири һәммиңлар көзүңларни юмуп хитай һәммисини җинайәтчи елан қилип лагерға солап қойған бир милләтни көз алдиңларға елип келиңлар. Өзүңларни уларниң орниға қоюп беқиңлар. Барлиқ йол, халта коча вә мәһәллилиригә йүз тонуш камералири орнитилған, 12-яштин 65 яшқичә болған һәммә адәмниң гән әвришкиси, бармақ изи, вә қени тоғрисидики мәлуматлири еливелинған, шәһәрләр арисидила әмәс, мәһәллиләр арисиғиму сақчи понкитлири қурулған, чәтәлләр билән болған алақиси пүтүнләй үзүп ташланған, бир күн ичидә охшаш йолдин икки қетим өтсә сотқа тартиливатқан, хитай сақчилири халиғанчә тутуп солап, сораққа тартиватқан һәтта етип өлтүрүлүватқан шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримиз бар. Бүгүнки күндә шәрқий түркистанда өлтүрүлгән кишиләрниң өлтүрүлүш сәвәбини сораш, мейитниң намизини чүшүрүш, дәпинә мурасимида йиғлашму җинайәт һесаблиниду".

Парламент әзаси фәридун бахши әпәнди түркийә парламентида қилған сөзини мундақ давамлаштурди: "кимниң ким билән той қилидиғанлиқини, қандақ кийим кейидиғанлиқини, немиләрни өгәнсә болидиғанлиқини, қандақ тәпәккур қилидиғанлиқини, немигә етиқад қилиши керәкликини, кишиләрниң қанчә бала туғидиғанлиқини дөләт бәлгиләп бериду".

У, парламентта қилған сөзидә, уйғурлар һазир ирқий қирғинчилиққа учраватқан болсиму һөкүмәтниң вә түркийәдики ахбарат органлириниң буниңға көңүл бөлмәйватқанлиқини илгири сүрүп мундақ деди: "юқирида мән дәп өткән зулум хитай бесивалған шәрқий түркистанда елип бериливатиду. Бу ирқий қирғинчилиқни нурғун дөләт вә түркийә көрмәсликкә селиватиду. Аталмиш кишилик һоқуқ қоғдиғучилириму сүкүттә турувеливатиду. Уйғур қериндашлиримиз йиғивелиш лагерлирида һәр хил искәнҗиләргә, һәтта таҗавузға учримақта. Хитай уларға қарита ирқий қирғинчилиқ елип бармақта. Лекин түркийәдики ахбарат органлири буниңға көңүл бөлмәйватиду. У йәрдә аққан түркий хәлқлириниң қени болғачқа хәвәр қиммитиму болмайватиду. Икки йил бурун түркийә парламентида сөзлигән нутқумдиму охшашла мушуни тәкитлигәнидим. Бүгүн бу һәқтә бир илгириләш көрәлмәйватимән".

Парламент әзаси фәридун бахши әпәнди түркийә парламентида қилған сөзидә һөкүмәтни әйибләп йәнә мунуларни деди: "қиммәтлик парламент әзалири шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиқни дуня җамаәтчиликигә аңлитишқа тиришиватқан уйғур қериндашлиримға қарита түркийә һөкүмитиму бәзи чәклимиләрни қоймақта. Уйғурларниң пәрядиға ислам дуняси билән түрк дуняси қулақ салмайватиду. Шәрқий түркистанда төкүлүватқан қан уйғурларниң қени болғачқа бәзи инсанлар көзи көрмәс қулиқи аңлимас болувеливатиду. Ата-юртимиз шәрқий түркистанда узун йиллардин буян хитай зулмиға, ассимилиятсийәгә қарши көрәш қиливатқан шәрқий түркистанлиқларға игә чиқмай уларни хитай зулмиға ташлап қойған һөкүмәтни қаттиқ әйибләймән".

Фәридун бахши әпәнди нутқида түркийә һөкүмитидин төвәндики соалларни сориди: "қиммәтлик парламент әзалири, түркийә билән хитай оттурисида түзүлгән ‹җинайәтчиләрни өзара өткүзүп бериш келишими'ниң йеқинда парламентниң күн тәртипигә елип келинидиғанлиқи тоғрисида гәп-сөзләр тарқиливатиду. Һөкүмәтни бу йәрдин агаһландуримизки, һәргиз буни қилишқа тәмшәлмәңлар. Хитай билән бу келишимни түзүштики мәқсәт немә? ташқи ишлар министири бу келишимниң уйғурларни өз ичигә алмайдиғанлиқини деди. Мениң билишимчә биз хитай дөлитиниң өткүзүп беришини тәләп қилидиған бирму түркийә пуқраси йоқ. Хитай дөлитиниң нәзиридә уйғурларниң һәммиси террорчи. Әгәр бу келишим уйғурларни өз ичигә алмайдиған болса, немә үчүн хитай түркийә билән бу келишимни түзүштә бундақ актип. Сиз уйғурларни хитайға қайтуруп бериш үчүн бу келишимни мақуллимақчиму? әгәр һөкүмитимиз бу келишимни түзмисә хитай ваксина билән қәриз пул бәрмәмду? мән һөкүмәтни парламентта туруп йәнә бир қетим агаһландурмақчимән. Һәргиз бу келишимни парламентта мақуллуқтин өткүзүшкә тәмшәлмәңла. Биз уйғур түрклирини хитайға өткүзүп беришкә руһсәт қилмаймиз. Ай юлтузлуқ түрк байриқидин көк байраққа салам йоллаймән".

Парламент әзаси фәридун бахши әпәнди 2018-йили парламент әзаси болуп сайланғандин тартип 15 қетим шәрқий түркистан мәсилисини оттуриға қойған. У, түркийә парламенттидики омумий йиғинда уйғур мәсилисини оттуриға қойғанда, парламенттики сиясий партийиләр, парламент әзалири қандақ инкас қайтурған? бу һәқтә көз қаришини игиләш үчүн фәридун бахши әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ. У, бу һәқтә мәлумат берип мундақ деди: "мән адәттә шәрқий түркистан тоғрисида сөз қилғанда парламент әзалири диққәт билән аңлайду. Җумһурийәт хәлқ партийәси билән ‹яхши' партийә парламент әзалири чавак челип алқишлайду. Биз айрилип чиққан милләтчи һәрикәт партийәси чавак чалмайду. Бәзидә иҗабий инкасму қайтуриду. Түркийәни идарә қиливатқан адаләт вә тәрәқият партийәси парламент әзалири давамлиқ маңа қарши чиқиду. Лекин иҗтимаий таратқулар арқилиқ тарқатқинимда хәлқ аммисидин наһайити яхши инкаслар келиду. Шуңа түркийә һөкүмити җинайәтчиләрни өзара өткүзүп бериш келишимини парламентниң күн тәртипигә елип келәлмәйватиду дәп ойлаймән".

Мутәхәссисләр уйғур мәсилисидә түркийә һөкүмитиниң бундин кейин техиму көп партийә вә парламент әзалириниң тәнқидигә учрайдиғанлиқини илгири сүрүшмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт