"ийи" партийәси түркийә парламентидин хитайниң уйғурларға қаратқан зулумлирини "ирқий қирғинчилиқ" дәп бекитишини тәләп қилди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-03-04
Share
Түркийә "ийи" партийәсиниң парламенттики мәсули исмаил татлиоғлу әпәнди йиғинда сөздә. 2021-Йил 1-март, әнқәрә.
Photo: RFA

Хитайниң уйғурларға қарита йүргүзүватқан зулумлири америка һөкүмити, канада вә голландийә парламенти тәрипидин бирдәк "ирқий қирғинчилиқ" дәп бекитилиши, түркийәдиму күчлүк тәсир пәйда қилди. Мушундақ бир әһвалда уйғур мәсилисини изчил һалда оттуриға қоюп келиватқан түркийәдики "ийи", йәни "яхши" партийәси йеңи бир қәдәм ташлиди. Мәзкур партийәниң парламенттики мәсули исмаил татлиоғлу әпәнди, лүтфү турқан әпәнди, мүсават дәрвишоғлу әпәндиләр 3-март күни чүштин кейин түркийә парламенти рәиси мустафа шәнтоп әпәнди билән учрашқан. Улар шәнтоп әпәндигә хитайниң уйғурларға йүргүзиватқан зулумлирини түркийә парламентиниң рәсмий йосунда "ирқий қирғинчилиқ" дәп бекитишини вә бу һәқтә бир қарар мақуллишини тәләп қилип, рәсмий илтимас сунған.

Түркийә парламентиға сунулған тәләп хетидә мунулар йезилған: "1948-йили 12-айниң 9-күни бирләшкән дөләтләр тәшкилатида мақулланған вә 1951-йили 1-айниң 12-күни иҗра қилинишқа башланған ‹ирқий қирғинчилиққа қарши туруш әһдинамиси' дә төвәндики 5 хил җинайәт садир қилинса, униң ирқий қирғинчилиққа киридиғанлиқи оттуриға қоюлған. Биринчи, бир милләт яки етник топлулуққа мәнсуп әзаларниң өлтүрүлүши. Иккинчи, мәлум бир милләт әзалириға роһий вә җисманий җәһәттин зиян селиниши. Үчинчи, мәлум бир иҗтимаий топлуқниң бир қисминиң йоқ қиливетилиши яки турмуш шәрт-шараитлириниң вәйран қиливетилиши. Төтинчи, туғут чәкләш вә туғутни тосуш үчүн чарә-тәдбирләрниң қоллиниши. Бәшинчи, балиларниң ата-анисидин айриветилиши. юқуриқи хәлқара әһдинамидә дейилгәнләрниң көпини хитай һазир шинҗаң уйғур аптоном районидики уйғурларни асас қилған башқа мусулман хәлқләргә елип бериватиду. Һазир булар бу җинайәтләр ‹инсанийәткә қарши җинайәт' яки ‹ирқий қирғинчилиқ' түсини алмақта."

Мәзкур тәләп хетиниң ахирида мунулар йезилған: "‹ийи' партийәси болуш сүпитимиз билән хитайниң уйғурларға елип бериватқан зулумлирини тохтитиш үчүн түркийә парламентида буниң бир ‹ирқий қирғинчилиқ' икәнлики бекитилгән ортақ бир қарарни мақуллуқтин өткүзүшини, шундақла бу қарарни дәрһал дуня җамаәтчиликигә елан қилишини тәләп қилимиз."

Тәләп хетиниң ахириға "ийи" партийәсиниң парламенттики 3 вәкилиниң имзаси қоюлған.

Һазир түркийә парламентида 4 чоң партийәдин сайланған 585 нәпәр парламент әзаси бар болуп, мәзкур парламент әзалириниң көпи бу тәләпни қоллиған тәқдирдә мақуллуқтин өтидикән. Түркийә хитай билән болған мунасивитини күчәйтишни йолға қоюватқан бүгүнки күндә бу қарарниң мақуллуқтин өтүш еһтимали барму? биз бу һәқтә көз қаришини игиләш үчүн сабиқ баш министир, "келәчәк" партийәсиниң рәиси әхмәт давутоғлуни зиярәт қилдуқ. У мундақ деди: "ийи партийәси бурунму бир қарар лайиһәсини оттуриға қойған иди. Буни бәзи партийәләр вә парламент әзалири қоллиған иди. Һазир қайта күнтәртипкә елип кәлди. Мәнчә, түркийә парламенти дәрһал барлиқ партийәләр қол қойған ортақ бир қарар мақуллап, дуняға җакарлиши керәк. Голландийә парламенти, канада парламенти бу һәқтә қарар мақуллиди, бирләшкән дөләтләр тәшкилати вә явропа парламенти уйғурлар тоғрисида қарарлар елан қилди. Түркийәниң һазирғичә бундақ бир қарар мақуллимаслиқи әйиб иштур."

Шәрқий түркистан вәқпиниң сабиқ сабиқ рәиси, пешқәдәм паалийәтчи һамутхан гөктүрк әпәнди "ийи" партийәсиниң хитайниң уйғурларға елип бериватқан сияситини "ирқий қирғинчилиқ" дәп бекитиши үчүн рәсмий илтимас сунғанлиқиниң зор әһмийити барлиқини, буниң түркийәдики зор бир илгирләш икәнликини баян қилди.

Мутәхәссисләр түркийә парламентида бундақ бир қарарниң мақуллуқтин өтүшиниң қейин икәнликини, лекин парламентниң һәрқайсий комитетлирида бундақ бир қарарни мақуллуқтин өткүзгили болидиғанлиқини илгири сүрүшмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт