Уйғур лайиһәсиниң рәт қилиниши түркийәдики өктичиләр тәрипидин қаттиқ әйибләнди

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2021-03-12
Share
Уйғур лайиһәсиниң рәт қилиниши түркийәдики өктичиләр тәрипидин қаттиқ әйибләнди Али бабаҗан, дава партийәсиниң 1-амася йиғинида сөз қилмақта. 2021-Йили 12-март.
RFA/Azigh

Америка ташқи ишлар министирлиқи вә голландийә, канада парламентлириниң хитайниң уйғур елидики уйғур қатарлиқ йәрлик милләтләрни нишан қилған сиясәтлирини етник қирғинчилиқ сүпитидә қобул қилиши түркийәдики өктичиләрниң һөкүмәткә техиму қаттиқ бесим қилишиға түрткә болмақта.

28-Феврал түркийәдики өктичи партийәләрдин ийи партийәсиниң рәиси марал акшәнәр ханим партийәсиниң түркийә бүйүк милләт мәҗлисигә уйғур мәсилисини қирғинчилиқ дәп қобул қилиши үчүн тәләп сунидиғанлиқини ейтқаниди. Бирақ, ийи партийәсиниң парламентта сунған уйғур мәсилисидики тәклиплири һөкүмәт бешидики партийәләрниң тосқунлуқиға учриди.

Ийи партийәсиниң хитайниң уйғурларни нишан қилған инсанлиққа ят сиясәтлирини тәкшүрүш вә хәлқараға җакарлаш һәққидики лайиһәсиниң түркийә парламентида рәт қилиниш өктичиләр тәрипидин қаттиқ әйибләнди.

Түркийәдики сол вә оң сиясий өктичиләр һөкүмәтниң уйғур мәсилисидики позитсийәсидин қаттиқ қайғурғанлиқини ипадилигән болуп, келәчәк партийәси рәис ярдәмчиси сәлчук өздағ мундақ дегән:

"адаләт вә тәрәққият партийәси, милләтчи һәрикәт партийәси милләтчилик вә диндарлиқ уқумлириниң пәқәт еғиздила мәвҗутлуқини йәнә бир қетим испатлиди. Болупму һәр күни вәтән, милләт шоарлирини товлайдиған милләтчи һәрикәт партийәсиниң бу әһвални өзлиригә биләт ташлиған хәлққә қандақ изаһлайдиғанлиқи қизиқишимизни қозғайду. Бүгүн силәр адаләтсизликкә вә хорлинишқа рухсәт қилдиңлар."

Дава партийәсиниң рәиси вә сабиқ иқтисад министири алий бабаҗан һөкүмәт бешидики партийәләрниң уйғур мәсилисидә қулиқини йопурувелишини әйибләп мундақ дегән:

"һөкүмәтниң әң чоң зиддийәтлик позитсийәдә болуватқан мәсилилириниң бири шәрқий түркистан мәсилисидур.

Кишилик һоқуқ һәрикәт пиланини җакарлиған, хәлқаралиқ шәртнамиләрдә имзаси болған бир дөләтниң һөкүмити хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә сүкүт қилалмайду."

Алий бабаҗан "хитайниң түркийәдики сиясий қончиқи дәп қаралған" доғу перинчәкниң түркийәниң мәвҗут һөкүмитиниң идеологийәлик йөнилишини бәлгиләватқанлиқини ишарәт қилип йәнә мундақ дегән:

"әқилгә сиғиши мумкин әмәс. Буни һөкүмәттики кичик вә чоң шериклиригә һәркүни сорап туруш керәк. Үчинчи шерикиниң башқа шериклири үстидә қанчилик тәсир қуруп, бу мәсилини күнтәртипкә елип келишкә тосқунлуқ қилғанлиқиға соал ишарити қойимән. Әмәлийәттә ‹перинчәк кеминиң йөнилишини биз бәлгиләватимиз' деди".

Һөкүмәтниң уйғур мәсилисини тәкшүрүш тоғрисидики лайиһәниң парламентта рәт қилиниши түркийәниң әң чоң өктичи партийәси болған җумһурийәт хәлқ партийәси тәрипидинму әйибләнгән болуп, җумһурийәт хәлқ партийәсиниң афйон караһисар милләт вәкили бурҗу көкалип мундақ дегән: "бу йәргә келип ‹уйғурлар бизниң қериндишимиз' дәйсиләр, лекин уларға қилиниватқан зулумни тамаша қиливатисиләр! һәқсизлиқ алдида сүкүт қилған тилсиз шәйтандур".

Өктичи партийәләрниң адалат вә тәрәққият партийәси башчилиқидики һөкүмәтни қаттиқ тәнқид қилишиға җавабән, мәзкур партийә баянатчиси өмәр чәлик баянат елан қилип ийи партийәсини уйғур мәсилисини суйиистемал қилиш билән әйибләп мундақ дегән:

"йии партийәсиниң рәиси, ақ партийәниң уйғур мәсилисидә ениқ позитсийәси йоқтәк җүмлиләрни қуруп, һәқиқәткә зит баянларни оттуриға ташлаватиду. Уйғур мәсилисини суйиистемал қиливатиду.".

Өмәр чәлик баянатта немә үчүн уйғур мәсилисини тәкшүрүшкә аит лайиһини рәт қилинғанлиқи үстидә тохталмиған.

Хитай ишлири мутәхәссиси муһәммәт атавулла зияритимизни қобул қилип түркийәниң уйғур лайиһисини рәт қилишиниң интайин номуслуқ иш икәнликини тәкитлиди вә сәвәблири үстидә тохтилип мундақ деди:

"асаслиқи икки хил амил мәвҗут. Биринчиси, хитай-түркийә мунасивитиниң тәрәққий қилип, хитайниң түркийәдики нопузи вә бесиминиң ешиши, һәтта ташқи сиясәттә мустәқиллиқини йоқитиши.

Хитайға қарита сөз қилишқа, шәрқий түркистан мәсилисидә мустәқил бир сиясәт йүргүзүшкә аҗиз кетиватқанлиқидәк бир сиясий реаллиқ асаслиқ сәвәб.

Иккинчи амил түркийәниң өзидики сиясий мәдәнийәт вә сиясий әхлақ билән мунасивәтлик мәсилә.

Түркийә реаллиқида өктичи партийә һесаблинидиған ийи партийә тәрипидин оттуриға қоюлған сиясий лайиһини рәт қилиниши алдин көрүвелишқа болидиған әһвал иди. Бу тунҗи қетимлиқ әмәс. Буниңға охшаш әһвал бир нәччә қетим йүз бәрди".

Шәрқий түркистан кишилик һоқуқни көзитиш җәмийитиниң рәиси нуриддин избасар әпәндим зияритимизни қобул қилип, адаләт вә тәрәққият партийәси, милләтчи һәрикәт партийәсигә биләт ташлиған хәлққә тәсир көрситиш үчүн түркийәдики уйғурларниң немиләргә диққәт қилиши керәклики тоғрисида тәпсилий тохталди.

Хитай билән түркийә мунасивәтлириниң йеқинлишишиға әгишип, түркийә һөкүмитиниң уйғур мәсилисидә хитайға йол қоюши түркийәдә наразилиқ кәйпияти қозғимақта. Түркийәдики уйғур сиясий паалийәтлириниң тосқунлуққа учриши вә хитай билән түзүлгән сиясий келишимнамиләрниң тәһдити сәвәблик түркийәдики уйғурларниң әндишилири ашмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт