“Türkiye siyasitide sherqiy türkistan” témisida muhakime yighini ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022.03.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
“Türkiye siyasitide sherqiy türkistan” témisida muhakime yighini ötküzüldi Türkiyediki sa'adet partiyesining yawropadiki shöbisi uyushturghan “Türkiye siyasitide sherqiy türkistan” mawzuluq tor yighinidin bir körünüsh. 2022-Yili 20-mart.
Social Media

20-Mart küni, türkiyening Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan siyasiti heqqide munazire élip bérish, türkiyediki her qaysi siyasiy partiyelerning köz qarashlirini otturigha qoyush we xitayning Uyghurlargha qaritiwatqan qebih siyasetlirige diqqet tartish meqsitide tor yighini chaqirilghan. Türkiyediki sa'adet partiyesining yawropadiki shöbisi uyushturghan “Türkiye siyasitide sherqiy türkistan” mawzuluq yighinda sa'adet partiyesining mu'awin re'isi sami temel, kélechek partiyesining tashqi siyasetke mes'ul mu'awin re'isi ümid yardimchi, jumhuriyet xelq partiyesidin bolghan parlamént ezasi burju köksal xanim we istanbulda pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti re'isi hidayetullah oghuzxan ependi teklip qilin'ghan.

Yighinni uyushturghan sa'adet partiyesi yashlar yachéykisi mes'uli merwe nalbant yighinning kirish sözide 21-yüz yildimu xitayning ishghalining dawamlishiwatqanliqini, Uyghurlar bashta türkiy xelqlerge élip bériliwatqan zulum siyasitining künsayin küchiyip irqiy qirghinchiliqqa aylan'ghanliqini otturigha qoydi. U, bu yighinning Uyghurlar uchrawatqan zulumgha diqqet tartish üchün uyushturulghanliqini bildürüsh bilen, bu pursette yene türkiye hökümitining Uyghur siyasiti toghrisida mulahize ötküzüsh ikenlikini otturigha qoydi.

Arqidin sa'adet partiyesi mu'awin re'isi sami temel ependi söz qilip mundaq dédi: “Chet'elde sherqiy türkistan musteqilliq körüshi üchün muhim ikki yer bar, biri türkiye yene biri gherb döletliridur. Gherb döletliri Uyghurlarning derdige derman bolush, Uyghurlarning awazi bolush meqsiti bilen sherqiy türkistan mesilisige köngül bölüwatidu. Bezi yawropa döletlirining parlaméntliri dunya Uyghur qurultiyi rehberlirini parlaméntlirige teklip qilip, Uyghurlarning échinishliq weziyitini otturigha qoyuwatidu we Uyghurlarni puqraliqqa qobul qiliwatidu. Epsuski türkiye hökümiti Uyghurlargha peqetla chirayliq geplerni qilip qoyup, xitay bilen bolghan munasiwetke qurbanliq qiliwatidu. Bundin 6 ay burun türkiye hökümiti dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysani türkiyege kirgüzmey ayrodromdin qayturuwetti. Türkiye hökümitining bu siyasitini qobul qilghili bolmaydu. Shunga aldimizdiki yil türkiyede ötküzülidighan saylam, sherqiy türkistan musteqilliq dewasi üchünmu dewr bölgüch bolidu”.

Arqidin kélechek partiyesi mu'awin re'isi ümid yardimchi ependi söz qilip mundaq dédi: “Dunyadiki her qaysi döletlerde Uyghurlarning éghir weziyiti, Uyghur tragédiyesi otturigha qoyuluwatidu. Yawropa parlaménti, birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishi dawamliq halda kün tertipke élip kéliwatidu. Uyghurlar toghrisida bezi qararlarni maqulluqtin ötküzüwatidu, epsuski türkiye bulargha qatnashmaywatidu. Bu biz türk xelqini nomus qilduruwatidu. Uyghur mesiliside xelq'araning bolupmu xelqning qattiq bésimigha chidiyalmighan türkiye hökümiti ötken yilining axirida birleshken döletler teshkilatidiki 43 dölet qol qoyghan chaqiriq xétige qol qoydi. Bu kishini xushal qilidighan ehwal”.

Ümid yardimchi ependi islam hemkarliq teshkilatining pakistanda chaqirilghan yighinigha xitay tashqi ishlar ministiri wang yining teklip qilinishini qattiq eyiblep mundaq dédi: “Islam hemkarliq teshkilati birleshken döletler teshkilatidin qalsa eng chong xelq'araliq qurulush, 54 musulman dölet buninggha eza. Eng échinishliq teripi shuki hazirghiche chiqarghan qararlirining hemmisi xitaygha paydiliq. Dawamliq‚xitayning zémin pütünlükige hörmet qilimiz‛dégendek bayanatlarni béridu. Esli mesile xitayning zémin pütünlüki mesilisi emes. Xitay Uyghurlar bashta sherqiy türkistandiki musulmanlarni yoq qilishqa tirishiwatidu. Eng wehime bolghini pakistanda chaqirilghan islam hemkarliq teshkilati tashqi ishlar ministirliri yighinigha xitay tashqi ishlar ministiri wang yining teklip qilinishi we yighinda söz qilishi. Sherqiy türkistanda musulmanlarni, islam dinini yoq qiliwatqan bir hökümetning ministirining teklip qilinishi bekla xata. Türkiye bashta musulman döletler Uyghurlargha ige chiqishi kérek”.

Yighin axirida mutexessisler sherqiy türkistanliqlarni iqtisadiy we rohiy jehettin qollashning zörürlüki, türkiye hökümitining Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliqni toxtitish üchün emeliy heriket qilishi kéreklikidek pikir-teklipler bérildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.