Исмаил чатакли истанбулидики иптарда уйғурларниң бирқанчә айда гиражданлиқиниң һәл болидиғанлиқини билдүрди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2022-04-25
Share
Исмаил чатакли истанбулидики иптарда уйғурларниң бирқанчә айда гиражданлиқиниң һәл болидиғанлиқини билдүрди Истанбулда өткүзүлгән “шәрқий түркистан қериндашлиқ иптар” паалийитидин көрүнүш. 2022-Йили 23-апрел, түркийә.
RFA/Arslan

23-Апрел шәнбә күни мәркизи истанбулдики хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликиниң уюштуруши вә дәвәт қилиши билән истанбулдики уйғурлар “шәрқий түркистан қериндашлиқ иптар” паалийитидә җәм болди.

Иптар паалийтиидә сөз қилған түркийә ички ишлар муавин министири исмаил чатакли “түркийәдики уйғурларниң бир қанчә ай ичидә түркийә гиражданилиқиға өтидиғанлиқини вә уйғурларниң һәр қандақ мәсилилири болса һәл қилидиғанлиқи” ни билдүрди.

Бу иптар паалийитигә түркийәниң ички ишлар муавин министири исмаил чатакли, түркийә көчмән ишлири идарисиниң рәиси доктур саваш үнлү, муавин рәиси доктургөкчи оқ, көчмән ишлири идариси истанбул шөбә рәиси байрам ялинсу, түркийәниң сабиқ парламент әзаси тәтқиқатчи ясин актай, милләтчи һәрикәт партийәси истанбул шөбисиниң муавин рәиси исмаил аккөз, ий партий истанбул шөбиси рәис вәкили толға текниҗи қатарлиқлардин башқа йәнә шәрқий түркистан иҗтимаий тәшкилатлириниң рәһбәрлири, дини алимлар, зиялийлар вә истанбулда яшаватқан уйғур хәлқ аммси болуп 1500 дин артуқ киши қатнашти.

Истанбулда өткүзүлгән “шәрқий түркистан қериндашлиқ иптар” паалийитидә түркийә ички ишлар муавин министири исмаил чатаклиға уйғур допписи совға қилинди. 2022-Йили 23-апрел, түркийә.
Истанбулда өткүзүлгән “шәрқий түркистан қериндашлиқ иптар” паалийитидә түркийә ички ишлар муавин министири исмаил чатаклиға уйғур допписи совға қилинди. 2022-Йили 23-апрел, түркийә.
RFA/Arslan

Иптар вақтидин илгири қуран кәрим тилавити қилинди, кейин хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики рәиси һидайәтулла оғузхан сөз қилди.

Һидайәтуллаһ оғузхан сөзидә түркийә ички ишлар муавин министириға хитаб қилип мундақ деди: “һөрмәтлик министир әпәндим, шәрқий түркистанда 73 йиллиқ мустәмликә җәрянида хәлқимизниң диний вә миллий кимликиниң пүтүнләй йоқ қилиниши, миллий мәдәнийәт, қиммәт қарашлиримиз вә тарихи әсәрлиримизниң йоқилиши үчүн системилиқ бузғунчилиқ давам қилди. Әмма йеқинқи алтә йилдин буян шәрқий түркистан хәлқиниң ташқи дуня билән мунасивити кесилди, пут-қоллири бағланди, пикир-чүшәнчилири чәклимигә учриди, ташқи дуня билән алақә-мунасивәтлири чәкләнди, мән вә мушу йәрдә олтурған пүткүл шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримиз у йәрдики уруқ-туғқанлиримиз билән телефонда болсиму алақә қилалмайватимиз, мән анам вә башқа уруқ туғқанлиримниң һазир қәйәрдә икәнликини, қандақ әһвалда икәнликини биләлмидим, мушу йәрдә олтурған пүтүн қериндашларму охшаш вәзийәттә туруватиду”.

Һидайәтуллаһ оғузхан сөзидә йәнә уйғурларниң ирқий қирғинчилиққа учраватқанлиқини, бир хәлқниң йоқ болуп кетиш хәвпигә дуч кәлгәнликини тәкитлиди. У сөзидә йәнә түркийәдә яшаватқан уйғурларниң диний етиқади, миллий мәдәнийити вә өрп-адәтлирини сақлап қелиш үчүн тиришчанлиқ қиливатқанлиқини ипадилиди.

Һидайәтуллаһ оғузхан сөзидә түркийәдики уйғурларниң қийинчилиқлирини һәл болуши үчүн қолидин келишичә тиришчанлиқ қиливатқанлиқини билдүрүп мундақ деди: “биз узун йилдин буян дәваниң тәрәққияти үчүн дәваниң бир парчиси болған түркийәдики барлиқ қериндашлиримизниң, хәлқимизниң қийинчилиқиниң һәл болуши үчүн қолимиздин келишичә җиддий тиришчанлиқ қилдуқ. Алдимиздики һәҗ мәвсуми йетип кәлгүчә шәрқий түркистан хәлқиниң мәйли гиражданлиққа өтүш мәсилиси болсун мәйли башқа қийинчилиқ мәсилилириниң һәл болуши үчүн әнқәрәдин буйруқ чүшүрүлди, шу сәвәбтин ички ишлар муавин министириму бу иптар программиға келип қатнашти, бу һәқтики тәпсилатни министирдин аңлаймиз”.

Иптар паалийитигә тәклип билән қатнашқан түркийә ички ишлар муавин министири исмаил чатакли әпәнди уйғурлар мәсилиси тоғрисидики көз-қарашлирини ипадиләп мундақ деди: “бүгүнки күнләрдә шәрқий түркистандики қериндашлирим дуч келиватқан мәсилини биз обдан билимиз вә сәзгүрлүк билән көзитип келиватимиз, шу нуқта һәммигә ениқ болуши керәкки, дуняниң тәңпуңлуқи қайси тәрәпкә еғир бисшидин қәтийнәзәр, түркийәниң вә анатолийәниң шәрқий түркистандики пүтүн қериндашлирини әстин чиқирип қоюши, улар дуч келиватқан қийинчилиқ мәсилиләрни көрмәскә силиши, күнтәртиптин чиқирип ташлиши, башқа пайда мәнпәәтләр үчүн зайә қиливетиши әсла мумкин әмәс. Биз түркийә ички ишлар миниситирлиқи болуш сүпитимиз билән шәрқий түркистан хәлқиниң һәрхил қийинчилиқлири вә тәләплирини һәл қилишта уларниң йенида икәнликимизни билдүримән”.

У сөзиниң ахирида түркийәдә яшаватқан уйғурларниң әң қисқа вақит ичидә түркийә гиражданлиқиға өтидиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: “түркийәдә яшаватқан уйғур қериндашлиримизниң түркийә гиражданлиқиға өтүш мәсилисини бирқанчә ай ичидә һәл қилимиз. Түркийә вә башқа йәрләрдә бәзи чәтәллик җәмийәтләр яки шәхсләр һәрхил васитиләр билән мәқсәтлик һалда уйғур қериндашлиримизниң арамини бузидиған бир муһит яритишқа урунуватқанлиқини билип туруватимиз. Силәргә шуни ениқ билдүримәнки, түркийәдә яшаватқан уйғурларни қийинчилиққа иттиришкә һечкимниң күчи йәтмәйду. Түркийә хәлқиму ундақ бир ишқа йол қоймайду, шуңа силәр биарам болмаңлар! , арамиңларни бузидиғанларға пурсәт бәрмәңлар! , түркийә силәрниң вәтиниңлар. Түркийә гираждани болғандин кейин өзүңлар түркийәдә болсаңларму, қәлбиңлар шәрқий түркистанда болсун, вәтиниңларни унтумаңлар, йәнә бири қиммәт қарашлириңларни, мәдәнийәт-өрүп адитиңларни унтумаңлар”.

Мәлум болушичә, түркийәдики уйғурларниң сани йеқинқи оннәччә йилда бурунқидин көпәйгән болуп, хитайниң уйғурларни лагерларға солаш қатарлиқ ирқий қирғинчилиқ сиясити күчәйгәндин кейин уйғурларниң өз ана вәтини билән болған алақилири үзүлгән, мутләқ көп сандики уйғурларниң турмуш йоллири қийинлашқан һәтта уларниң көпиниң ишләш рухсити, пуқралиқ салаһийити болмиғанлиқи үчүн һәр җәһәттин қийинчилиқларға дуч кәлгәниди. Түркийәдики уйғурларниң нөвәттики муһим тәләплириниң бири өзлириниң түркийә пуқралиқиға тезрақ өтүши һесаблинидикән.

Муавин министир исмаил чатакли сөзини ахирлаштурғандин кейин хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики рәиси һидайәтуллаһ оғузхан вә шәрқий түркистан өлималар бирлики рәиси доктур атавуллаһ шаһяр сәһнигә чиқип министир исмаил чатаклиға тон чапан вә уйғур чимән доппа кийдүрди, йиғин әһли қизғин алқишлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт